Khánh Hòa nỗ lực gìn giữ giá trị độc đáo di sản văn hóa của đồng bào Chăm

Bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới

Với chủ đề “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”, Ngày hội văn hóa dân tộc (VHDT) Chăm lần thứ VI tỉnh Khánh Hòa - năm 2026 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) cùng UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức từ ngày 26 đến 28/6 tới tại Quảng trường 16 tháng 4, phường Đông Hải và một số địa điểm trong tỉnh Khánh Hòa.

Du khách đến tham quan Tháp Bà Po Nagar - một Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở Khánh Hòa và là công trình kiến trúc cổ của người Chăm. Ảnh: Hữu Toàn.

Ngày hội thu hút sự tham gia của đông đảo du khách trong và ngoài nước cùng với hàng ngàn đồng bào đến từ 7 địa phương có cộng đồng người Chăm sinh sống tại Khánh Hòa, Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, An Giang, Tây Ninh và TP Hồ Chí Minh.

Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa cho biết, các hoạt động của Ngày hội không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm, mà còn tăng cường giao lưu, gắn kết cộng đồng giữa các địa phương, đồng thời quảng bá hình ảnh văn hóa, con người, tiềm năng phát triển du lịch của tỉnh Khánh Hòa nói riêng và các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống nói chung.

Du khách tham quan Po Klong Garai - một Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở Khánh Hòa và là công trình kiến trúc cổ của người Chăm. Ảnh: D.Q.

Bên cạnh không gian trưng bày, giới thiệu, quảng bá văn hóa truyền thống dân tộc Chăm tại Quảng trường 16 tháng 4, phường Phan Rang với diện tích 5.000m2, trong khuôn khổ Ngày hội có nhiều hoạt động VHTT&DL đặc sắc mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Chăm như: Trình diễn, giới thiệu lễ hội và nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của người Chăm; trình diễn, giới thiệu nghề thủ công truyền thống của người Chăm; liên hoan văn nghệ quần chúng; trình diễn trang phục dân tộc Chăm; trưng bày, giới thiệu sản phẩm du lịch, sản phẩm Ocop, sản phẩm đặc thù của Khánh Hòa và các các hoạt động thể thao – trò chơi dân gian của dân tộc Chăm; hội chợ ẩm thực…

Lễ rước nước trong Lễ hội Tháp bà Po Nagar - Nha Trang. Ảnh: Dương Phúc.

Trong khuôn khổ Ngày hội còn có hội thảo “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm ở Khánh Hòa gắn với phát triển du lịch bền vững”; trưng bày không gian nghệ thuật sắp đặt đa phương tiện với chủ đề “Sắc Chăm – Hội tụ và lan tỏa”; trưng bày chuyên đề “Đặc trưng văn hóa dân tộc Chăm trong cộng đồng văn hóa các dân tộc Việt Nam”.

“Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Ngày hội VHDT Chăm lần thứ VI tỉnh Khánh Hòa - năm 2026 là sự kiện văn hóa quan trọng, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Chăm; góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của các cấp, các ngành và cộng đồng trong công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”

Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa

Đặc biệt ngày 24/6/2026, Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa triển khai tích hợp giải pháp số để du khách tra cứu thông tin trước, trong và sau khi tham quan di tích Tháp Bà Po Nagar – Nha Trang. Đây là một trong những hoạt động cụ thể hóa định hướng “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”.

Ứng dụng mã QR được tích hợp trên thẻ tham quan, vé xe và các ấn phẩm liên quan Tháp bà Po Nagar. Tại khu di tích này còn lắp đặt màn hình cảm ứng để du khách vừa trải nghiệm thực tế vừa tham quan trên không gian số. Từ mã QR, du khách có thể tiếp cận di sản văn hóa Chăm bằng hình thức trực quan như tra cứu thông tin văn hóa Chăm; trải nghiệm bản đồ số các tháp Chăm; khám phá tuyến tham quan 3D không gian di tích và bảo tàng; tiếp cận bộ sưu tập 3D về hiện vật, bảo vật quốc gia và hiện vật tiêu biểu của văn hóa dân tộc Chăm ...

