Khi AI gây hại

Theo báo chí phản ánh, người đứng đầu cơ quan tư pháp các bang Iowa, Kansas và Arizona đã độc lập đệ trình các vụ kiện tại tòa án tiểu bang. Đơn kiện cho rằng ChatGPT được thiết kế để tạo cảm giác dễ gần và lôi cuốn nhằm chiếm lấy lòng tin của người dùng; song lại củng cố những ảo tưởng, khuyến khích các hành vi nguy hiểm và hỗ trợ người dùng lên kế hoạch cho các hành vi bạo lực, như các vụ xả súng hàng loạt. 

Các đơn kiện đều cáo buộc OpenAI vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng của các bang khi đưa ra thông tin gây hiểu lầm về mức độ an toàn của ChatGPT. Các bang cũng cho rằng công ty này đã gây ra vấn đề nghiêm trọng cho cộng đồng khi đe dọa đến sức khỏe của cư dân.

Các nguyên đơn yêu cầu tòa án buộc OpenAI phải thay đổi cách thức vận hành của ChatGPT. Cụ thể, các bang muốn ngăn chặn công ty phát triển các mô hình AI có khả năng tự cải thiện, trừ khi OpenAI có thể đảm bảo rằng các mô hình đó phù hợp với các giá trị của con người. 

Các bang khác tham gia vào nhóm này bao gồm Arkansas, Idaho, Montana, Nebraska và West Virginia cũng yêu cầu OpenAI phải chịu các khoản phạt dân sự do vi phạm luật cùng bồi thường thiệt hại. 

Đây là hành động phối hợp lớn nhất từ phía các tiểu bang nhắm vào một công ty trí tuệ nhân tạo (AI), góp phần gia tăng làn sóng thách thức pháp lý mà OpenAI đang phải đối mặt trong bối cảnh công ty này chuẩn bị niêm yết cổ phiếu. Hồi tháng 6, bang Florida cũng đã đệ trình một vụ kiện tương tự với “cha đẻ” của ChatGPT.

Ngoài ra, công ty này cũng đang đối mặt với hàng chục vụ kiện khác từ các cá nhân, với cáo buộc rằng ChatGPT đã hỗ trợ người dùng lên kế hoạch cho các vụ xả súng hàng loạt hoặc các hành vi bạo lực khác. 

Các hình thức AI gây hại cho người dùng đến nay đã rõ. Gần đây tại xứ sở Cờ hoa cũng đã có nhiều vụ kiện, cảnh báo liên quan đến AI như ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần và sự an toàn; suy giảm tư duy và hiệu suất ngược; rò rỉ dữ liệu và mất bảo mật; thông tin sai lệch và deepfake; trách nhiệm pháp lý chưa rõ ràng và lần này là hành vi gây hại cho bản thân hoặc người khác. 

Không chỉ ở cấp độ cá nhân, ở cấp độ chính quyền, AI cũng gặp không ít rắc rối. 

Chúng ta đang nói đến hệ thống Chính phủ đầu tiên trên thế giới bị AI xâm nhập. Đó là Australia. Ngay sau ngày 18.6, OpenAI xâm nhập hệ thống của Chính phủ Australia, Thủ tướng nước này quả quyết, sẽ có “hệ quả pháp lý” đối với vụ việc và gọi cách OpenAI xử lý sự cố là “không thể chấp nhận”. 

Cái sự cố mà Thủ tướng Anthony Albanese cho rằng “không thể chấp nhận” không chỉ vì OpenAI mà cái cách “cha đẻ” của nó xử lý vụ việc này như thế nào. OpenAI không phát hiện vụ việc ngay thời điểm xảy ra. Công ty chỉ phát hiện sự cố vào tháng 8.2026, trong một cuộc rà soát trên toàn công ty về các tác nhân AI hoạt động ngoài dự kiến. Nhưng đến ngày 10.9, tức gần ba tháng sau khi vụ xâm nhập bắt đầu, OpenAI mới thông báo cho Chính phủ Australia. Mà cũng chỉ gửi thông báo tới hộp thư công khai của Services Australia. Sau đó cơ quan này mất thêm 5 ngày để thông báo cho Trung tâm An ninh mạng Australia. 

Thật ra, không có gì bất ngờ. Giới chuyên gia đã hơn một lần cảnh báo về mặt trái của AI. Thậm chí, có những cảnh báo cực đoan nói đến ngày tận thế của nhân loại.
Nhưng AI, dù có siêu phàm đến đâu, cũng là nhân tạo. Trước khi nói đến đạo đức, trách nhiệm của AI, hãy nói đến con người.

Ngay lúc này, cần có những quy định chặt chẽ ở tầm phổ quát toàn cầu, buộc trách nhiệm và đạo đức những chủ thể sáng tạo và quản lý nó chứ không chỉ là những cảnh báo chung chung hoặc xử lý nhỏ lẻ ở tầm quốc gia. Chỉ có như thế mới may ra sẽ hạn chế những mặt trái do AI đang, đã và sẽ gây ra.