Khánh Hòa: Phát huy giá trị di sản, tạo sức hút cho du lịch trải nghiệm

Du khách tham quan Trùng Sơn Cổ Tự (phường Ninh Chử, Khánh Hòa). (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Không chỉ nổi tiếng với du lịch biển đảo, Khánh Hòa còn là vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các cộng đồng cư dân bản địa.

Trong bối cảnh du khách ngày càng quan tâm đến trải nghiệm chân thực và chiều sâu văn hóa, địa phương đang từng bước phát huy hiệu quả hệ thống di sản, hình thành các sản phẩm du lịch giàu bản sắc, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.

Trải nghiệm để hiểu sâu văn hóa bản địa

Hiện Khánh Hòa có 257 di sản văn hóa được xếp hạng, trong đó có 3 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh, 3 di tích quốc gia đặc biệt, 5 bảo vật quốc gia và 33 di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh cấp quốc gia.

Nổi bật trong đó là các công trình kiến trúc Chăm cổ kính như Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Hòa Lai cùng hệ thống lễ hội truyền thống và làng nghề thủ công, tạo nên không gian văn hóa đa sắc màu.

Thời gian qua, tỉnh Khánh Hòa đã chú trọng khai thác di sản theo hướng gắn với phát triển du lịch. Nhiều di tích, lễ hội được làm mới thông qua các hoạt động trải nghiệm, trình diễn nghệ thuật, giúp di sản trở nên sinh động, gần gũi hơn với du khách.

Các tour du lịch chuyên đề văn hóa từng bước được hình thành, đưa du khách đến với không gian di sản để tìm hiểu kiến trúc, lịch sử, tín ngưỡng, đồng thời trực tiếp tham gia các hoạt động truyền thống.

Học sinh tham gia buổi ngoại khóa tìm hiểu lịch sử, văn hóa tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa (cơ sở 2, phường Phan Rang). (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Tại các làng nghề như làng gốm Bàu Trúc hay làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, từ tạo hình, trang trí đến hoàn thiện sản phẩm.

Nhiều lễ hội truyền thống như Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar, Lễ hội Katê, Lễ hội Cầu ngư, lễ Rija Nưgar… cũng trở thành không gian mở để du khách hòa mình vào đời sống văn hóa bản địa.

Một trong những điểm đến gây ấn tượng với du khách là làng gốm Bàu Trúc - nơi vẫn duy trì phương pháp làm gốm hoàn toàn thủ công.

Chị Nguyễn Thị Trúc Lan, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết đã dành nhiều thời gian quan sát một nghệ nhân lớn tuổi nắn chiếc bình. Dù đôi tay đã in dấu thời gian, người nghệ nhân vẫn tạo hình sản phẩm chắc chắn, tỉ mỉ, từng đường nét hiện ra chậm rãi nhưng đầy cảm xúc.

“Thợ làm gốm sẵn sàng hướng dẫn du khách trải nghiệm. Đất mềm trong tay nhưng để tạo hình như ý không hề dễ. Tôi mất khá nhiều thời gian mới làm được một chiếc chén chưa tròn trịa, nhưng mọi người đều động viên, khen đẹp. Chính sự giản dị ấy khiến trải nghiệm trở nên gần gũi, đáng nhớ hơn,” chị Lan chia sẻ.

Tương tự, Làng nghề Nha Trang xưa (phường Nam Nha Trang) đang trở thành điểm đến văn hóa, ẩm thực, làng nghề tiêu biểu của địa phương. Tại đây, các nghề thủ công truyền thống như làm nhang, dệt chiếu, làm nón, gốm, đan lát, sơn mài, thư pháp… được tái hiện sinh động thông qua hoạt động trình diễn và trải nghiệm thực tế.

Không chỉ dừng lại ở không gian trưng bày, mô hình này còn giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị lao động, sự khéo léo và tinh thần sáng tạo của người Việt, qua đó góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Bên cạnh đó, du khách còn có cơ hội trực tiếp tham gia chế biến và thưởng thức các món ăn dân gian như bánh căn, bánh hỏi, bánh thuẫn, bánh ít, bánh mì cùng nhiều đặc sản của Khánh Hòa.

Làm mới sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh

Việc phát huy di sản gắn với du lịch trải nghiệm không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm mà còn nâng cao giá trị gia tăng. Thay vì tham quan ngắn ngày, du khách có xu hướng lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn khi được tham gia các hoạt động mang tính tương tác cao. Để đáp ứng xu hướng này, Khánh Hòa đang đẩy mạnh xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng dựa trên nền tảng di sản.

Hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa (cơ sở 2, phường Phan Rang) phục vụ du khách tham quan. (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Trong 4 tháng đầu năm 2026, Khánh Hòa ước đón hơn 7,2 triệu lượt khách du lịch. Trong đó, khách lưu trú đạt khoảng 3,5 triệu lượt, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước; gồm hơn 1,4 triệu lượt khách quốc tế, tăng 33,8% và gần 2,1 triệu lượt khách nội địa, tăng 18,6%. Tổng thu du lịch ước đạt 27.415 tỷ đồng, tăng 34,6% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng gia tăng của điểm đến Khánh Hòa đối với du khách trong và ngoài nước.

Theo ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, tỉnh không chỉ dừng lại ở bảo tồn mà chú trọng “đánh thức” di sản thông qua gắn kết với các hoạt động du lịch, nghệ thuật và sáng tạo. Nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức quy mô, kết hợp trình diễn nghệ thuật và trải nghiệm văn hóa, thu hút đông đảo du khách. Các làng nghề được khai thác theo hướng du lịch trải nghiệm, góp phần đưa di sản hiện diện sinh động trong đời sống đương đại.

Cùng với đó, nhiều chương trình, dự án về bảo tồn di sản, phát triển du lịch cộng đồng được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quảng bá và khai thác di sản; số hóa dữ liệu di tích, xây dựng nền tảng giới thiệu trực tuyến, ứng dụng công nghệ thực tế ảo nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách.

Tuy nhiên, việc khai thác di sản phục vụ du lịch cũng đặt ra thách thức, nhất là nguy cơ tác động tiêu cực nếu không được quản lý chặt chẽ. Vì vậy, Khánh Hòa tăng cường công tác bảo tồn gắn với phát triển bền vững; chú trọng giữ gìn không gian văn hóa, nâng cao ý thức cộng đồng và phát huy vai trò chủ thể của người dân.

Thời gian tới, Khánh Hòa tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối các điểm đến; đẩy mạnh quảng bá mô hình du lịch văn hóa-làng nghề; xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm, các tour chuyên đề gắn với đời sống cộng đồng Chăm, Raglai.

Đồng thời, địa phương thúc đẩy chuyển đổi số, thu hút nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sáng tạo và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành với các điểm đến văn hóa nhằm hình thành chuỗi sản phẩm đồng bộ, hiệu quả.

Việc phát huy di sản gắn với du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới cho Khánh Hòa, không chỉ nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống, hướng tới phát triển kinh tế-xã hội bền vững./.