Độc đáo kho tàng di sản văn hóa của người Chăm

Dòng chảy thời gian qua nhiều thế kỷ, nhưng giá trị độc đáo về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng trong kho tàng di sản văn hóa Chăm vẫn được gìn giữ, bảo tồn và phát huy.

Những giá trị văn hóa vật thể của đồng bào Chăm với hàng loạt công trình thành - tháp hàng trăm năm tuổi vẫn hiện hữu với không gian và thời gian gắn liền các giá trị văn hóa phi vật thể được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tất cả đã và đang tạo nên kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng, độc đáo và sống động.

Người Chăm khấn cầu bình an tại Lễ Katê. Ảnh: Thập Hồng Luyện.

Hàng loạt tháp cổ rêu phong nổi tiếng của người Chăm như Lâm ấp cổ thành, Tháp cổ Chămpa ở Quảng Trị; Thánh địa Mỹ Sơn ở Đà Nẵng; Tháp Đôi, Dương Long, Bánh Ít, Cánh Tiên, Chà Bàn thành ở Gia Lai; Tháp Nhạn ở Đắk Lắk; Tháp Bà Po Nagar, Po Klong Garai, Po Rome, Tháp Chăm Mỹ Sơn ở Khánh Hòa, Pơ Dơm, Phù Hài ở Lâm Đồng…

Tháp Chăm là biểu tượng tiêu biểu của văn hóa, thể hiện tài năng, sáng tạo của người Chăm trong nghệ thuật xây dựng bằng gạch nung, hoa văn tinh xảo, bố cục hài hòa. Những công trình có giá trị kiến trúc gắn với tôn giáo, tín ngưỡng đạo Bàlamôn của người Chăm. Bao đời nay, những ngôi tháp cổ ấy là không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng - nơi kết nối quá khứ với hiện tại để góp phần gìn giữ “hồn cốt” văn hóa dân tộc Chăm trong dòng chảy phát triển của đất nước.

Người Chăm ở Làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: D.Q.

Trong di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào Chăm có các Lễ hội Katê, dân ca, dân vũ cùng với nghệ thuật múa và âm nhạc truyền thống, nổi bật nhất là điệu múa Apsara được lấy cảm hứng từ các vũ nữ thiên thần trong đạo Hindu; trống Ginăng, Paranưng, kèn Saranai, đàn Kanhi, Hagar, Chiêng, Asăng, Tăngek, mà “bộ ba” Ginăng, Paranưng, Saranai luôn tạo nên âm thanh độc đáo, cuốn hút và không thể tách rời nhau trong các lễ hội.

Nghệ nhân ở Làng gốm Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa trình diễn nghệ thuật chế tác sản phẩm đồ gốm thủ công. Ảnh: D.Q.

Bên cạnh nghệ thuật trình diễn, trong cộng đồng người Chăm có những làng nghề truyền thống lâu đời. Nổi tiếng nhất là làng gốm Bàu Trúc và làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa, được ví như những “mạch sống” trong kho tàng di sản văn hóa của người Chăm. Ngoài việc tạo ra những sản phẩm độc đáo, những nghệ nhân còn nỗ lực lưu giữ tri thức, kỹ năng, thẩm mỹ của nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.

Nhiều loại hình nghệ thuật độc đáo cùng với những công trình kiến trúc tháp cổ mang đậm bản sắc văn hóa của người Chăm đã và đang trở thành sản phẩm du lịch, thu hút đông đảo du khách đến với Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng… Vì thế, các địa phương đã và đang nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch bền vững.

Từ cách nay 10 năm, Bộ VHTT&DL quyết định đưa Nghệ thuật làm gốm truyền thống của người Chăm làng Bàu Trúc, Lễ hội Katê của người Chăm tỉnh Ninh Thuận – nay là tỉnh Khánh Hòa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và công nhận hai tháp Pô Klông Garai, Hòa Lai là di tích quốc gia đặc biệt.

Năm 2022, Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận Nghệ thuật làm gốm truyền thống của người Chăm làng Bàu Trúc là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Cùng thời điểm này, Lễ hội Katê của người Chăm ở Bình Thuận – nay là tỉnh Lâm Đồng cũng được Bộ VHTT&DL công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.