Khi AI viết được thông điệp hoàn hảo, lãnh đạo càng cần hiện diện thật hơn

Khổng Loan là một trong số ít những người Việt Nam đang tập trung chuyên sâu vào lĩnh vực cố vấn phát ngôn và huấn luyện hiện diện lãnh đạo. Hiện chị đang đồng hành cùng nhiều lãnh đạo, giúp họ trực tiếp thể hiện năng lực hiện diện lãnh đạo theo chuẩn mực quốc tế, cũng như phù hợp với bối cảnh văn hóa Việt Nam. TheLEADER đã có trao đổi với chị về một công việc còn khá mới mẻ này tại Việt Nam.

Cố vấn phát ngôn và huấn luyện hiện diện lãnh đạo là công việc phổ biến ở các quốc gia phát triển, nơi tính cạnh tranh và yêu cầu chuyên nghiệp rất cao. Nhưng tại Việt Nam, đây vẫn là một nghề còn rất ít người tập trung làm bài bản và chuyên nghiệp. Vì sao chị đến với công việc rất hiếm người làm này?

Cố vấn Khổng Loan: Vâng, đúng là rất hiếm người làm công việc cố vấn và huấn luyện về phát ngôn, đối thoại dành cho lãnh đạo, bởi đây là một công việc khó.

Tôi làm báo hơn 20 năm, trong đó nhiều năm từng là phó thư ký tòa soạn tạp chí Forbes Việt Nam, nơi tôi có cơ hội làm việc với các lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu của nền kinh tế.

Khổng Loan là một trong số ít người tại Việt Nam đang tập trung chuyên sâu vào lĩnh vực cố vấn phát ngôn và huấn luyện hiện diện lãnh đạo. Ảnh NVCC

Tôi có may mắn phỏng vấn và lắng nghe câu chuyện của rất nhiều lãnh đạo là những người có năng lực thực chất, nhưng chưa được nhìn thấy đúng tầm. Do đó, khi người lãnh đạo thu hẹp khoảng cách từ năng lực và cách thể hiện, đó thực sự sẽ giúp xây dựng hình tượng lãnh đạo hiệu quả.

Không ít lãnh đạo làm rất giỏi, nhưng khi họ nói, thể hiện ở các sự kiện, hội nghị thì lại tạo ra những rủi ro cho danh tiếng, uy tín của chính mình và doanh nghiệp. Khi bước vào sân chơi chuyên nghiệp toàn cầu, rất nhiều lãnh đạo đang đối mặt với yêu cầu phải chuẩn hóa cả về tư duy lẫn kỹ năng liên quan tới kiến trúc thông điệp, câu chuyện chiến lược về bản thân, tổ chức và hình ảnh doanh nghiệp Việt Nam để có thể thuyết phục và kết nối hiệu quả hơn.

Đặc biệt, họ cần nâng cao khả năng hiện diện phi ngôn ngữ và năng lực đối thoại trực diện trước các câu hỏi hóc búa của các bên liên quan, từ nhà đầu tư, đối tác tiềm năng, tới báo chí – truyền thông hay công chúng nói chung.

Chúng ta ngày càng giao tiếp nhiều hơn bằng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), bằng tin nhắn, hay thông qua các cuộc họp trên các nền tảng công nghệ, vậy vì sao phát ngôn trực tiếp và hiện diện lãnh đạo lại là vấn đề quan trọng hiện nay?

Cố vấn Khổng Loan: Vai trò của tôi là làm việc trực tiếp với người lãnh đạo để cùng họ nói rõ điều họ thật sự nghĩ và chịu trách nhiệm. Tôi không giúp che giấu sự thật hay né tránh trách nhiệm. Nhưng đúng là chúng ta đang có rất nhiều phương thức giao tiếp mới, đặc biệt là các nền tảng công nghệ có thể giúp nâng cao hiệu quả, nhanh chóng, không bị giới hạn bởi địa lý. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, có ba điều chúng ta cần lưu ý.

Thứ nhất, chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ của AI tạo sinh, các mạng xã hội nghề nghiệp, đặc biệt là LinkedIn và nguy cơ từ tin giả, deepfake. Những yếu tố này đã tái định nghĩa hoàn toàn khái niệm “giao tiếp”.

