Khám phá nét đẹp độc đáo ở những ngôi nhà cổ

Nhà cổ ở làng cổ Đông Hòa Hiệp có sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc phương Đông lẫn phương Tây. Ảnh tư liệu: Hữu Chí/TTXVN

Vương vấn hồn quê

Nhà cổ ở Đồng Tháp cũng có sự khác biệt giữa hai vùng Đông và Tây. Ở các xã phía Đông, nhà thấp, cột nhỏ, dùng gỗ tốt còn các xã phía Tây thì nhà thường cao và cột lớn vì các vị điền chủ mới nổi muốn thể hiện sự giàu. "Cái máu" của dân khẩn hoang là "ăn theo thuở, ở theo thì". Điều này cũng đúng với nhiều ngôi nhà cổ, vì ngoài kiến trúc truyền thống, chủ nhân thường kết hợp hài hòa với kiểu cách "tây hóa" thịnh lúc bấy giờ.

Nhắc đến nhà cổ ở Đồng Tháp, du khách thường nhớ đến làng cổ Đông Hòa Hiệp nằm ở xã Cái Bè gồm 7 nhà cổ được xây dựng theo cấu trúc nhà truyền thống Nam Bộ gồm 5 gian, 3 chái hình chữ đinh cùng các hoa văn chạm khắc, trang trí công phu. Nằm trong khuôn viên rộng hơn 19.000 m2, bao quanh là khu vườn cây ăn trái quanh năm trĩu quả, nhà cổ của ông Phan Văn Đức mang lối kiến trúc kết hợp hài hòa giữa văn hóa Nam Bộ và Pháp. Nhà được xây dựng vào năm 1850, còn lưu giữ các cổ vật quý hiếm như 4 cây cột bằng gỗ căm xe; 3 bộ tủ thờ khảm xà cừ; bộ liễn khảm xà cừ; chiếc hộp gỗ khảm hình rồng, bên trong có bản "Sắc phong thần" do Vua Tự Đức ban vào khoảng thời gian từ năm 1848 đến năm 1860; 9 bức tranh tường tuyệt đẹp phác họa khung cảnh làng quê bình dị bên dòng sông.

Nhà cổ của ông Lê Quang Xoát cùng ở xã Cái Bè được xây dựng đầu thế kỷ XVIII, có diện tích hơn 700 m2. Ngôi nhà có kiến trúc nghệ thuật độc đáo, kiểu nhà rường của Huế nhưng mang đậm sắc thái Nam Bộ. Ngôi nhà được xây dựng theo kiểu 3 gian 2 chái đôi toàn bằng gỗ quý, mái ngói âm dương trên diện tích khuôn viên vườn cây ăn trái 9.215 m2. Trải qua 6 đời, tuy có một số lần sửa chữa, tu bổ, nhìn bên ngoài như mang dáng dấp của kiến trúc phương Tây, nhưng bên trong ngôi nhà vẫn giữ được nét đặc trưng ban đầu theo lối kiến trúc nhà ở dân gian Nam Bộ. Gian ngoài đặt 1 bộ ván ngựa đôi (2 miếng ghép lại) bằng đá cẩm thạch rất đặc biệt, mát về mùa hè nhưng lại ấm về mùa đông...

Với bề dày lịch sử và kiến trúc nghệ thuật trang trí độc đáo, nhà cổ của ông Lê Văn Xoát đã được Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và ngành Văn hóa địa phương tư vấn phát triển du lịch cộng đồng, được công nhận di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh năm 2014…

Ở xã Châu Thành, ngôi nhà của ông Bùi Ngọc Hưởng là ngôi nhà duy nhất ở Đồng Tháp còn lưu giữ nguyên vẹn kiến trúc nhà truyền thống của người Việt sau hơn 100 năm xây dựng. Đoàn làm phim "Người Bình Xuyên" đã đến quay nhiều cảnh ở đây...

