Khảo sát nông trại tiềm năng, mở rộng thực hành canh tác hữu cơ tại Cần Thơ và Gia Lai

Nhóm dự án cùng đại diện địa phương và nông hộ tại vùng sản xuất dứa ở xã Phương Bình, thành phố Cần Thơ.

Tiếp nối chương trình khởi động dự án, trong thời gian từ ngày 24 đến 27/8/2026, nhóm dự án IKI “From Bean to Bar” do TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA làm trưởng đoàn đã tiến hành chuyến thăm, khảo sát các nông trại được đề xuất tại xã Phương Bình, thành phố Cần Thơ và xã Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai.

Đây là bước khảo sát thực địa quan trọng nhằm tìm hiểu điều kiện sản xuất tại từng nông hộ, xác định những thuận lợi, khó khăn cũng như nhu cầu thực tế trước khi Ban Quản lý dự án xem xét lựa chọn các nông trại phù hợp tham gia chương trình thí điểm.

Không chỉ thu thập thông tin về hiện trạng canh tác, nhóm dự án còn khảo sát nhu cầu của người dân, ghi nhận các thực hành tốt đang được áp dụng và tìm hiểu tri thức địa phương. Những thông tin thu được sẽ là dữ liệu ban đầu phục vụ quá trình thiết kế các chương trình tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật và các hoạt động đồng hành với nông hộ trong những giai đoạn tiếp theo.

Đoàn công tác khảo sát thực tế vùng trồng dứa tại xã Phương Bình, một trong những khu vực được xem xét lựa chọn nông hộ tham gia thí điểm của dự án.

Phương Bình hướng tới hình thành nhóm sản xuất có tính liên kết

Tại xã Phương Bình, thành phố Cần Thơ, với sự hỗ trợ và kết nối của chính quyền địa phương, nhóm dự án đã tiếp cận, phỏng vấn 5 trong tổng số 6 nông hộ thuộc danh sách đề xuất ban đầu.

Các hộ được khảo sát tại khu vực này hiện đều canh tác dứa. Qua trao đổi trực tiếp, nhóm dự án tìm hiểu hiện trạng sản xuất, điều kiện tự nhiên, nguồn lực của từng hộ cũng như những khó khăn mà người dân đang gặp phải trong quá trình canh tác.

Bên cạnh các hộ đã được đề xuất, địa phương giới thiệu thêm 3 nông hộ liền kề để nhóm dự án nghiên cứu khả năng bổ sung vào phạm vi xem xét. Việc các nông hộ có vị trí sản xuất gần nhau được kỳ vọng tạo thuận lợi cho quá trình hình thành một nhóm sản xuất có tính liên kết, nhất là khi triển khai các hoạt động quản lý, giám sát và áp dụng đồng bộ các thực hành canh tác hữu cơ.

Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy, một trong những vấn đề cần được quan tâm tại Phương Bình là việc quản lý và sử dụng nguồn nước tưới. Đây là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của nông hộ trong điều kiện thời tiết và biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt tới sản xuất nông nghiệp.

Trên cơ sở thực tế tại địa phương, nhóm dự án đang xem xét một hướng tiếp cận là hình thành 2 tổ hợp tác, đồng thời nghiên cứu áp dụng hệ thống PGS - Participatory Guarantee System, tức Hệ thống bảo đảm cùng tham gia.

Thông qua PGS, các nông hộ có thể cùng tham gia quản lý, giám sát và từng bước thực hiện các thực hành canh tác hữu cơ. Cách tổ chức theo nhóm cũng tạo điều kiện tăng cường sự liên kết giữa các hộ trong cùng khu vực, thay vì triển khai riêng lẻ ở từng nông trại.

Việc khảo sát kỹ các điều kiện tại Phương Bình trước khi quyết định mô hình triển khai còn có ý nghĩa trong xác định đúng những vấn đề cần ưu tiên hỗ trợ. Qua đó, các hoạt động tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật của dự án có thể được xây dựng sát hơn với nhu cầu thực tế của nông dân.

Một số hình ảnh của đoàn công tác tại xã Phương Bình:

Tìm khả năng kết hợp cacao với cây ăn quả tại Bồng Sơn

Tại xã Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai, nhóm dự án tiếp tục khảo sát những nông hộ có tiềm năng tham gia chương trình.

Thông qua sự kết nối và hỗ trợ của lãnh đạo địa phương, đoàn đã tiếp cận, phỏng vấn 2 hộ nằm trong danh sách đề xuất ban đầu. Trong đó, một hộ đang canh tác cacao và một hộ trồng bưởi.