AI đang viết ra những thông điệp hoàn hảo, bóng bẩy chỉ trong vài giây nhưng giá trị của phát ngôn lãnh đạo lại càng tập trung vào sự kết nối chân thực giữa con người với con người.

Lãnh đạo phải thể hiện được sự thấu cảm, những trải nghiệm cá nhân có thật và phong thái ứng biến trực tiếp, xử lý chuyên nghiệp trong những tình huống phức tạp, bởi họ là người chịu trách nhiệm và giữ nhất quán theo thời gian.

Thứ hai, chúng ta đang sống trong thời đại của nền kinh tế tín nhiệm, còn gọi là trust economy. Nền kinh tế này đặt niềm tin trở thành một tài sản, hạ tầng và dạng “tiền tệ vô hình” quyết định tốc độ giao dịch, chi phí hợp tác, khả năng đổi mới, sức mạnh thương hiệu và tính chính danh của tổ chức.

Trước đây, trong nền kinh tế truyền thống, doanh nghiệp cạnh tranh bằng vốn, công nghệ, sản phẩm, giá cả và kênh phân phối, thì trong nền kinh tế tín nhiệm doanh nghiệp, lãnh đạo và thể chế còn cạnh tranh bằng một thứ khó sao chép hơn rất nhiều đó chính là mức độ được tin cậy.

Niềm tin giúp doanh nghiệp có chi phí thuyết phục thấp hơn, tốc độ ra quyết định nhanh hơn, khả năng huy động nhân sự tốt hơn, ít phải “mua” sự chú ý bằng quảng cáo hơn, dễ vượt qua khủng hoảng hơn, được lắng nghe và tin cậy hơn.

Ngược lại, trong cuốn sách The Speed of Trust (Tốc độ của niềm tin), Stephen M. R. Covey đưa ra khái niệm "thuế bất tín - trust tax". Trong thực tế truyền thông, khoản thuế này thể hiện ở việc thêm kiểm soát, thêm hợp đồng, truyền thông phòng thủ và các khoản chi phí pháp lý, tuyển dụng và bảo vệ danh tiếng.

Thứ ba, mặc dù “kinh tế tín nhiệm” đang trở thành một từ khóa quan trọng, thực tế cho thấy niềm tin của công chúng đang sụt giảm. Báo cáo niềm tin Edelman (Edelman Trust Barometer) thường xuyên cho thấy xu hướng niềm tin vào các thiết chế đang suy giảm hoặc phân cực ở nhiều quốc gia, trong khi kỳ vọng với doanh nghiệp và người đứng đầu đang ngày càng lớn.

Đối với lãnh đạo các doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam, “im lặng” đôi khi không còn là "vàng” và các chỉ số tài chính tốt có thể là chưa đủ. Họ đang chủ động phát triển câu chuyện lãnh đạo và hình tượng lãnh đạo để góp phần xây dựng, duy trì danh tiếng bền vững, trong đó có các chủ đề như quan hệ lao động, phát triển bền vững, đạo đức công nghệ.

Để có thể nói “đúng vai, đúng thẩm quyền và đúng thời điểm” thì sẽ cần những chương trình huấn luyện chuyên sâu và mô phỏng thực tế, để khi xuất hiện công khai, họ sẽ quản trị danh tiếng tốt hơn.

Vì sao giữ gìn danh tiếng lại là một điều thách thức hiện nay?

Cố vấn Khổng Loan: Không ít lần chúng ta chứng kiến nhiều sự việc, phát ngôn và hình ảnh không được kiểm soát của một số lãnh đạo hay người có ảnh hưởng khiến tổ chức của họ hoặc những tổ chức/cá nhân liên quan rơi vào khủng hoảng đáng tiếc.

Chúng ta đều muốn “là chính mình – be yourself”, nhưng người lãnh đạo có vai trò rất đặc biệt: khi họ phát ngôn, đằng sau họ là tổ chức và đội ngũ của mình, các giá trị tốt đẹp mà họ tin tưởng và những chuẩn mực xã hội. Điều đó có nghĩa là khoảng không gian được phép “sai” của họ trở nên nhỏ hơn rất nhiều.

