Khi công nghệ hỗ trợ hoạt động tương trợ tư pháp

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, Hà Nội đang là một trong những địa phương đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý hành chính, tư pháp và tố tụng. Những thay đổi này đang tác động trực tiếp đến lĩnh vực tương trợ tư pháp - nơi vốn được xem là có quy trình phức tạp, liên quan nhiều ngành, nhiều cấp và không ít vụ việc có yếu tố nước ngoài.

Trước đây, với các yêu cầu xác minh nhân thân, tống đạt giấy tờ, xác nhận tình trạng hộ tịch hay thi hành án, cán bộ nghiệp vụ thường phải gửi văn bản qua nhiều cơ quan để đối chiếu thông tin. Không ít hồ sơ phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới hoàn thiện do phụ thuộc vào quá trình luân chuyển giấy tờ thủ công.

Hiện nay, việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và kết nối liên thông giữa ngành tư pháp, công an, tòa án, thi hành án dân sự đã tạo ra thay đổi rõ nét. Dữ liệu hộ tịch điện tử, dữ liệu dân cư quốc gia và các hệ thống quản lý nghiệp vụ đang từng bước được chia sẻ, đồng bộ, giúp việc xác minh, tra cứu thông tin diễn ra nhanh chóng và chính xác hơn.

Phiên tòa xét xử kết nối trực tuyến tới tòa án 18 tỉnh, thành phố. Ảnh: Nguyễn Hải

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, nhiều hoạt động tố tụng và thi hành án đã bắt đầu được triển khai trên nền tảng số. Công an thành phố Hà Nội đã phối hợp với tòa án tổ chức hàng trăm phiên xét xử trực tuyến, đồng thời ứng dụng camera thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), số hóa hồ sơ phạm nhân và chuẩn hóa hạ tầng số tại các cơ sở giam giữ. Chỉ tính từ đầu năm 2025, Hà Nội đã tổ chức 437 phiên tòa xét xử trực tuyến với 639 bị cáo.

Việc xét xử trực tuyến không chỉ giúp tiết kiệm thời gian di chuyển, giảm áp lực cho lực lượng dẫn giải mà còn nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và cơ sở giam giữ. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành nền tư pháp số hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp.

Song song với đó, hệ thống thi hành án dân sự tại Hà Nội cũng đang được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, tăng cường khả năng quản lý dữ liệu tập trung.

Trụ sở 12 phòng thi hành án khu vực Hà Nội.

Từ tháng 7-2025, Hà Nội triển khai mô hình 12 Phòng Thi hành án dân sự khu vực trực thuộc Thi hành án dân sự thành phố. Việc tổ chức theo khu vực không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều hành mà còn tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ điện tử liên thông, giảm trùng lặp thủ tục hành chính.

Cùng với đó, hệ thống Tòa án nhân dân khu vực tại Hà Nội cũng được sắp xếp lại theo hướng đồng bộ hóa dữ liệu và tinh giản đầu mối. Theo các quyết định tổ chức mới, nhiều tòa án quận, huyện được hợp nhất thành các tòa án khu vực nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết án và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý hồ sơ tố tụng.

Theo giới chuyên gia, điểm cốt lõi của chuyển đổi số trong hoạt động tương trợ tư pháp không chỉ nằm ở việc “đưa hồ sơ lên máy tính”, mà quan trọng hơn là xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa các cơ quan.

Khi dữ liệu hộ tịch, cư trú, án tích, thi hành án hay thông tin tố tụng được kết nối đồng bộ, nhiều thủ tục trước đây phải xác minh thủ công sẽ được rút ngắn đáng kể.

Đơn cử, trong các vụ việc dân sự hoặc hôn nhân có yếu tố nước ngoài, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xác minh tình trạng hôn nhân, nơi cư trú, khai sinh hoặc quốc tịch của đương sự thông qua dữ liệu điện tử thay vì yêu cầu công dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước.

Một lợi ích quan trọng khác là tăng tính minh bạch trong giải quyết hồ sơ. Khi quy trình xử lý được cập nhật trên môi trường số, cơ quan quản lý có thể dễ dàng theo dõi tiến độ, kiểm tra trách nhiệm từng khâu xử lý; người dân cũng thuận lợi hơn trong việc tra cứu tình trạng hồ sơ, hạn chế tình trạng đi lại nhiều lần hoặc phát sinh thủ tục không cần thiết.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp cũng đặt ra không ít thách thức. Đó là yêu cầu bảo mật dữ liệu, an toàn thông tin và bảo vệ bí mật điều tra đối với các hồ sơ tố tụng.

Ngoài ra, việc liên thông dữ liệu giữa các ngành đòi hỏi phải có hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, quy chuẩn chia sẻ thông tin thống nhất và đội ngũ cán bộ có kỹ năng công nghệ phù hợp.

Trong xu thế xây dựng chính quyền số và nền hành chính phục vụ, việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động tương trợ tư pháp đang trở thành yêu cầu tất yếu.

Khi dữ liệu được kết nối thông suốt, quy trình xử lý được số hóa đồng bộ, người dân sẽ được hưởng lợi từ các thủ tục nhanh gọn, minh bạch hơn; đồng thời góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp và đáp ứng yêu cầu hội nhập trong thời đại số.