Khép lại diễn đàn 'Xin đừng đánh con!': Xã hội không thể tiếp tục im lặng

Từ những vụ việc gây rúng động dư luận, diễn đàn "Xin đừng đánh con!" đặt ra câu hỏi nhức nhối: Vì sao trẻ em vẫn bị bạo hành ngay trong chính mái nhà của mình? Và vì sao xã hội vẫn còn quá nhiều sự im lặng?

Những bi kịch không còn là cá biệt

Một bé gái 4 tuổi ở Hà Nội tử vong sau nhiều tháng bị mẹ ruột và cha dượng bạo hành. Một bé trai 2 tuổi tại TP.HCM nhập viện trong tình trạng nguy kịch với chi chít thương tích trên cơ thể.

Điểm chung ám ảnh ở cả hai vụ việc là người mẹ đều biết, chứng kiến, thậm chí tham gia vào hành vi bạo lực với chính con mình.

Nhiều người phẫn nộ, lên án, chia sẻ thông tin. Nhưng theo nhà văn Hoàng Anh Tú, nếu xã hội chỉ dừng ở cảm xúc tức thời, vài tháng nữa sẽ lại có thêm một đứa trẻ khác trở thành nạn nhân.

Diễn đàn "Xin đừng đánh con!" vì thế không chỉ là một chiến dịch truyền thông cảm tính, mà là lời cảnh báo phải nhìn thẳng vào gốc rễ của bạo lực trẻ em.

Bạo lực thường bắt đầu từ những điều bị xem là "dạy dỗ"

Một trong những vấn đề được diễn đàn chỉ ra là: bạo hành trẻ em không bắt đầu bằng thảm án.

Nó bắt đầu từ một cái tát được biện minh bằng hai chữ "dạy dỗ". Từ những trận quát mắng, đòn roi bị coi là bình thường trong nhiều gia đình. Khi bạo lực được hợp lý hóa, nó sẽ leo thang thành thương tích, thậm chí cướp đi mạng sống trẻ nhỏ.

ThS. Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông,cho rằng nhiều hành vi bạo lực xuất phát từ chính tổn thương chưa được chữa lành của người lớn: từng lớn lên trong đòn roi, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc hoặc chịu áp lực kéo dài.

Khi sự bức bối ấy trút lên một đứa trẻ không có khả năng phản kháng, bi kịch xảy ra.

Đặc biệt, trong các gia đình tái cấu trúc có cha dượng hoặc mẹ kế, nguy cơ bạo hành càng gia tăng. Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng sự lệ thuộc cảm xúc và kinh tế khiến nhiều phụ nữ chọn im lặng trước hành vi bạo hành con của chồng mới hoặc người tình.

"Họ tự ru ngủ mình rằng anh ấy chỉ dạy dỗ con thôi", nhà văn Hoàng Anh Tú nhận định. Và đó cũng là lúc đứa trẻ mất đi "thành trì" cuối cùng để được bảo vệ.

Im lặng cũng là đồng lõa

Diễn đàn đặt ra câu hỏi trực diện: Ai chịu trách nhiệm khi hàng xóm nghe tiếng trẻ khóc nhiều đêm nhưng không báo công an? Khi giáo viên thấy vết bầm tím mà không lên tiếng? Khi cả khu dân cư nhận ra dấu hiệu bất thường nhưng đều nghĩ "đó là chuyện riêng"?

Theo luật sư Đặng Đức Trí thuộc Hãng luật ROMA, Điều 51 của Luật Trẻ em 2016 quy định mọi cá nhân, tổ chức đều có nghĩa vụ tố giác hành vi xâm hại trẻ em.

Người biết hành vi bạo hành nhưng không tố giác, tùy mức độ, có thể bị xử lý theo Điều 390 Bộ luật Hình sự về tội không tố giác tội phạm hoặc Điều 132 về tội không cứu giúp người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng.

Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia đã có chế tài mạnh hơn với sự im lặng trước bạo hành trẻ em. Tại Australia, người sống cùng nhà nhưng mặc kệ việc trẻ bị bạo hành có thể bị phạt tù đến 15 năm. Ở Hồng Kông, quy định mới từ năm 2026 coi hành vi "biết mà không nói" là vi phạm pháp luật. Còn tại Vương quốc Anh, cha mẹ có thể bị tước quyền nuôi con vĩnh viễn nếu bạo hành hoặc gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho trẻ.

Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: gia đình không phải "vùng cấm" đứng ngoài pháp luật.

Những đứa trẻ không dám kêu cứu

ThS. Nguyễn Hiền Minh - Tổng đài trưởng Hotline 18001768 hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực - kể về những cuộc gọi của trẻ em vừa khóc vừa nói: "Con không ngoan nên bị đánh".

Trẻ không lên tiếng không phải vì không đau, mà vì các em nghĩ sẽ không ai tin mình - Ảnh minh họa

Có những em chứng kiến bố mẹ bạo hành nhau mỗi ngày. Có những em im lặng rất lâu ở đầu dây điện thoại vì không biết phải bắt đầu từ đâu.