Những phát ngôn sơ suất, cử chỉ phi ngôn ngữ thiếu chuyên nghiệp tại một sự kiện có thể bị ghi lại, phát tán và làm tổn hại danh tiếng mà doanh nghiệp đã tích lũy trong hàng chục năm, chỉ trong vài giờ. Thời đại số càng đòi hỏi lãnh đạo phải có năng lực phản ứng nhanh nhạy, điềm tĩnh và chân thành trước công chúng.

Phát ngôn lãnh đạo là loại phát ngôn có mục đích, mục tiêu rõ ràng. Vì vậy, người lãnh đạo cần được hệ thống hóa tư duy, kỹ năng và bộ công cụ về giao tiếp lãnh đạo, phát ngôn và kể chuyện lãnh đạo.

Họ cần được tập luyện chuyên biệt, trong một không gian an toàn và bảo mật, để có thể chủ động dẫn dắt câu chuyện, đặc biệt là ứng biến chuyên nghiệp và hiệu quả trong các tình huống phức tạp.

Hiện diện lãnh đạo là một cụm từ có lẽ khá phù hợp với xu thế của thời đại truyền thông bùng nổ hiện nay. Nó có nghĩa là người lãnh đạo phải xuất hiện nhiều hơn không?

Cố vấn Khổng Loan: Đúng là thời đại hiện nay bùng nổ thông tin đến mức khiến con người nhiều khi “phát ngấy” thông tin. Nhưng cùng lúc đó, chúng ta vẫn phải luôn tự nhắc mình rằng: người khác hiểu về bạn qua những gì bạn làm, những gì người khác nói về bạn và những gì bạn chọn nói ra.

Hai vế đầu được xây dựng bằng thời gian và hành động. Vế thứ ba là nơi người lãnh đạo có thể chủ động nâng cấp ngay hôm nay và lời nói của lãnh đạo chỉ đáng tin khi họ “làm những điều mình nói.”

Vì vậy, vấn đề không phải là xuất hiện nhiều, mà là xuất hiện có chiến lược, với thông điệp rõ ràng, kỹ thuật thể hiện đáng nhớ và tính nhất quán.

Một tổ chức hay doanh nghiệp thành công cần nhiều tài sản chiến lược như: chuyên môn sâu, nhân lực, sản phẩm, dịch vụ, năng lực tài chính và khả năng đổi mới. Nhưng hiện nay doanh nghiệp, tổ chức còn cần thêm một tài sản quan trọng khác là sự hiện diện lãnh đạo.

Đây không phải là kỹ năng trang điểm hình ảnh bề ngoài như nhiều người thường hình dung. Hiện diện lãnh đạo là khả năng xuất hiện chiến lược, dẫn dắt tư duy và định hướng của tổ chức.

Theo chị, ba năng lực cần nâng cấp của nhà lãnh đạo là gì?

Có ba năng lực rất quan trọng mà lãnh đạo hiện nay cần nâng cấp để giúp họ đi từ “được chú ý” đến “được tin cậy”:

Thứ nhất, năng lực thiết kế thông điệp. Một thông điệp lãnh đạo tốt không nằm ở ngôn từ hay, mà ở mục đích rõ ràng, có cấu trúc chặt, có ý nghĩa, chiều sâu chiến lược và có khả năng tạo ra niềm tin.

Thứ hai, năng lực hiện diện lãnh đạo. Một lãnh đạo bước lên sân khấu, trả lời báo chí, gặp nhà đầu tư, đối thoại với nhân viên hay xuất hiện trên mạng xã hội đều đang gửi đi những tín hiệu về bản lĩnh, sự rõ ràng, độ tin cậy và phẩm chất lãnh đạo của mình và năng lực của doanh nghiệp mình dẫn dắt.

Thứ ba, năng lực đối thoại trong những tình huống khó. Đây là năng lực rất quan trọng nhưng chưa được coi trọng đúng mực và tập luyện trúng đích phù hợp. Lãnh đạo cần nâng cấp khả năng dẫn dắt câu chuyện khi phải đối thoại trong khủng hoảng, khi bị chất vấn, nghi ngờ hoặc khi xã hội đặt ra những kỳ vọng mới đối với doanh nghiệp một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện thú vị này!