Khi điều dưỡng là 'chìa khóa' của sự sống Từ tư duy 'thực chiến' đến tầm nhìn quản trị hiện đại

Mắt xích quan trọng trong quy trình điều trị và chăm sóc chuyên sâu

Trong suy nghĩ của nhiều người, điều dưỡng thường gắn với những công việc như tiêm thuốc, thay băng hay phát thuốc theo y lệnh. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học hiện đại, vai trò ấy đã vượt xa khuôn khổ truyền thống. Điều dưỡng ngày nay là những người trực chiến 24/24 giờ bên giường bệnh, là mắt xích quan trọng trong toàn bộ quy trình điều trị và chăm sóc chuyên sâu.

Theo anh Phùng Văn Toàn, Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai, điều dưỡng là lực lượng ở gần người bệnh nhất, đặc biệt trong các tình huống cấp cứu như suy hô hấp hay ngừng tuần hoàn. Chính sự nhạy bén và khả năng xử trí ban đầu của người điều dưỡng có thể quyết định sự sống còn của bệnh nhân. “Nếu được chủ động nhận định, báo động sớm và xử lý ban đầu đúng lúc, người điều dưỡng có thể giành lại thời gian vàng cho người bệnh”, anh Toàn chia sẻ.

Lực lượng điều dưỡng là mắt xích quan trọng trong toàn bộ quy trình điều trị và chăm sóc chuyên sâu đối với người bệnh. Ảnh: Hòa Bình

Tại các đơn vị hồi sức tích cực hay lọc máu, chỉ một thay đổi nhỏ về sắc mặt hoặc dấu hiệu sinh tồn của người bệnh cũng có thể khiến điều dưỡng lập tức kích hoạt quy trình xử lý sự cố trước khi bác sĩ có mặt. Điều đó cho thấy điều dưỡng hiện đại không chỉ cần kỹ năng chuyên môn vững vàng mà còn phải sở hữu “tư duy thực chiến”, khả năng quan sát, phân tích và ra quyết định nhanh trong môi trường áp lực cao.

Sự thay đổi mạnh mẽ của nghề điều dưỡng cũng gắn liền với tư duy quản trị mới trong bệnh viện. Thạc sĩ, BS Phan Tùng Lĩnh, Giám đốc Bệnh viện Thận Hà Nội, cho rằng “trao quyền” cho điều dưỡng không đơn thuần là giao thêm việc mà là tạo cơ chế để họ được chủ động chuyên môn, có đủ công cụ, kiến thức và niềm tin để đưa ra quyết định trong phạm vi năng lực của mình. Tại Bệnh viện Thận Hà Nội, điều dưỡng lọc máu được đào tạo để tự đánh giá tình trạng người bệnh, từ mức độ phù, huyết áp đến tình trạng đường huyết, qua đó có thể đề xuất điều chỉnh thông số buổi lọc dựa trên kinh nghiệm lâm sàng thay vì áp dụng máy móc theo thông số cũ. Trong các buổi đi buồng, điều dưỡng cũng là người trực tiếp báo cáo ca bệnh. Những đánh giá của họ về tâm lý, dinh dưỡng hay khả năng tuân thủ điều trị của bệnh nhân được bác sĩ ghi nhận như một dữ liệu quan trọng để điều chỉnh phác đồ.

Theo Thạc sĩ, BS Phan Tùng Lĩnh, bệnh viện không xem điều dưỡng đơn thuần là người thực hiện y lệnh mà là những chuyên gia chăm sóc trực tiếp góp phần cứu sống người bệnh bằng tri thức và kỹ năng nghề nghiệp.

Chuyển đổi số giúp thay đổi sâu sắc môi trường làm việc của điều dưỡng

Cùng với trao quyền chuyên môn, chuyển đổi số cũng đang giúp thay đổi sâu sắc môi trường làm việc của điều dưỡng. Một trong những áp lực lớn nhất đối với lực lượng này lâu nay là khối lượng thủ tục hành chính nặng nề.

