Khi bưu chính trở thành hạ tầng của nền kinh tế số

Theo số liệu thống kê của Bộ Khoa học & Công nghệ, doanh thu dịch vụ bưu chính tháng 5/2026 cả nước ước đạt 8.500 tỉ đồng, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả trên cho thấy lĩnh vực bưu chính đang ghi nhận mức tăng trưởng ổn định, đóng góp tích cực vào nền kinh tế số quốc gia.

Hệ thống điều khiển và robot của Viettel Post ứng dụng trong logistics.

Doanh thu dịch vụ bưu chính được thúc đẩy bởi nhu cầu chuyển phát trong thương mại điện tử; tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong kết nối xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế và hướng tới trở thành hạ tầng năng lực số của toàn bộ nền kinh tế.

Cùng với với đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển logistics thông minh đang giúp các doanh nghiệp bưu chính vững vàng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Mắt xích của kinh tế số

Ngày 30/5/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 654/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lược phát triển bưu chính đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030”.

Trong đó khẳng định quan điểm: “Phát triển bưu chính thành một trong các hạ tầng quan trọng, thiết yếu của quốc gia. Hạ tầng bưu chính được sử dụng để cung ứng các sản phẩm, dịch vụ bưu chính và các sản phẩm, dịch vụ khác; tham gia phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và các trường hợp khẩn cấp, trong đó lấy mạng bưu chính công cộng làm nòng cốt”.

Để đáp ứng kỳ vọng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia, đồng thời khắc phục những hạn chế của Luật Bưu chính hiện hành, Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) đang lấy ý kiến người dân đã có những cải tiến, phù hợp với tình hình phát triển mới.

Theo đó, Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) xác định bưu chính là mắt xích quan trọng của kinh tế số, được xây dựng theo hướng giảm thủ tục hành chính, đồng thời tăng khả năng định danh, truy vết bưu gửi.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho biết việc sửa luật nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng bưu chính gắn với hạ tầng dữ liệu và kinh tế số.

Theo Thứ trưởng Phạm Đức Long, để phát triển hạ tầng lưu trữ và khai thác dữ liệu, cần quan tâm đồng thời tới tài nguyên dữ liệu và hạ tầng phục vụ lưu thông, xử lý dữ liệu. Trong bối cảnh kinh tế số tăng trưởng nhanh, hoạt động bưu chính đang vượt ra ngoài vai trò chuyển phát truyền thống để trở thành một mắt xích quan trọng của nền kinh tế số.

Công nghệ tái định hình logistics

Chiến lược phát triển bưu chính đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030 khuyến khích, tạo điều kiện để một số doanh nghiệp bưu chính lớn chuyển dịch theo hướng doanh nghiệp công nghệ.

Theo đó, phát triển logistics thông minh sẽ giúp các doanh nghiệp bưu chính thông thường trở thành những doanh nghiệp dẫn đầu về vận chuyển với các nền tảng số Make in Viet Nam.

Các mô hình mới như giao hàng bằng robot, thiết bị bay không người lái (UAV) hoặc các nền tảng sử dụng "nguồn lực đám đông" trong vận chuyển hàng hóa trở thành mục tiêu, định hướng phát triển của các doanh nghiệp bưu chính Việt.

UAV của Bưu điện Việt Nam triển khai thí điểm vận chuyển vật phẩm y tế. (Ảnh: MH)

Theo ông Phùng Văn Cường, Tổng Giám đốc Viettel Post, logistics là ngành ứng dụng công nghệ rất mạnh và bắt buộc phải ứng dụng. Đơn cử Viettel Post trước đây mỗi ngày chỉ xử lý vài trăm nghìn đơn, doanh nghiệp có thể dùng nhân công để chia chọn. Tuy nhiên hiện mỗi ngày doanh nghiệp xử lý khoảng 1,5 triệu đơn hàng thì không thể dùng cách cũ vì vừa tốn nhân lực, vừa dễ sai sót

Do đó, đơn vị đang đầu tư ứng dụng các công nghệ phổ biến hiện nay là tự động hóa, robot tự hành, hệ thống chia chọn tự động và AI. Tại một số trung tâm khai thác của Viettel Post đã xuất hiện mô hình "nhà máy không người" vận hành 24/7, toàn bộ quy trình do robot đảm nhiệm.

Trong khi đó, Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) đang chuyển đổi mạnh mẽ từ dịch vụ chuyển phát truyền thống sang hạ tầng logistics số quốc gia. Hãng đầu tư mạnh vào công nghệ tự động hóa, robot tự hành (AGV), trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống kho vận thông minh để tối ưu hóa vận hành, cắt giảm từ 20% - 25% chi phí cho khách hàng.

Ông Nguyễn Trường Giang, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Bưu điện Việt Nam, cho biết, trong giai đoạn 2026- 2030, Vietnam Post đặt mục tiêu trở thành doanh nghiệp công nghệ số trong lĩnh vực bưu chính - logistics, dựa trên các chiến lược mũi nhọn như: AI và Big Data; kinh tế không gian tầm thấp; tài chính số …

Có thể thấy, logistics thế giới đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi sâu rộng, nơi công nghệ trở thành động lực tăng trưởng cốt lõi. Sự phát triển bùng nổ của thương mại điện tử, những đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu giảm phát thải đang thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư mạnh vào AI, tự động hóa, robot và dữ liệu thời gian thực.

Trong cuộc đua này, đổi mới sáng tạo không chỉ giúp nâng cao hiệu quả vận hành mà còn quyết định khả năng dự báo rủi ro, thích ứng với biến động và duy trì sức cạnh tranh của chuỗi cung ứng trong dài hạn.