Khi chính quyền kiến tạo vì dân-Bài 3: Sinh kế bền vững không còn là khát vọng 'xa xôi'

>>> Bài 1: 'Đường' đến chính quyền ngắn lại

>>> Bài 2: Khoảng cách không còn giới hạn

Những người tiên phong

Hơn ba thập trước, ông Trần Đình Đạt (thôn Ruộng, xã Khe Sanh) và vợ cùng hai đứa con nhỏ rời quê ở xã Vĩnh Hoàng vào vùng kinh tế mới Khe Sanh để lập nghiệp. Gia tài của đôi vợ chồng trẻ lúc bấy giờ chỉ có sự cần cù, ý chí không ngại khó và với niềm tin sắt đá rằng: “Nếu chịu khó làm ăn, cuộc sống rồi sẽ khá hơn trên vùng đất mới này”.

“Cuộc tái thiết, “thay áo mới” của gia đình tôi trên đất Khe Sanh bắt đầu từ cây cà phê. Năm 1992, tôi được chính quyền địa phương giao 2ha đất để sản xuất; đồng thời hỗ trợ giống cà phê lấy từ một tỉnh ở Tây Nguyên, tạo điều kiện để gia đình tôi bắt đầu trồng cà phê. Tôi là một trong những người tiên phong trồng cà phê trên đất Khe Sanh. Nhưng nói thật, lúc ấy tôi chẳng biết cà phê là cây gì, chứ chưa nói đến chuyện kỹ thuật chăm sóc cây. Những năm tháng ấy, chuyện chạy từng bữa cơm hàng ngày cho gia đình cũng đè nặng trên vai…”, ông Đạt chia sẻ.

Ông Trần Đình Đạt gắn bó với cây cà phê trên mảnh đất Khe Sanh là một hành trình dài, những ngày đầu gian khó, ông được chính quyền địa phương hỗ trợ tập huấn kỹ thuật. Sau những thất bại ban đầu, bây giờ ông đã có một thành quả vững chãi.

Cây cà phê mở lối thoát nghèo cho người dân Khe Sanh - Ảnh: N.H

“Với 2ha cà phê, mỗi năm gia đình tôi có thu nhập từ 150-200 triệu đồng. Để lấy ngắn nuôi dài, gia đình trồng xen gừng, nghệ, bơ, mắc ca để tăng thêm thu nhập. Rồi được gia nhập HTX, có thêm đầu ra cho nông sản. Với người dân vùng cao Khe Sanh, cây cà phê không chỉ là một loại cây trồng mà đang dần trở thành lựa chọn cho sinh kế lâu dài”, ông Đạt nhấn mạnh.

Ở xã Kim Ngân, một hướng đi khác đang được mở ra từ chính những giá trị sẵn có của bản làng. Những cánh rừng, ngọn núi cao bao đời gắn với cuộc sống của đồng bào Bru-Vân Kiều ở xã Kim Ngân. Nhưng giờ đây, nơi mảnh đất biên cương này, cuộc sống của người dân đã có nhiều thay đổi khi các sản phẩm du lịch được đưa vào khai thác, hoạt động.

Với chị Hồ Thị Son ở bản Làng Ho, giờ đây, cuộc sống của gia đình không còn cảnh phải vào rừng kiếm măng hay bẫy thú để đắp đổi qua ngày. Một homestay hiện diện ngay giữa bản làng, yên bình giữa màu xanh của núi rừng và từng ngày đón đợi du khách phương xa ghé chân.

“Khoảng hơn 10 năm trước, cuộc sống của gia đình tôi cũng như nhiều người dân ở bản Làng Ho, quanh năm gắn với rừng, trồng trọt, chăn nuôi nhỏ lẻ. Tôi không nghĩ có ngày căn nhà sàn gia đình đang ở lại trở thành “điểm hẹn” của những người yêu thích du lịch sinh thái, muốn trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa của đồng bào mình…”, chị Hồ Thị Son bộc bạch.

Chị Son kể, để có được thành quả ấy, năm 2022, gia đình chị và người Bru-Vân Kiều ở bản Làng Ho được tham gia lớp tập huấn “Kỹ năng làm du lịch cho cộng đồng sống phụ thuộc vào rừng của vùng đệm Khu Dự trữ thiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong” do Tổ chức Helvetas Việt Nam, Công ty Netin Travel và các đối tác địa phương phối hợp thực hiện.

“Sau khi được tập huấn, gia đình đã đầu tư, cải tạo căn nhà sàn truyền thống thành homestay để phục vụ du lịch. Đến nay, sau gần 5 năm hoạt động, dù còn nhiều khó khăn, nhưng homestay của gia đình đã trở thành nơi nghỉ ngơi của nhiều du khách khi đến tham quan, trải nghiệm. Đồng bào Bru-Vân Kiều trong bản Làng Ho cũng có thêm thu nhập thông qua việc bán các sản vật địa phương, phục vụ ăn uống, sinh hoạt của khách du lịch…”, chị Son cho hay.

Nếu ở Khe Sanh, sinh kế được mở ra từ cây cà phê, ở Kim Ngân là những giá trị văn hóa, cảnh quan bản làng, thì tại Trường Phú, đó là câu chuyện của sản xuất và thị trường. Được thành lập năm 2019, đến nay, từ một cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, HTX Nông sản Vân Di đã có nhiều sản phẩm được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3-4 sao, như: Tinh bột nghệ đỏ, bánh xoài, viên nghệ mật ong… Không chỉ góp mặt tại hội chợ, triển lãm thương mại trong nước, một số sản phẩm của HTX còn từng bước tiếp cận thị trường nước ngoài thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại.

