Khánh Hòa dồn lực lên thành phố trực thuộc Trung ương: Tăng tốc từ nền tảng đô thị cơ sở

Tháp Trầm Hương với kiến trúc độc đáo, được coi là biểu tượng khát vọng vươn lên bền vững của tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Mới đây, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa thông báo kết luận cuộc họp rà soát tiêu chuẩn đô thị, đã đưa ra loạt chỉ đạo mang tính bước ngoặt, không chỉ phân định rõ nhiệm vụ mà còn đặt ra cụ thể các thời hạn cuối cùng, buộc cả hệ thống chính trị phải vận hành đồng bộ, khẩn trương.

Những “tọa độ” tăng tốc

Bảy xã được lựa chọn gồm: Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc, Diên Điền, Cam Lâm, Vạn Ninh và Ninh Phước, đều là những địa bàn có vị trí chiến lược, đồng thời sở hữu nền tảng phát triển kinh tế-xã hội tương đối vững. Đây chính là các “tọa độ” tăng tốc, nơi Khánh Hòa đặt kỳ vọng tạo ra bước chuyển từ nông thôn lên đô thị một cách rõ nét.

Trong số này, 4 xã Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc và Diên Điền đã hoàn thành 9/9 tiêu chuẩn theo quy định. Điều đó đồng nghĩa với việc “bài toán” không còn nằm ở tiêu chí, mà chuyển sang giai đoạn hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Nhiệm vụ được giao cụ thể: Hoàn tất đề án chuyển đổi thành phường trước ngày 10/6/2026, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo tỉnh.

Ở chiều ngược lại, 3 xã Cam Lâm, Vạn Ninh và Ninh Phước đang đối mặt với những “nút thắt” mang tính kỹ thuật nhưng không dễ tháo gỡ: quy mô dân số và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp.

Cam Lâm đã đạt 8/9 tiêu chuẩn, thiếu duy nhất tiêu chí dân số đô thị. Yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng rà soát, bổ sung số liệu, đồng thời hoàn thiện hồ sơ công nhận đô thị loại III trước ngày 30/7/2026. Vạn Ninh, với 7/9 tiêu chuẩn, cũng đang chạy đua để hoàn thiện các chỉ số lao động và hồ sơ tương tự trước tháng 8.

Xã Ninh Phước đang được đặt trong một yêu cầu cao hơn: không chỉ “đủ chuẩn”, mà phải “đúng bản sắc”. Đặc biệt, phát triển đô thị tại đây được định hướng gắn chặt với các giá trị đặc thù như du lịch, làng nghề truyền thống và nông nghiệp công nghệ cao.

Đáng chú ý, xã Ninh Phước mới đạt 6/9 tiêu chuẩn, lại được đặt trong một yêu cầu cao hơn: Không chỉ “đủ chuẩn”, mà phải “đúng bản sắc”. Việc phát triển đô thị tại đây được định hướng gắn chặt với các giá trị đặc thù như du lịch, làng nghề truyền thống và nông nghiệp công nghệ cao. Đây là cách tiếp cận cho thấy Khánh Hòa không chạy theo đô thị hóa thuần túy, mà hướng đến mô hình phát triển hài hòa giữa hiện đại và bản sắc.

Kỷ luật tiến độ và tinh thần “6 rõ”

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là việc thiết lập cơ chế thực thi theo tinh thần “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ kết quả, rõ thẩm quyền. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà được cụ thể hóa bằng việc “phân vai” chi tiết cho từng sở, ngành.

Theo đó, Sở Nội vụ đóng vai trò đầu mối, trực tiếp “cầm tay chỉ việc” cho các địa phương trong quá trình lập đề án. Sở Xây dựng chịu trách nhiệm tháo gỡ các vướng mắc về tiêu chuẩn đô thị loại III. Sở Tài chính tập trung cân đối nguồn lực, ưu tiên các dự án có khả năng tạo nguồn thu lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như du lịch và công nghiệp. Ngành Thống kê bảo đảm “độ chuẩn” của dữ liệu, là yếu tố then chốt trong đánh giá tiêu chí.

Cách tiếp cận này cho thấy một chuyển biến trong quản trị: Từ phân công hành chính sang điều hành theo mục tiêu và kết quả. Khi từng “mắt xích” được xác định vai trò, khả năng đùn đẩy trách nhiệm sẽ bị thu hẹp, thay vào đó là áp lực hoàn thành nhiệm vụ theo tiến độ.

Nhìn sâu hơn, việc nâng cấp 7 xã lên phường không đơn thuần là thay đổi đơn vị hành chính. Đây là bước đi chiến lược nhằm tạo nền tảng để Khánh Hòa tiếp cận các cơ chế, chính sách đặc thù theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, yếu tố có thể tạo ra “đòn bẩy” về nguồn lực và thể chế.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là “đạt chuẩn”, mà là “duy trì chuẩn” và phát triển bền vững sau khi được công nhận. Thực tế ở nhiều địa phương cho thấy, nếu thiếu nền tảng kinh tế đô thị vững chắc, việc nâng cấp hành chính có thể dẫn đến áp lực về hạ tầng, dịch vụ công và quản trị đô thị.

Chính vì vậy, việc Khánh Hòa đồng thời nhấn mạnh yếu tố bản sắc, cơ cấu kinh tế và chất lượng tăng trưởng như trường hợp Ninh Phước, là tín hiệu cho thấy tỉnh đang tiếp cận bài toán đô thị hóa theo chiều sâu, thay vì chỉ chạy theo chỉ số.

Làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) được coi là làng nghề truyền thống cổ xưa nhất Đông Nam Á cho đến thời điểm này. Hằng năm thu hút hàng nghìn lượt khách đến tham quan.

Quyết tâm chính trị và “cuộc đua” thời gian

Các mốc thời gian dày đặc được thiết lập từ tháng 6 đến tháng 8/2026, cho thấy Khánh Hòa đang bước vào một “cuộc đua” thật sự với chính mình. Ở đó, yếu tố quyết định không chỉ là nguồn lực, mà còn là kỷ luật hành chính và tinh thần trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Thông điệp được Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh, rõ ràng: Không chờ đợi, không đùn đẩy, bám sát tiến độ từng ngày. Đây chính là “chìa khóa” để biến khát vọng trở thành hiện thực.

Nếu giữ được nhịp độ này, cùng với cách làm bài bản và có trọng tâm, Khánh Hòa không chỉ tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, mà còn có cơ hội định hình một mô hình phát triển đô thị mang dấu ấn riêng, nơi tăng trưởng đi cùng với bản sắc và tính bền vững.