Đơn cử, để tăng thời gian chăm sóc trực tiếp cho người bệnh, từ tháng 10-2025, Bệnh viện Thận Hà Nội đã triển khai bệnh án điện tử toàn diện. Nhờ ứng dụng công nghệ, điều dưỡng không còn mất nhiều thời gian sao chép, phân loại hay dán kết quả xét nghiệm vào sổ sách như trước. Các thông số được cập nhật tức thời trên máy tính bảng hoặc điện thoại, giúp giảm đáng kể công việc thủ công. Việc áp dụng checklist điện tử và mã hóa thông tin bệnh nhân bằng mã vạch cũng hỗ trợ điều dưỡng thực hiện chính xác quy tắc “5 đúng”, nâng cao an toàn trong điều trị và chăm sóc mà không cần phụ thuộc vào hồ sơ giấy tờ cồng kềnh.

Khi được “giải phóng” khỏi áp lực hành chính, người điều dưỡng có thêm thời gian trở lại với giá trị cốt lõi của nghề là chăm sóc, trò chuyện, tư vấn và lắng nghe người bệnh.

Hướng dẫn, đào tạo điều dưỡng qua các trường hợp chăm sóc người bệnh thực tế. Ảnh: Hòa Bình

Sự chuyển mình của nghề điều dưỡng cũng đặt ra yêu cầu đổi mới trong đào tạo. Theo Phó Trưởng khoa Điều dưỡng (Trường Đại học Hòa Bình) Khúc Thị Hồng Anh, chương trình đào tạo hiện nay không còn đặt nặng việc học thuộc lý thuyết mà chuyển sang phương pháp đào tạo theo module, mô phỏng tình huống và thực hành dựa trên năng lực. Mục tiêu là giúp sinh viên biết tư duy tích cực, phân tích vấn đề, đánh giá nguy cơ và đưa ra quyết định xử trí an toàn trong thực tế.

Thế hệ điều dưỡng trẻ năm 2026 đang sở hữu nhiều lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ và tư duy “thực hành dựa trên bằng chứng”. Họ không chỉ làm việc theo kinh nghiệm hay thói quen mà chủ động tìm kiếm các nghiên cứu khoa học, hướng dẫn điều trị mới để áp dụng vào chăm sóc người bệnh. Cùng với đó, xu hướng đào tạo chuyên sâu trong các lĩnh vực như nhi khoa, lão khoa hay hồi sức cấp cứu cũng mở ra lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng hơn cho điều dưỡng trẻ.

Dù vậy, áp lực nghề nghiệp và nguy cơ kiệt sức vẫn là bài toán lớn đối với ngành điều dưỡng. Tại Bệnh viện Thận Hà Nội, triết lý quản trị được xác định rõ ràng: Muốn điều dưỡng chăm sóc tốt cho bệnh nhân thì trước hết họ phải được chăm sóc tốt cả về thể chất lẫn tinh thần. Để giữ chân đội ngũ điều dưỡng tâm huyết, bệnh viện đã triển khai nhiều chính sách thiết thực như rà soát định mức nhân lực nhằm bảo đảm tỷ lệ điều dưỡng/giường bệnh hợp lý, hạn chế quá tải kéo dài. Đồng thời, bệnh viện hỗ trợ 100% học phí cho các khóa đào tạo ngắn hạn và 50% học phí cho đào tạo dài hạn để điều dưỡng có điều kiện nâng cao trình độ chuyên môn. Không chỉ chú trọng chuyên môn, bệnh viện còn quan tâm đến đời sống tinh thần của nhân viên.

Nghề điều dưỡng hiện đại không còn là nghề nghiệp mang tính phụ thuộc mà đã trở thành một ngành khoa học sức khỏe chuyên sâu, đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật, tư duy phản biện và lòng nhân ái. Như khẳng định của Thạc sĩ, BS Phan Tùng Lĩnh, giữ chân điều dưỡng không chỉ bằng thu nhập mà còn bằng sự tôn trọng và thấu hiểu những giá trị đặc biệt mà họ mang lại cho người bệnh và hệ thống y tế.