Khám sức khỏe toàn dân: Khi cơ hội miễn phí vẫn bị bỏ ngỏ

Thực hiện kế hoạch khám sàng lọc miễn phí cho người dân, từ đầu tháng 8/2026, Trạm Y tế xã Đức Minh đã chủ động chuẩn bị đầy đủ nhân lực, trang thiết bị, bàn tiếp đón và các điều kiện cần thiết để phục vụ người dân.

Tuy nhiên, dù đã thông báo rộng rãi, số người đến khám vẫn rất hạn chế. Từ ngày 4/8, thời điểm bắt đầu triển khai, đến ngày 11/8, Trạm Y tế xã Đức Minh mới chỉ tiếp nhận 50 người trong độ tuổi từ 18 đến dưới 60 đến khám sàng lọc.

Nhân lực, trang thiết bị y tế được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng phục vụ người dân, nhưng số lượng người đến khám tại trạm y tế vẫn còn hạn chế.

Trước thực tế này, Trạm Y tế xã Đức Minh đã tham mưu với địa phương thay đổi phương án, thành lập 9 tổ y tế trực tiếp về các thôn, tổ liên gia để vận động và thăm khám cho người dân.

Bác sĩ CKI Võ Hoài An, Giám đốc Trạm Y tế xã Đức Minh cho biết: "Quá trình triển khai tại địa phương cho thấy, một bộ phận người dân vẫn chủ quan, chưa thực sự quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe. Từ ngày 15/8, chúng tôi chuyển phương án về tận từng thôn. Cách làm này dù khó khăn hơn về nhân lực, thiết bị nhưng sẽ giúp nâng tỷ lệ người dân được khám, đáp ứng mục tiêu đề ra".

Từ khám tập trung tại trạm y tế, xã Đức Minh chuyển sang tổ chức các tổ y tế về tận thôn nhằm nâng tỷ lệ người dân được khám sàng lọc.

Cách làm này cũng đang được nhiều địa phương áp dụng khi việc tổ chức khám tập trung chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Tại xã Hồng Lộc, hơn một tháng qua, cán bộ, bác sĩ trạm y tế xã vẫn kiên trì xuống cơ sở, đến từng hộ gia đình vận động, thăm khám cho người dân trong độ tuổi khám sàng lọc.

Phần lớn người dân trong độ tuổi lao động tại các địa phương đều không có mặt để thăm khám.

Sự thiếu chủ động hoặc chưa sắp xếp được thời gian của một bộ phận người dân khiến thời gian triển khai khám sàng lọc kéo dài. Trong khi đó, nhân lực y tế cơ sở vốn đã hạn chế nay lại phải phân tán đến nhiều địa bàn để tiếp cận từng hộ gia đình.

Bác sĩ Nguyễn Xuân Thông - Phụ trách Trạm Y tế xã Hồng Lộc cho biết: “Đến nay, chúng tôi mới khám được hơn 6.000 người, đạt gần 40% kế hoạch. Khó khăn lớn là người dân đi vắng, không thực hiện khám được. Nhân lực của trạm phải rải xuống cơ sở trong nhiều ngày nên áp lực công việc rất lớn”.

Việc tổ chức khám tại nhà khiến thời gian và nhân lực triển khai tăng lên đáng kể.

Không chỉ gặp khó khăn về nhân lực, việc tổ chức các tổ y tế lưu động còn phát sinh nhiều trở ngại về phương tiện và trang thiết bị. Khi máy móc phải di chuyển theo từng tổ, việc tổ chức khám tại hộ gia đình khó bảo đảm đầy đủ điều kiện như tại điểm khám tập trung, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện một số kỹ thuật sàng lọc cần thiết.

Tại xã Đông Kinh, tình trạng tương tự cũng khiến tiến độ chương trình chưa đạt như kỳ vọng. Bác sĩ Nguyễn Thanh Bình - Giám đốc Trạm Y tế xã Đông Kinh cho biết: “Trở ngại lớn nhất hiện nay là một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về vai trò và tầm quan trọng của việc khám tầm soát cũng như quyền lợi của mình. Rất nhiều trường hợp đoàn đến tận gia đình nhưng vẫn không phối hợp thực hiện khám. Đến nay, sau hơn hai tháng triển khai, tỷ lệ người dân được khám sàng lọc trên địa bàn mới chỉ đạt trên 30%”.

Cán bộ Trạm Y tế xã Đông Kinh thực hiện khám sàng lọc cho người dân trên địa bàn.

Những khó khăn trên cho thấy, để hoàn thành mục tiêu khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân, không chỉ cần sự chủ động của ngành y tế mà còn cần sự hợp tác, thay đổi nhận thức từ phía người dân. Một trong những nguyên nhân chính là tâm lý “chưa đau, chưa bệnh thì chưa cần đi khám” vẫn còn khá phổ biến.

Với nhiều người, việc đến cơ sở y tế thường chỉ được xem là cần thiết khi cơ thể đã xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Trong khi đó, mục tiêu của khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc chính là phát hiện sớm những yếu tố nguy cơ, những bất thường có thể chưa biểu hiện thành triệu chứng rõ ràng. Sự khác biệt giữa tư duy “có bệnh mới chữa” và “không bệnh vẫn cần kiểm tra để phòng ngừa” đang trở thành một trong những rào cản đối với quá trình triển khai chính sách.

Hiện nay, tâm lý “có bệnh mới đi khám” vẫn còn khá phổ biến trong một bộ phận người dân. (Ảnh: Phúc Quang)

Mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí là một chính sách mang ý nghĩa lớn trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Để đưa chính sách này đi vào thực tế, ngành y tế và chính quyền cơ sở đang phải liên tục thay đổi cách thức triển khai, từ khám tập trung đến tổ chức các tổ lưu động, xuống tận thôn, tổ liên gia và hộ gia đình. Nhưng dù phương thức tổ chức có linh hoạt đến đâu, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào sự chủ động của người dân.

Chính sách đã mở đường, dịch vụ y tế đã được trao đến tận cơ sở. Điều còn lại là mỗi người dân cần chủ động nắm bắt cơ hội, tham gia khám sàng lọc để phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, thay vì chờ đến khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường mới tìm đến bệnh viện.

Clip: Cán bộ y tế cơ sở tại các địa phương đến từng nhà thăm khám cho người dân.