Qua trao đổi, khó khăn nổi bật được các hộ đề cập là tình trạng thiếu nước và khó bảo đảm nguồn nước tưới trong mùa khô. Đây cũng là yếu tố cần được cân nhắc khi xây dựng các giải pháp kỹ thuật và phương án tổ chức sản xuất phù hợp tại địa bàn.

Ngoài hai nông hộ trên, địa phương còn giới thiệu thêm một hộ có tiềm năng để nhóm dự án xem xét. Hộ này hiện trồng bưởi và bày tỏ mong muốn thử nghiệm mô hình trồng xen cacao.

Đề xuất này mở ra khả năng xây dựng một hệ thống canh tác đa dạng hơn, phù hợp với định hướng của dự án về đa dạng hóa hệ thống sản xuất và tăng khả năng chống chịu của nông hộ trước những biến động của điều kiện tự nhiên.

Nếu đáp ứng các tiêu chí sau quá trình đánh giá, mô hình kết hợp cây ăn quả với cacao cũng có thể trở thành cơ sở để dự án nghiên cứu những giải pháp canh tác phù hợp với đặc điểm sản xuất tại địa phương.

Tương tự tại Phương Bình, PGS cũng được định hướng áp dụng tại Bồng Sơn. Việc các nông hộ cùng tham gia xây dựng, giám sát và duy trì các thực hành canh tác hữu cơ được xem là một trong những nội dung cần nghiên cứu trong quá trình triển khai dự án.

Một số hình ảnh của đoàn công tác tại xã Bồng Sơn:

Khảo sát thực tế để thiết kế hỗ trợ sát nhu cầu nông dân

Một điểm đáng chú ý trong chuyến công tác là cách tiếp cận dựa trên điều kiện thực tế của từng địa bàn và nhu cầu của chính người sản xuất.

Thay vì xác định trước một mô hình chung để áp dụng cho tất cả các nông hộ, quá trình khảo sát giúp nhóm dự án nhận diện những vấn đề cụ thể ở từng nơi.

Tại Phương Bình, câu chuyện quản lý nguồn nước và khả năng tổ chức các hộ thành nhóm sản xuất được đặt ra. Trong khi đó, ở Bồng Sơn, ngoài vấn đề nước tưới trong mùa khô, khả năng đa dạng hóa hệ thống canh tác thông qua kết hợp cacao với cây ăn quả cũng là nội dung đáng được tiếp tục xem xét.

Những khác biệt này là cơ sở để các chương trình tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật sau này được thiết kế phù hợp hơn với đặc điểm của từng vùng và từng nhóm nông hộ.

Chuyến khảo sát đồng thời tạo cơ hội để nhóm dự án trực tiếp trao đổi với người dân và chính quyền cơ sở. Qua đó, các bên hiểu rõ hơn mục tiêu, phương thức tiếp cận cũng như những yêu cầu đặt ra trong quá trình từng bước áp dụng các thực hành canh tác hữu cơ.

Theo kết quả ban đầu, chuyến công tác đã giúp nhóm dự án có thêm thông tin thực tế để đánh giá mức độ phù hợp của các nông hộ, đồng thời xác định một số vấn đề cần ưu tiên giải quyết tại mỗi địa bàn. Quá trình trao đổi trực tiếp cũng góp phần tăng cường kết nối giữa dự án, chính quyền địa phương và người sản xuất, tạo nền tảng cho các hoạt động phối hợp trong thời gian tiếp theo.

Tuy nhiên, các nông hộ được khảo sát tại Cần Thơ và Gia Lai hiện mới nằm trong phạm vi đánh giá, đề xuất. Việc lựa chọn chính thức nông trại tham gia thí điểm, phương thức tổ chức cũng như các hoạt động cụ thể sẽ tiếp tục được Ban Quản lý dự án thảo luận và xem xét trên cơ sở tiêu chí của dự án cùng điều kiện thực tế tại địa phương.

Sau khi thống nhất, các nội dung này sẽ được cụ thể hóa trong các văn bản và kế hoạch chính thức, làm cơ sở triển khai những bước tiếp theo của dự án.

Việc khảo sát kỹ điều kiện sản xuất ngay từ giai đoạn đầu vì vậy không chỉ phục vụ lựa chọn nông trại thí điểm, mà còn tạo cơ sở thực tiễn để dự án xây dựng các hoạt động hỗ trợ phù hợp, hướng tới từng bước áp dụng thực hành canh tác hữu cơ, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện sinh kế cho nông hộ tham gia.