Khi học sinh, sinh viên làm thêm dịp hè

Học sinh một trường THPT làm thêm tại quán Highlands Coffee trên địa bàn phường Nam Định.

Khoảng 7 giờ sáng, em Nguyễn Minh Hải, học sinh lớp 11 của một trường THPT trên địa bàn phường Nam Định, đã có mặt tại quán Highlands Coffee gần hồ Vị Xuyên để bắt đầu ca làm việc. Mỗi ngày, em lựa chọn làm một trong hai ca, từ 7 giờ đến 15 giờ hoặc từ 15 giờ đến 23 giờ, với mức lương 24 nghìn đồng/giờ. Công việc của Hải chủ yếu là ghi đồ uống, thanh toán và phục vụ khách.

Để được sự đồng ý của gia đình, Hải đã phải kiên trì thuyết phục bố mẹ. Bởi gia đình mong em dành kỳ nghỉ để học thêm tiếng Anh và tập một môn thể thao rèn luyện sức khỏe. Còn Hải lại mong muốn được trải nghiệm môi trường làm việc thực tế để chuẩn bị cho dự định theo học nhóm ngành Kinh tế khi lên đại học của mình. Em cho rằng những kỹ năng giao tiếp, cách xử lý tình huống và làm việc theo nhóm sẽ là hành trang cần thiết khi bước vào giảng đường đại học cũng như công việc em dự định trong tương lai.

Sau gần 2 tháng làm việc, từ một cậu bé khá rụt rè, Hải đã mạnh dạn hơn khi giao tiếp với khách hàng, biết lắng nghe, kiên nhẫn trước những tình huống phát sinh và chủ động phối hợp với các bạn trong đội, nhóm. Hải chia sẻ: Em xác định việc học là quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc trải nghiệm dịp hè giúp em có kỹ năng giao tiếp tốt hơn, biết sắp xếp thời gian hợp lý hơn và biết quý trọng giá trị của sức lao động. Em hiểu để làm ra đồng tiền rất cần sự nỗ lực, dù là lao động trí óc hay lao động chân tay, và em cảm thấy mình trưởng thành hơn sau kỳ nghỉ hè.

Học sinh một trường THPT làm thêm tại quán Highlands Coffee trên địa bàn phường Nam Định.

Không riêng Nguyễn Minh Hải, Trần Thị Mai Phương, sinh viên năm thứ hai, Trường Đại học Hà Nội, cũng lựa chọn kỳ nghỉ hè để thử sức với công việc đầu tiên. Em làm nhân viên bán hàng tại cửa hàng quần áo TEELAB trên địa bàn phường Hoa Lư với mức lương 25 nghìn đồng/giờ. Ngoài thời gian đi làm theo ca, Phương vẫn duy trì việc học thêm tiếng Anh và tin học văn phòng để chuẩn bị hành trang cho tương lai.

Sau hơn 1 tháng, điều Phương cảm nhận rõ nhất là sự thay đổi trong nếp sinh hoạt. Việc dậy đúng giờ, có mặt đúng ca, hoàn thành công việc được giao và phối hợp với bạn làm đã dần trở thành thói quen. Cô sinh viên đã hình thành tác phong kỷ luật, biết quản lý thời gian giữa học tập, công việc và nghỉ ngơi hợp lý hơn.

Sinh viên bán hàng tại cửa hàng quần áo TEELAB trên địa bàn phường Hoa Lư.

Những thay đổi trong cách làm việc của học sinh, sinh viên khi mới vào làm đến khi đã quen việc cũng được các chủ sử dụng lao động ghi nhận. Chị Tú Anh, chủ một cửa hàng ăn uống trên đường Hùng Vương (phường Nam Định) cho biết, vào dịp hè, quán ăn của chị có khá nhiều học sinh, sinh viên đến xin làm việc. Tuy nhiên, điều chị quan tâm trước hết không phải các em đã có kinh nghiệm hay chưa mà là tinh thần trách nhiệm và thái độ làm việc. Những bạn đúng giờ, chịu khó học hỏi, biết lắng nghe thường tiến bộ rất nhanh. Ban đầu, không ít em còn lúng túng, giao tiếp chưa tự tin hoặc phục vụ chậm. Sau một thời gian, các em thay đổi rõ rệt, xử lý công việc linh hoạt hơn và có ý thức trách nhiệm hơn với công việc của mình.

Thực tế cho thấy, những công việc học sinh, sinh viên lựa chọn làm dịp hè khá đa dạng. Các em làm phục vụ tại quán ăn, quán cà phê, bán hàng ở cửa hàng thời trang, làm gia sư, giao hàng hoặc trợ giảng tại các lớp năng khiếu. Phần lớn đều là những công việc không đòi hỏi trình độ chuyên môn cao nhưng là cơ hội để các em tiếp xúc với nhiều người, rèn kỹ năng giao tiếp, học cách phối hợp trong công việc và thích nghi với môi trường mới.