Bà Mai Thị Vân, Giám đốc HTX Nông sản Vân Di chia sẻ, HTX đã đầu tư từ vùng nguyên liệu, lựa chọn nguyên liệu đầu vào, cải tiến công nghệ chế biến đến thiết kế bao bì, nhãn mác. Mỗi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ; đồng thời, HTX luôn có sự đồng hành của chính quyền địa phương trong giải quyết các thủ tục hành chính. Điều đó đã giúp nhiều sản phẩm của HTX từng bước tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường.

Đồng hành tạo sinh kế…

Sau khi bộ máy chính quyền 2 cấp được vận hành, việc giải quyết các thủ tục hành chính của người dân và doanh nghiệp được tổ chức theo hướng “gần dân, rõ đầu mối và giảm khâu trung gian”. Cùng với việc phân cấp, phân quyền phù hợp, chính quyền cơ sở chủ động hơn trong tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết công việc. Từ việc giải quyết thủ tục hành chính đến hỗ trợ vốn, kỹ thuật, kết nối sản xuất và tiêu thụ, chính quyền cơ sở đang từng bước tham gia sâu hơn vào việc tạo dựng sinh kế cho người dân.

Tại xã miền núi Kim Ngân, nơi có hơn 67% dân số là đồng bào Bru-Vân Kiều, bài toán sinh kế luôn gắn với yêu cầu giảm nghèo bền vững. Hiện nay, tỉ lệ hộ nghèo và cận nghèo của địa phương chiếm khoảng 35,6%, trong đó hộ nghèo là 25,4%. Năm 2026, từ nguồn vốn của các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương dự kiến triển khai 8 mô hình sinh kế, với 207 hộ tham gia, tổng kinh phí hơn 2,8 tỉ đồng.

Du khách trải nghiệm nét văn hóa truyền thống của đồng bào Bru-Vân Kiều tại bản Làng Ho, xã Kim Ngân - Ảnh: P.V

“Để hỗ trợ người nghèo có sinh kế bền vững, chính quyền địa phương sẽ từng bước chuyển từ chính sách cho không sang cho vay, hỗ trợ có điều kiện, có hoàn trả, qua đó nâng cao tính tự chủ của người dân. Nhà nước tạo cơ chế, làm đòn bẩy để các hộ tự lực vươn lên thoát nghèo bền vững; hỗ trợ vay vốn đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất theo chuỗi giá trị. Đồng thời, phối hợp đào tạo nghề cho học sinh phổ thông thuộc các gia đình nghèo, cận nghèo, giúp các em có thêm năng lực tạo việc làm, nâng cao thu nhập…”, ông Đặng Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Kim Ngân cho hay.

Còn tại xã Khe Sanh, cây cà phê đang tiếp tục là trụ cột sinh kế của nhiều gia đình. Toàn xã hiện có khoảng hơn 1.700 hộ trồng cà phê, với diện tích gần 750ha. Mỗi ha cà phê sau khi trừ chi phí sản xuất, lợi nhuận ước đạt từ 90-140 triệu đồng/vụ. Nhưng, sản xuất cà phê hiện nay tại địa phương còn gặp nhiều khó khăn, như: Quy mô sản xuất chủ yếu theo hình thức hộ gia đình nhỏ lẻ, phân tán; mức độ liên kết sản xuất và tiêu thụ thấp; diện tích cà phê già cỗi trên 15 năm tuổi còn lớn; một bộ phận người dân chưa tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật trong tái canh và trồng mới; tình trạng sử dụng giống trôi nổi, không rõ nguồn gốc vẫn còn xảy ra…

Phó Chủ tịch UBND xã Khe Sanh Nguyễn Anh Cư cho biết, để cây cà phê thực sự trở thành sinh kế ổn định cho người dân, địa phương tiếp tục hỗ trợ giống cây trồng thông qua các dự án, chương trình; hình thành các chuỗi liên kết thông qua HTX, bảo đảm nguồn cung và đầu ra. Đồng thời, tuyên truyền, vận động, hướng dẫn người dân tuân thủ các quy chuẩn trong sản xuất cà phê, chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh; rà soát, đánh giá chất lượng, sản lượng. Địa phương cũng tiếp tục chuẩn hóa nguồn gốc, xác định mã vùng trồng, xây dựng bản đồ số hóa cà phê, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong khi đó, tại xã Trường Phú, chính quyền địa phương tăng cường quản lý nhà nước đối với HTX, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền các chủ trương phát triển kinh tế tập thể đến người dân và các đơn vị sản xuất. “Sự đồng hành của chính quyền không dừng ở việc quản lý. Thông qua phổ biến chính sách, hỗ trợ HTX tiếp cận các chương trình phát triển sản xuất, liên kết tiêu thụ sản phẩm, gắn với xây dựng nông thôn mới, OCOP và tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chúng tôi tạo thêm điều kiện để HTX trở thành “bà đỡ” cho kinh tế hộ…”, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Phú Phan Hữu Tình thông tin.

Nhóm Phóng viên Thời sự

>>> Bài 4: Bản làng bừng sáng nơi biên viễn