Khi bao bì trở thành 'tấm vé' vào thị trường cao cấp

Câu chuyện này không chỉ nằm ở chất lượng nông sản tại vùng trồng, mà ngày càng thấy rõ ở khâu sau thu hoạch, bảo quản, đóng gói và logistics. Ông Peter Johnson, chuyên gia về chuỗi giá trị nông sản thuộc Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), nhận định, cước vận chuyển hàng không từ Việt Nam hiện thuộc hàng đắt đỏ nhất thế giới, trong khi bao bì lại đóng vai trò quan trọng ở những điểm nghẽn này.

Theo ông Peter Johnson, xuất khẩu nông sản Việt Nam đang lãng phí nghiêm trọng không gian chứa hàng. Nhiều container xuất phát từ Việt Nam chỉ lấp đầy khoảng 50-60% dung tích. Hệ quả là chủ hàng phải trả cước cao gấp đôi mức cần thiết do bao bì kém hiệu quả. Thiết kế bao bì không tương thích với đặc tính sinh lý của từng loại quả, lệch pha với tiêu chuẩn container, tạo khoảng trống dư thừa và tăng nguy cơ hỏng hóc.

Chuỗi cung ứng lạnh thiếu đồng bộ cũng trực tiếp xói mòn lợi nhuận doanh nghiệp. Với nông sản tươi, vận chuyển là cuộc chạy đua bảo vệ “thời hạn thương phẩm”, thường chỉ kéo dài từ 5 đến 7 ngày. Mỗi sai lệch về nhiệt độ hoặc khâu xử lý chậm đều có thể làm giảm thời gian bán sản phẩm.

Ông Nguyễn Quang Thạnh, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Quốc tế Logistics Hoàng Hà cho biết, nhiều lô hàng đi bằng máy bay thẳng từ Việt Nam sang Úc vẫn gặp tình trạng hư hỏng. Ông ví von: “Trái cây sau thu hoạch giống như một đứa trẻ bị cắt rời nhau mẹ, cần sự chăm sóc đặc biệt của “nhà bảo mẫu” logistics”.

5 loại bao bì thân thiện với môi trường phổ biến hiện nay

Bà Kim Thu, chuyên gia thị trường tôm của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) nhận định, biến động giá bao bì nhựa là rủi ro chi phí đầu vào của ngành thủy sản trong nửa cuối năm 2026. Một số doanh nghiệp phản ánh giá bao bì dùng trong chế biến thủy sản tăng rõ trong 3 tháng gần đây, có nơi tăng 25-30%, có nơi ghi nhận mức tăng 30-50%.

Theo bà Thu, chi phí bao bì có thể chiếm khoảng 3-6% tổng giá thành sản phẩm tùy loại đóng gói. “Tác động rõ hơn ở các sản phẩm chế biến sâu. Hàng có giá trị cao, hàng đóng gói nhỏ, hàng hút chân không, hay bán vào siêu thị thường sử dụng nhiều lớp bao bì, yêu cầu in ấn, nhãn mác và quy cách riêng theo từng phân khúc khách hàng. Ngược lại, hàng đóng dạng lớn có thể tiết giảm bao bì hơn, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp với nhu cầu tiêu thụ tại thị trường nhập khẩu”, bà Thu nêu thực tế.

Bao bì xuất khẩu vì vậy là loại chi phí không dễ cắt giảm. Với thủy sản, túi PE, màng ghép, túi hút chân không, bao bì in nhãn hay vật liệu lót thùng đều gắn với quy trình bảo quản, yêu cầu an toàn thực phẩm, độ bền đông lạnh và thông tin nhãn mác. Cắt giảm bao bì bằng mọi giá có thể làm tăng nguy cơ hư hỏng, trả hàng và mất uy tín.

Áp lực thị trường còn lớn hơn khi Hoa Kỳ và EU siết chặt truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu và tiêu chuẩn xanh. Quốc hội Liên bang Đức đã chính thức thông qua Luật Thực thi quy định bao bì mới (VerpackDG). Đây là bước đi quan trọng nhằm điều chỉnh hệ thống pháp luật Đức phù hợp với Quy định Bao bì và Chất thải bao bì của Liên minh châu Âu, có hiệu lực trên toàn EU từ ngày 12/8/2026. Thương vụ Việt Nam tại CHLB Đức khuyến nghị các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hoặc bán hàng vào thị trường Đức cần đặc biệt lưu ý rà soát nghĩa vụ EPR (Extended Producer Responsibility - trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu) và đăng ký bao bì LUCID. Theo đó, doanh nghiệp cần đánh giá khả năng tái chế của bao bì hiện tại, chuẩn bị cho các yêu cầu mới về thiết kế bao bì theo PPWR, Ngoài ra, cần theo dõi lộ trình tăng tỷ lệ tái chế và nghĩa vụ báo cáo, đồng thời xem xét các giải pháp bao bì tái sử dụng hoặc tái nạp để giảm chi phí tuân thủ trong tương lai.

Ông Đặng Vũ Thành, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam nhấn mạnh, bao bì đang trở thành “điều kiện bắt buộc” thay vì lợi thế cạnh tranh, bởi thị trường không chỉ đánh giá sản phẩm, mà còn đánh giá cách sản phẩm được đóng gói, bảo quản và vận chuyển. Bao bì vì thế đang trở thành phép thử năng lực cạnh tranh mới của nông sản Việt. Muốn giảm chi phí logistics, hạn chế trả hàng và đi sâu vào các thị trường cao cấp, doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ tiết kiệm chi phí sang tối ưu giá trị. Khi khâu đóng gói được chuẩn hóa, chuỗi lạnh vận hành chuyên nghiệp, nông sản Việt mới có thể đi xa hơn, bền hơn.