Đến phường Gò Công, ngôi nhà Đốc Phủ Hải rất độc đáo, nhìn đâu đâu cũng thấy những tác phẩm nghệ thuật chạm khảm tuyệt mỹ và các cổ vật quí giá. Nhà Đốc Phủ Hải thể hiện một giai đoạn lịch sử vùng đất Gò Công, đó là thời kỳ phong kiến khủng hoảng và sự du nhập ồ ạt của văn hóa phương Tây. Bên ngoài của ngôi nhà được xây bằng vôi vữa, cổng sắt theo kiểu kiến trúc Pháp như chiếc áo tân thời khoác lên ngôi nhà rường Nam Bộ.

Tại phường Sa Đéc, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê do ông Huỳnh Cẩm Thuận - một thương gia người Hoa giàu có bậc nhất một thời ở Sa Đéc cho xây dựng vào năm 1895. Tên ngôi nhà được đặt theo tên con trai của chủ nhân căn nhà, cũng là nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết "L’Amant" của nữ tác giả người Pháp Margueritte Duras. Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ngày càng được du khách quốc tế biết tới nhiều hơn khi vào năm 1986, cuốn tiểu thuyết được chuyển thể thành bộ phim cùng tên... Không giống như những căn nhà cổ quen thuộc khác, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê sở hữu lối kiến trúc độc đáo. Từ bên ngoài nhìn vào thì căn nhà giống như một biệt thự kiểu Pháp nhưng bên trong lại gần gũi, mang màu sắc truyền thống. Đó là cánh cửa, cột nhà, bàn thờ, là sập, gụ, tủ, chè, những họa tiết sơn son thếp vàng, chạm trổ long phượng đậm nét Á Đông.

Du khách tham quan nhà cổ Ông Kiệt (Đồng Tháp). Ảnh: Minh Hưng/TTXVN

Nền tảng để khai thác du lịch sinh thái

Làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp cùng các nhà cổ khác ở tỉnh Đồng Tháp đã được các nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá là một trong những di sản văn hóa quý giá, tiềm năng phát triển du lịch sinh thái.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp cho biết: Làng cổ Đông Hòa Hiệp thu hút du khách khám phá những nét kiến trúc cùng hoa văn cổ xưa, được thể hiện qua những bức hoành, liễn gỗ, kèo cột được chạm khắc công phu, mang đậm nét kiến trúc văn hóa nhà vườn Nam Bộ với niên đại trên 100 năm. Các ngôi nhà cổ ở đây nằm đan xen với những vườn cây ăn trái, tạo nên vẻ đẹp riêng có. Trung bình mỗi năm, làng nhà cổ đón khoảng 100.000 lượt du khách đến tham quan, trong đó hơn 75% là khách quốc tế.

Du khách Nguyễn Tuấn An, ở Thành phố Hồ Chí Minh, lần đầu khi đến tham quan làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp rất thích thú khi nhìn thấy các ngôi nhà cổ có kiến trúc theo kiểu phương Tây với vẻ đa dạng vừa cổ kính, vừa mang chút hiện đại nhưng vẫn giữ được nhiều giá trị kiến trúc truyền thống của người Việt dù đã trải qua nhiều thời gian và biến cố lịch sử.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Tháp Võ Phạm Tân thông tin, giá trị nghệ thuật kiến trúc nhà độc đáo ở của cư dân và văn hóa của các ngôi nhà cổ trên địa bàn tỉnh gắn liền với vườn cây ăn trái, sông nước hiền hòa đã được du khách trong và ngoài nước biết đến. Đồng Tháp đã có kế hoạch khảo sát, quy hoạch và phối hợp với chủ nhân các nhà cổ đưa ra giải pháp trùng tu,bảo quản, tăng thêm sức hấp dẫn du khách. Việc này cũng góp phần đưa di sản vào việc phát triển loại hình du lịch sinh thái sông nước gắn với các nhà cổ của du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.

Hữu Chí (TTXVN)