Nếu với học sinh phổ thông, việc làm thêm là cơ hội để tích lũy kỹ năng sống thì đối với nhiều sinh viên, đây còn là bước chuẩn bị cho hành trình nghề nghiệp sau này. Em Vũ Hải Quỳnh, quê ở xã Nam Trực, sinh viên năm thứ ba Đại học Kinh tế Quốc dân, suốt 3 năm qua, em vẫn duy trì công việc làm gia sư trực tuyến môn tiếng Anh cho một trung tâm ngoại ngữ có tiếng tại Hà Nội. Trong năm học, em chỉ nhận dạy từ 1-2 tiếng mỗi tối để dành thời gian làm bài, ôn bài trên lớp. Dịp hè có nhiều thời gian hơn, Quỳnh tăng số buổi dạy lên 2-3 tiếng và nhận dạy thêm môn Toán.

Khoản thu nhập hằng tháng không lớn nhưng giúp Quỳnh giảm bớt phần nào gánh nặng chi phí cho gia đình và chủ động hơn trong chi tiêu, sinh hoạt hằng ngày. Quỳnh cho biết: Điều em học được nhiều nhất là biết sắp xếp công việc để không ảnh hưởng đến việc học, giữ bình tĩnh trước áp lực và xử lý nhiều việc cùng lúc. Em cho rằng các kỹ năng ấy rất cần thiết khi em bước vào môi trường làm việc sau này.

Dịp hè, nhiều sinh viên lựa chọn dạy thêm Ngoại ngữ online cho một số trung tâm Tiếng Anh.

Những câu chuyện của Hải, Phương và Quỳnh cho thấy, học sinh, sinh viên hiện nay không xem việc làm thêm chỉ để kiếm thêm thu nhập, mà các em còn tìm những công việc phù hợp khả năng, sở thích hoặc liên quan đến ngành học để tích lũy kinh nghiệm ngay khi còn ngồi trên giảng đường. Sau mỗi đợt trải nghiệm mùa hè, chuyển biến lớn nhất là các em tự tin hơn trong giao tiếp, có ý thức làm việc đúng giờ và hoàn thành tốt công việc, khả năng phối hợp làm việc nhóm có nhiều chuyển biến… Đó là những bài học cần thiết khi các em bước vào môi trường làm việc sau này.

Cùng với sự thay đổi trong nhận thức của học sinh, sinh viên, nhiều phụ huynh cũng có cái nhìn cởi mở hơn đối với việc con em đi làm thêm dịp hè. Nếu như trước đây, không ít gia đình lo ngại công việc sẽ ảnh hưởng đến học tập thì nay nhiều người sẵn sàng ủng hộ, với điều kiện con được làm việc trong môi trường phù hợp, an toàn và vẫn bảo đảm thời gian học tập, nghỉ ngơi.

Ông Trần Anh Tuấn, phụ huynh của em Mai Phương, cho biết, khi con xin phép đi làm thêm, gia đình không vội đồng ý mà chủ động tìm hiểu kỹ nơi làm việc, trao đổi trực tiếp với chủ cơ sở để nắm rõ tính chất công việc, thời gian làm và các điều kiện liên quan. Chỉ khi cảm thấy yên tâm về môi trường làm việc, gia đình mới để con tham gia. Ông Tuấn chia sẻ: Gia đình mong con được làm việc trong môi trường lành mạnh, văn minh để có thêm kỹ năng sống và trưởng thành hơn. Điều quan trọng nhất vẫn là việc học tập không bị ảnh hưởng.

Thực tế cho thấy, làm thêm vào dịp hè mang lại nhiều giá trị tích cực nếu được lựa chọn đúng. Thông qua công việc, các em có cơ hội va chạm với môi trường lao động từ sớm, hiểu hơn về giá trị của đồng tiền, rèn luyện tính tự lập và tích lũy những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Đó cũng là khoảng thời gian để các em khám phá năng lực bản thân, định hình rõ hơn sở thích, định hướng nghề nghiệp trước khi bước vào chặng đường học tập tiếp theo.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, việc làm thêm vẫn còn không ít nỗi lo. Cùng với sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng tuyển dụng trực tuyến, nhiều thông tin tuyển dụng được đăng tải với những lời mời gọi hấp dẫn như “việc nhẹ, lương cao”, “không cần kinh nghiệm”, “làm tại nhà”... Một số nơi còn yêu cầu người xin việc phải đặt cọc, đóng phí hồ sơ hoặc cung cấp quá nhiều thông tin cá nhân trước khi nhận việc.

Với những học sinh, sinh viên chưa có nhiều trải nghiệm, đây đều là những nguy cơ dễ dẫn đến những hệ lụy không mong muốn. Bởi vậy, gia đình cần định hướng các em dành thời gian tìm hiểu kỹ về đơn vị tuyển dụng, tính chất công việc, thời gian làm, mức lương, quyền lợi được hưởng và những công việc phù hợp với sức khỏe, độ tuổi, có môi trường làm việc lành mạnh, thông tin rõ ràng.

Cùng với sự chủ động của học sinh, sinh viên, sự đồng hành, định hướng của gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn, Hội cần tăng cường kết nối, cung cấp những thông tin về việc làm phù hợp với học sinh, sinh viên. Thông qua các hoạt động tư vấn, định hướng, các em được trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhận diện những dấu hiệu tuyển dụng thiếu minh bạch, biết cách bảo vệ quyền lợi của mình khi tham gia thị trường lao động và việc làm thêm dịp hè sẽ trở thành một bài học thực tế ý nghĩa, giúp các em vững vàng hơn khi bước vào cuộc sống.