Thực chất hóa cải cách thủ tục - lực đẩy để doanh nghiệp vươn mình

Đông đảo các chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và hội viên Hội Luật gia Việt Nam dự tọa đàm - Ảnh: BTC

Những "điểm nghẽn" cản bước doanh nghiệp

Mới đây, tại Hà Nội đã diễn ra tọa đàm mang chủ đề “Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển”. Sự kiện đã thu hút nhiều ý kiến phân tích về những bất cập hiện hữu trong khâu thực thi, đồng thời đề xuất hàng loạt giải pháp nhằm cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh.

Phát biểu tại tọa đàm, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam - ông Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh tinh thần chỉ đạo tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (giai đoạn 2026-2030) đã đặt ra những yêu cầu rất cao. Theo đó, các cơ quan cần cắt giảm mạnh mẽ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện không cần thiết; mục tiêu là giảm 50% thời gian thực hiện và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; đồng thời cấp Bộ chỉ thực hiện tối đa 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực mình quản lý.

Tuy nhiên, ông Ngọc cũng chỉ ra thực tế rằng doanh nghiệp vẫn đang phải đối diện với không ít rào cản. Hệ thống pháp luật ngày càng có nhiều sửa đổi, bổ sung liên tục nhưng vẫn còn tình trạng chồng chéo và thiếu thống nhất. Sự thiếu đồng bộ trong giải thích và áp dụng pháp luật khiến nhiều chính sách không đạt được mục tiêu đề ra. Hơn thế nữa, thủ tục hành chính còn trải qua quá nhiều tầng nấc; cơ quan Nhà nước nhiều lần yêu cầu cung cấp hồ sơ giấy tờ, cộng thêm những bất cập trong khâu thực thi ở một số cơ quan công quyền. Ông Ngọc nhận định, những "điểm nghẽn" này làm gia tăng chi phí, thời gian và rủi ro, gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước. Do đó, việc xóa bỏ các rào cản thể chế không cần thiết chính là cách thiết thực nhất để đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Cần thay đổi thực chất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Dưới lăng kính của cộng đồng doanh nghiệp, TS Mạc Quốc Anh - Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, chia sẻ rằng chi phí không phải là gánh nặng duy nhất, mà doanh nghiệp còn trăn trở về thời gian, nhân lực và các cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ. Dù thời gian làm thủ tục đã giảm nhờ số hóa ở các lĩnh vực như hóa đơn điện tử, nộp thuế hay hải quan, nhưng nhiều vướng mắc vẫn tồn tại trong lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, hoàn thuế giá trị gia tăng và kiểm tra chuyên ngành. Đáng lo ngại, đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc kiểm tra chất lượng nguyên liệu có thể khiến hàng hóa phải nằm chờ lưu kho, lưu bãi lên tới 30 ngày trước khi được đưa vào sản xuất, gây nguy cơ chậm tiến độ giao hàng và vi phạm cam kết với đối tác.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Ngô Thị Tuyết, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đã mang đến những tín hiệu tích cực khi cho biết Bộ này đã cắt giảm, đơn giản hóa 349 điều kiện kinh doanh và 629 thủ tục hành chính; đồng thời phân cấp 119 thủ tục xuống chính quyền địa phương. Những nỗ lực này đã giúp giảm tới 9.007 ngày thực hiện thủ tục (tương ứng 54,04%) và tiết kiệm được 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ (tương ứng 54,81% so với năm 2024). Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, loại bỏ các khâu trùng lặp và chuyển hướng mạnh sang hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro.

Đồng tình với quan điểm cải cách thực chất, TS Nguyễn Minh Thảo từ Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính) khẳng định, thước đo quan trọng nhất là việc doanh nghiệp có thực sự tiết kiệm được thời gian, chi phí và cảm thấy thuận lợi hơn hay không. Bà Thảo đề xuất chuyển đổi mạnh mẽ phương thức quản lý nhà nước từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", kết hợp quản lý theo mức độ rủi ro. Thay vì bắt ép doanh nghiệp đáp ứng hàng loạt điều kiện trước khi gia nhập thị trường, cơ quan quản lý nên xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng để giám sát trong quá trình hoạt động.

Khép lại tọa đàm, các ý kiến đều thống nhất rằng cải cách thủ tục hành chính không thể chỉ đo đếm qua số lượng thủ tục được cắt bỏ trên giấy tờ, mà phải phản ánh bằng sự thay đổi thực tế về thời gian, chi phí và nguồn lực của doanh nghiệp. Chỉ khi chính sách thực sự tạo ra chuyển biến trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, môi trường kinh tế mới có thể phát triển ổn định, minh bạch và an toàn.