Khi con cái muốn 'thoát khỏi' cha mẹ có tính ái kỷ

Đôi khi, yêu thương một người có tính ái kỷ đồng nghĩa với việc giữ khoảng cách an toàn, ngay cả khi người đó chính là cha hoặc mẹ của bạn.

Theo nhà văn Julie L. Hall: “Nhận ra và chấp nhận rằng, bạn có một hoặc nhiều người cha, người mẹ có tính ái kỷ là một hành trình dài và vô cùng đau đớn. Bởi trẻ em, ngay cả khi đã trưởng thành, vẫn luôn khao khát tình yêu thương và sự công nhận, đôi khi bất chấp mọi lý lẽ. Giữ khoảng cách với cha/mẹ đồng nghĩa với việc từ bỏ ảo tưởng rằng, một ngày nào đó họ sẽ thay đổi, đồng thời buông bỏ cảm giác trách nhiệm đối với họ, thứ có thể đã được họ gieo vào bạn từ lâu”.

Rối loạn nhân cách ái kỷ là một trong 10 rối loạn nhân cách được mô tả trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM). Tính ái kỷ không phải là một trạng thái tuyệt đối "có hoặc không", mà tồn tại trên một phổ liên tục từ mức độ lành mạnh bình thường cho đến mức cực đoan bệnh lý, nhưng những người có đặc điểm ái kỷ thường có cảm nhận quá cao về giá trị bản thân và xây dựng bản sắc cá nhân dựa nhiều vào sự khen ngợi, công nhận của người khác.

Duy trì mối quan hệ với một người có tính ái kỷ vô cùng khó khăn, bởi họ có rất ít hoặc gần như không có sự đồng cảm với người khác. Một người cha hoặc mẹ có tính ái kỷ có thể chèn ép, bất chấp cảm xúc và nhu cầu của các thành viên trong gia đình, kể cả con cái để đáp ứng nhu cầu của chính mình.

Nhận ra rằng sức khỏe và sự an yên của bạn phải được đặt lên hàng đầu

Khi còn nhỏ, bạn có thể luôn cố gắng làm hài lòng cha mẹ đến mức nhu cầu và mong muốn của chính mình vẫn bị xem là thứ yếu cho đến tận ngày nay. Khi trưởng thành, bạn có thể nhận ra rằng mình đã dành cho cha mẹ quá nhiều sự đề cao cái tôi và sự công nhận, và đã đến lúc đặt bản thân lên trước một lần.

Học cách tách mình ra và thiết lập ranh giới

Để thực sự thoát khỏi sự chi phối của cha/mẹ và xây dựng bản sắc riêng, bạn cần học cách tách mình khỏi những tác động của họ. Điều này về cơ bản có nghĩa là không phản ứng trước những lời nói hay hành động của người có tính ái kỷ.

Theo Linda Martinez-Lewi, nhà trị liệu tâm lý và tác giả cuốn Hồi phục và chữa lành sau khi rời khỏi người ái kỷ, bạn nên thiết lập những ranh giới lành mạnh, chẳng hạn như hạn chế việc liên lạc qua những cuộc điện thoại ngắn hoặc email.Các cuộc trao đổi qua email nên giới hạn ở những chủ đề nhẹ nhàng, không liên quan đến những vấn đề hoặc cảm xúc quá sâu sắc. Nếu cách này không hiệu quả và người cha/mẹ có tính ái kỷ liên tục quấy rầy người con đã trưởng thành, có lẽ đã đến lúc cân nhắc ngừng hoàn toàn việc liên lạc. Tuy nhiên, đây là một quyết định rất khó khăn và quá trình này có thể cần một khoảng thời gian.

Tránh đối đầu, nhưng hãy thiết lập ranh giới rõ ràng

Việc đối chất với một người có tính ái kỷ bằng cách liệt kê hàng loạt sai lầm của họ trong vai trò cha mẹ khó có thể mang lại kết quả tích cực. Những người có tính ái kỷ vốn nổi tiếng là khó tiếp nhận lời phê bình. Thậm chí, điều này còn có thể khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn.

Theo Karyl McBride, chuyên gia trị liệu gia đình và hôn nhân, đồng thời là tác giả cuốn Liệu tôi có bao giờ đủ tốt? Hành trình chữa lành của những người con gái có mẹ ái kỷ: “Những người có tính ái kỷ không có xu hướng nhìn nhận trách nhiệm về hành động của mình và thường không có khả năng đồng cảm. Vì vậy, một cuộc đối đầu có thể chỉ khiến bạn phải chịu thêm tổn thương, thất vọng và đau khổ”.

Tuy nhiên, bạn vẫn cần bày tỏ rõ nhu cầu muốn có khoảng cách. McBride khuyến nghị bạn nói rõ qua email hoặc một cuộc điện thoại rằng, bạn cần khoảng cách này vì sức khỏe, sự an yên và quá trình phát triển bản thân: "Hãy xác định rõ rằng, đây là điều bạn cần, trình bày quan điểm mà không đổ lỗi hay cáo buộc, sau đó kiên định thực hiện với những ranh giới rõ ràng. Tuy nhiên, điều quan trọng là bạn cũng cần dành thời gian này để nhìn nhận và chăm sóc chính mình, có thể đưa ra quyết định tốt nhất cho bản thân và sức khỏe tinh thần của mình về lâu dài”.

Chấp nhận rằng cha/mẹ có thể khiến việc cắt đứt trở nên vô cùng khó khăn

Hãy nhớ rằng, rất có thể cha/mẹ bạn sẽ không tôn trọng mong muốn tạm thời giữ khoảng cách. Theo Darlene Lancer, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình, đồng thời là tác giả cuốn Vượt qua sự xấu hổ và lệ thuộc: 8 bước để giải phóng con người thật của bạn, nguyên nhân là những người có tính ái kỷ thường xem con cái như phần mở rộng của chính họ, thay vì những cá nhân có nhu cầu và mong muốn riêng.

Một khi đã thiết lập ranh giới, đừng dễ dàng từ bỏ chúng. Đừng khuất phục trước những lời cằn nhằn, sự than thân trách phận, lời đe dọa, việc khiến bạn cảm thấy tội lỗi, hay bất kỳ hình thức thao túng nào khác.

Đừng tự trách bản thân về tình trạng của mối quan hệ

Theo nhà tâm lý học Craig Malkin, tác giả cuốn Nhìn nhận lại tính ái kỷ: Mặt tiêu cực — và những điều tích cực đầy bất ngờ của cảm giác mình đặc biệt, những người lớn lên với cha/mẹ có tính ái kỷ thường có thói quen tự trách bản thân và luôn cho rằng vấn đề nằm ở chính mình. Ông cho rằng, nguyên nhân là cha mẹ đã thao túng con cái để tạo ra phản ứng đó.

Malkin cho biết: “Cha mẹ có tính ái kỷ rất giỏi trong việc nổi giận hoặc bật khóc mỗi khi con cái bày tỏ nhu cầu của riêng mình, khiến những đứa trẻ hình thành thói quen tự trách bản thân mỗi khi cảm thấy tổn thương, cô đơn hoặc tức giận trước những hành vi ngược đãi. Vì thế, khi trưởng thành, những đứa trẻ ấy thường nghĩ: Mình đòi hỏi quá nhiều, mình quá nhạy cảm, mình quá ích kỷ. Nếu bạn không đặt trách nhiệm về tổn thương đúng vào nơi nó thuộc về, những người đã gây ra tổn thương đó, bạn sẽ luôn tìm được lý do để đưa một người cha/mẹ có tính ái kỷ trở lại cuộc sống của mình”.