Khi an toàn lao động vẫn có 'vùng trũng'

Trên cơ sở đó, Tháng Công nhân 2026 (tháng 5) được triển khai gắn với Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động, xác lập một hướng đi rõ nét hơn: Chuyển từ tuyên truyền sang hành động thực chất, từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và ý thức tự giác của người lao động.

Tai nạn lao động khu vực phi chính thức là “điểm nóng”

Lãnh đạo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nắm bắt tình hình lao động sản xuất tại Hà Nội. Ảnh: Hải Hà.

Nhìn vào bức tranh chung của thị trường lao động Thủ đô năm 2025, có thể thấy rõ một thực tế: Kinh tế phục hồi mạnh mẽ, đầu tư hạ tầng và sản xuất công nghiệp tăng tốc, nhưng tai nạn lao động vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, diễn biến phức tạp.

Theo thống kê, trong năm 2025, toàn thành phố xảy ra 217 vụ tai nạn lao động. Trong đó, khu vực có quan hệ lao động ghi nhận 135 vụ, làm 41 người chết và 43 người bị thương nặng. Đáng chú ý hơn, khu vực phi chính thức - nơi người lao động không có hợp đồng lao động, xảy ra 82 vụ nhưng lại có tới 55 người tử vong và 24 người bị thương nặng.

Những con số này cho thấy một thực tế không thể xem nhẹ: Khu vực phi chính thức dù số vụ ít hơn, nhưng lại chiếm tới 57,3% tổng số người chết do tai nạn lao động. Đây chính là vấn đề đặt ra trong công tác quản lý an toàn lao động, nơi các quy định pháp luật khó bao phủ, điều kiện làm việc thiếu kiểm soát, trong khi người lao động ít được huấn luyện, thiếu trang bị bảo hộ cần thiết.

Tháng Công nhân năm nay hướng mạnh vào việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người lao động gắn với bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động. Ảnh: Hải Hà

Không chỉ dừng lại ở số lượng, mức độ nghiêm trọng của các vụ tai nạn cũng ở mức đáng lo ngại. Trong năm qua, Hà Nội ghi nhận 8 vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng, làm 9 người chết và 17 người bị thương. Các vụ việc chủ yếu tập trung ở lĩnh vực xây dựng dân dụng nhỏ lẻ, sửa chữa cơ khí, làng nghề - những ngành nghề vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Áp lực về tiến độ, biến động chi phí đầu vào và sự thiếu hụt lao động có tay nghề đã khiến nhiều đơn vị buộc phải “chạy đua” với thời gian, vô tình bỏ qua các tiêu chuẩn an toàn.

Đặc biệt, công tác kiểm tra tại một số công trình trên địa bàn thành phố cho thấy, vẫn còn một số thiếu sót, tồn tại như: Chưa tổ chức huấn luyện an toàn lao động đầy đủ; chưa thực hiện nghiêm việc khám sức khỏe định kỳ cho người lao động; chưa mua bảo hiểm tai nạn cho người lao động theo quy định. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc một số chủ đầu tư, nhà thầu chưa nắm vững quy định pháp luật hoặc chưa quan tâm đúng mức đến công tác an toàn, vệ sinh lao động.

Tạo “cú hích” đổi mới quản lý, lấy người lao động làm trung tâm

Trước diễn biến và thực tế xu hướng chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn lao động quốc tế cũng đang đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe hơn về an toàn, sức khỏe nghề nghiệp. Đây không chỉ là vấn đề nội tại của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ tổ chức công đoàn, Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội cho biết, Tháng Công nhân năm 2026 được triển khai đồng bộ, gắn chặt với Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động, được xem là thời điểm “cao điểm” để triển khai các giải pháp mang tính đột phá.

Các chương trình tuyên truyền; thăm hỏi công nhân bị tai nạn lao động; tổ chức khám sức khỏe cho người lao động làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại, lao động nữ; nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội việc làm thông qua Ngày hội “Kỹ năng lao động - việc làm bền vững” sẽ được đẩy mạnh.

Quan điểm xuyên suốt là lấy người lao động làm trung tâm, công đoàn cơ sở làm nền tảng triển khai, chuyển đổi số làm công cụ và hiệu quả thực chất làm thước đo; phấn đấu có từ 70% doanh nghiệp có từ 100 lao động trở lên triển khai ít nhất 1 hoạt động hưởng ứng Tháng Công nhân.

60.000 đoàn viên, người lao động tham gia đề xuất sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, giải pháp nâng cao năng suất lao động; trong đó có ít nhất 30% sáng kiến được áp dụng vào thực tiễn tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.

5.000 Công đoàn cơ sở các đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố tổ chức triển khai Kế hoạch An toàn, vệ sinh lao động và triển khai các biện pháp đảm bảo công tác an toàn, vệ sinh lao động.

Ở cấp thành phố, một trong những định hướng quan trọng, dài hơi là đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, dựa trên nền tảng số. Trước hết là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông về tai nạn lao động và các loại máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, kết nối giữa các cơ quan như Sở Nội vụ, Công an thành phố và chính quyền cấp xã. Đây sẽ là công cụ quan trọng giúp phát hiện sớm nguy cơ, quản lý hiệu quả hơn và đưa ra các biện pháp phòng ngừa kịp thời.

Song song với đó là việc kiện toàn bộ máy quản lý theo mô hình chính quyền hai cấp, bảo đảm sự thông suốt trong chỉ đạo, điều hành. Đặc biệt, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ phụ trách lĩnh vực này tại 126 xã, phường được coi là yếu tố then chốt để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ được phân cấp, ủy quyền.

Không dừng lại ở quản lý, kỷ cương trong công tác kiểm tra, giám sát cũng được siết chặt. Thành phố chủ trương kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tránh gây phiền hà cho doanh nghiệp nhưng kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm, đặc biệt là những hành vi dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Công tác hậu kiểm cũng được tăng cường nhằm bảo đảm các kiến nghị sau kiểm tra được thực hiện đến nơi đến chốn.

Đáng chú ý, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho khu vực phi chính thức, làng nghề và các công trình xây dựng dân dụng - những “vùng trũng” về an toàn lao động hiện nay.

Theo chị Nguyễn Thị Nga, công nhân Khu công nghiệp Bắc Thăng Long, đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện rõ quan điểm lấy người lao động làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Không chỉ nhằm giảm thiểu tai nạn lao động trước mắt, các giải pháp này còn hướng tới mục tiêu lâu dài: hình thành “văn hóa an toàn” trong lao động - nơi an toàn không còn là khẩu hiệu mà trở thành thói quen, kỷ luật và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức, kể cả nơi chưa có tổ chức công đoàn. Từ đó, góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, nhân văn và bền vững cho người lao động Thủ đô trong kỷ nguyên phát triển mới.