Khám phá ngôi chùa 425 tuổi nổi tiếng bậc nhất Huế, lưu giữ 2 bảo vật quốc gia

Chùa Thiên Mụ, còn gọi là Linh Mụ, tọa lạc trên đồi Hà Khê, phường Kim Long, TP Huế. Ngôi chùa nằm bên tả ngạn sông Hương, cách trung tâm thành phố khoảng 5km về phía tây.

Theo sử liệu, chùa được chúa Nguyễn Hoàng cho xây dựng vào năm 1601. Ngôi cổ tự được bao bọc bởi khuôn thành xây bằng đá và gạch, có bố cục tổng thể tựa hình con rùa.

Từ phía bờ sông Hương nhìn lên, ngôi cổ tự 425 tuổi gây ấn tượng với lối dẫn lên sân chùa qua 19 bậc cấp xây bằng gạch, điểm nhấn là bốn trụ biểu lớn, cổng tam quan và tháp Phước Duyên.

Tháp Phước Duyên được xây dựng năm 1844 dưới triều vua Thiệu Trị, cao 21m, gồm 7 tầng, là công trình mang tính biểu tượng của chùa Thiên Mụ.

Mỗi tầng tháp đều thờ tượng Phật. Bên trong tháp có cầu thang xoắn ốc dẫn lên tầng trên cùng, nơi trước đây từng thờ tượng Phật bằng vàng.

Hai bên tháp là các công trình lầu bia, lầu chuông được xây dựng hài hòa, tạo nên vẻ cổ kính cho không gian phía trước chùa.

Trong quần thể phía trước chùa còn có nền đình Hương Nguyện, các lầu bia, lầu chuông hình tứ giác và lục giác. Những công trình này tạo nên bố cục kiến trúc hài hòa, hướng ra dòng sông Hương thơ mộng.

Sau tháp Phước Duyên là cổng tam quan lớn xây hai tầng. Tầng trên có tượng thờ Chúa Tiên Nguyễn Hoàng và Bà Mụ - người gắn với truyền thuyết báo mộng về việc dựng chùa.

Công trình có ba lối ra vào, mỗi cửa có 2 pho tượng hộ pháp lớn đắp bằng vôi vữa rất tinh xảo.

Phía trong cổng tam quan, hai bên tả hữu là hai gian nhà có 6 pho tượng hộ pháp lớn được đắp bằng vôi vữa với đường nét tinh xảo, dáng vẻ uy nghiêm.

Phía sau cổng tam quan là hệ thống điện thờ như điện Đại Hùng, điện Địa Tạng, điện Quan Âm... Trong đó, điện Đại Hùng là chánh điện lớn, được xây theo lối nhà rường truyền thống Huế, mang dáng dấp kiến trúc cung đình thời Nguyễn với hai lớp mái ngói chồng lên nhau, đầu đao rồng và các ô hộc trang trí.

Trải qua nhiều lần tu sửa, ngôi chùa vẫn giữ được nét cổ kính.

Dấu ấn kiến trúc cung đình thể hiện rõ ở hệ rường cột, mái ngói và các ô hộc trang trí bên trong chánh điện. Tại đây còn lưu giữ nhiều tượng Phật cổ có giá trị về lịch sử và mỹ thuật.

Phía sau chánh điện là khu vườn lớn với nhiều cây xanh. Trong khuôn viên còn có nhà tăng, nhà khách, rừng thông và khu mộ tháp của các bậc cao tăng từng trụ trì chùa.

Bên cạnh giá trị cảnh quan, chùa Thiên Mụ còn lưu giữ nhiều cổ vật quý. Nổi bật nhất là chuông Đại Hồng Chung và bia “Ngự kiến Thiên Mụ tự”, hai hiện vật đã được công nhận là bảo vật quốc gia.

Đại Hồng Chung tại chùa Thiên Mụ được chúa Nguyễn Phúc Chu cho đúc năm 1710 để cúng dường Tam bảo.

Chuông được đúc bằng đồng, cao 2,4m, đường kính miệng 1,4m, nặng gần 2 tấn. Trên thân chuông có khắc minh văn, hoa văn trang trí và các biểu tượng Phật giáo.

Với giá trị đặc biệt về lịch sử, mỹ thuật và kỹ thuật đúc đồng, Đại Hồng Chung được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2013.

Bảo vật quốc gia thứ hai là bia “Ngự kiến Thiên Mụ tự” được dựng năm 1715, sau đợt đại trùng kiến chùa dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu.

Bia được đặt trên lưng rùa đá, khắc bài ký và minh do chúa Nguyễn Phúc Chu biên soạn, ghi lại việc tôn tạo chùa Thiên Mụ và tư tưởng Phật giáo của ông.

Trên bia còn có dấu ấn “Đại Việt quốc Nguyễn Chúa vĩnh trấn chi bảo” ở trán bia và thân bia. Với giá trị đặc biệt về lịch sử, mỹ thuật và kỹ thuật chạm khắc đá đầu thế kỷ 18, bia được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2020.

Ngoài hai bảo vật quốc gia, chùa Thiên Mụ còn lưu giữ nhiều di vật quý của văn hóa Phật giáo, cùng các hiện vật gắn với thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn.

Trong ảnh là bia đá của vua Khải Định dựng năm 1919 ở khu vực phía sau tháp Phước Duyên, khắc bài thơ ngự chế và lời tựa do ông sáng tác trong một lần vãn cảnh chùa.

Chùa Thiên Mụ cũng là một trong 20 thắng cảnh nổi tiếng của đất Thần Kinh dưới triều Nguyễn. Vua Thiệu Trị từng sáng tác bài thơ “Thiên Mụ chung thanh”, được khắc vào bia đá dựng tại khuôn viên chùa năm 1846.

Trải qua hơn 4 thế kỷ, chùa Thiên Mụ vẫn là một trong những biểu tượng văn hóa, tâm linh nổi tiếng của cố đô, đồng thời là danh thắng thu hút đông đảo người dân và du khách khi đến Huế.