Trẻ không lên tiếng không phải vì không đau, mà vì các em nghĩ sẽ không ai tin mình. Người gây tổn thương lại chính là người các em phụ thuộc để được nuôi dưỡng và chăm sóc.

Theo chị Minh, điều trẻ cần đôi khi không phải lời khuyên, mà là một người thực sự chịu lắng nghe và tin vào cảm xúc của các em. "Thay vì một trận đòn là một cái ôm. Thay vì quát mắng là chịu lắng nghe con nói hết điều mình muốn nói".

Ở góc độ khoa học thần kinh, TS. Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh (ĐH RMIT Việt Nam) cho biết việc bị bạo hành kéo dài có thể làm thay đổi cấu trúc não bộ của trẻ. Vùng kiểm soát cảm xúc bị ức chế, trong khi vùng phản ứng "chiến đấu hoặc bỏ chạy" phát triển quá mức.

Hệ quả là trẻ khó tập trung, học tập sa sút, rối loạn cảm xúc và có thể mang theo tổn thương tâm lý suốt đời nếu không được can thiệp kịp thời.

Cần một hệ thống bảo vệ trẻ em đủ mạnh

Điểm đáng chú ý của diễn đàn là không dừng lại ở sự thương cảm hay lên án, mà tập trung vào giải pháp.

TS. Vũ Thu Hương (Trung tâm Cá siêu quậy) đề xuất ba trụ cột: đào tạo bắt buộc kỹ năng làm cha mẹ; xây dựng sổ theo dõi giáo dục trẻ theo từng giai đoạn phát triển; áp dụng cam kết pháp lý không bạo hành trẻ em.

Bà dẫn kinh nghiệm từ Đức, nơi nhiều phụ huynh sợ nhất không phải án tù mà là nguy cơ bị tước quyền nuôi con.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mai Thoa - Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - cho rằng,Việt Nam không thiếu quy định pháp luật, nhưng khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn còn lớn. Việc bảo vệ trẻ em cần được thực hiện ngay từ khâu phát hiện nguy cơ, thay vì chỉ xử lý sau khi hậu quả xảy ra.

Trong khi đó, bà Trần Thị Thanh Lam - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội củaQuốc hội, chỉ ra nhiều "lỗ hổng" ở cơ sở: thiếu sàng lọc tâm lý sau sinh cho phụ nữ, thiếu liên thông giữa y tế - công an - trường học - chính quyền, cán bộ trẻ em cấp xã kiêm nhiệm và không đủ chuyên môn.

Bệnh viện Nhi Hà Nội cũng chia sẻ quy trình xử lý khi tiếp nhận trẻ nghi bị bạo hành: lập tức cách ly trẻ, ghi nhận thương tích, kích hoạt hệ thống bảo vệ trẻ em và thông báo cơ quan công an mà không chờ sự đồng ý của gia đình.

Một xã hội văn minh được đo bằng cách đối xử với trẻ em

ThS. Dương Thị Thu Hà (Viện trưởng Viện Tâm lý Đời sống) nhấn mạnh: "Một đứa trẻ được lớn lên trong yêu thương sẽ học được cách yêu thương. Còn một đứa trẻ lớn lên trong tổn thương thường phải mất cả cuộc đời để chữa lành". Thông điệp ấy cũng là lời nhắc nhở rằng bạo hành trẻ em không còn là câu chuyện riêng của mỗi gia đình. Đó là vấn đề của toàn xã hội.

Một xã hội văn minh không thể để trẻ em lớn lên trong sợ hãi, trong những trận đòn và những lời van xin tuyệt vọng. Và sự thay đổi chỉ bắt đầu khi người lớn quyết định không tiếp tục im lặng.

Diễn đàn tháng 5 "Xin đừng đánh con!" của báo Phụ nữ Việt Nam khép lại nhưng những câu hỏi về bạo hành trẻ em vẫn còn day dứt, vấn nạn bạo hành trẻ em vẫn còn nhức nhối và cần tiếp tục sự chung tay của toàn xã hội. Bên cạnh nỗi đau của một đứa trẻ đằng sau mỗi vụ việc bị phanh phui còn là khoảng trống trong trách nhiệm của gia đình, cộng đồng và cả hệ thống bảo vệ trẻ em.

Giảm thiểu bạo hành trẻ em không thể chỉ trông chờ vào sự phẫn nộ sau mỗi vụ việc, mà cần sự chung tay bền bỉ của toàn xã hội: từ cha mẹ học cách yêu thương đúng cách, nhà trường tăng kỹ năng phát hiện và can thiệp sớm, chính quyền cơ sở sát sao hơn với các nhóm nguy cơ, đến mỗi người dân sẵn sàng lên tiếng khi thấy dấu hiệu bất thường. Mỗi cuộc gọi đến Tổng đài 111, mỗi lần can thiệp kịp thời, mỗi hành động không quay lưng trước tiếng khóc của trẻ đều có thể cứu một cuộc đời.