Khi học trò cần được lắng nghe, chia sẻ

Phía sau điểm số là nỗi sợ cha mẹ buồn

Vừa là giáo viên chủ nhiệm, vừa có chứng chỉ về tâm lý học, cô Hồ Thị Huế, Trường THCS Phước Tân, phường Phước Tân, là người trực tiếp lắng nghe những tâm sự của các em học sinh tại “Trạm cảm xúc” - phòng tư vấn tâm lý của trường. Tại đây, học sinh chia sẻ nhiều nhất về những vướng mắc trong tình bạn, áp lực học tập và nỗi lo không đáp ứng được kỳ vọng của cha mẹ.

Cô Hồ Thị Huế, Trường THCS Phước Tân, phường Phước Tân, lắng nghe tâm sự của học sinh tại “Trạm cảm xúc” - phòng tư vấn tâm lý của trường. Ảnh: Bích Nhàn

“Năm ngoái, khi tôi đang dạy, một học sinh bất ngờ ngất xỉu ngay trong lớp. Sau khi đưa em đến phòng y tế, đợi em dần hồi tỉnh, tôi mới nhẹ nhàng hỏi chuyện. Em chia sẻ rằng, cha mẹ rất kỳ vọng em sẽ thi đỗ vào ngôi trường THPT mà gia đình mong muốn. Để cha mẹ hài lòng, em cố học ngày, học đêm. Ngoài giờ trên lớp là học thêm, về nhà lại tiếp tục học. Dù dành nhiều thời gian học tập, em vẫn luôn lo âu. Em sợ không thi đỗ vào trường THPT công lập, sợ mình không đáp ứng được mong đợi của gia đình. Và điều khiến tôi lưu tâm là giữa những lo lắng về kỳ thi, em còn mang một áp lực rất lớn, đó là sợ cha mẹ buồn” - cô Huế kể.

Điều đáng nói là tình trạng trên không hiếm gặp trong những lần tâm sự giữa thầy và trò tại phòng tư vấn tâm lý. Em L.Đ.L.N., học sinh lớp 9, Trường THCS Phước Tân chia sẻ: Với sức học của mình, N. chọn thi vào Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh. Nhưng ba mẹ N. lại mong con thi vào trường có điểm tuyển sinh khá cao để học cùng chị gái. “Em muốn cố gắng để ba mẹ vui nhưng cũng lo mục tiêu ấy vượt quá sức mình. Bên cạnh chuyện ôn tập, thi cử, nỗi sợ không đỗ, khiến ba mẹ thất vọng làm em căng thẳng, mất ngủ. Em luôn băn khoăn giữa điều mình muốn, có thể làm được theo khả năng và điều ba mẹ mong đợi nên luôn thấy có một áp lực vô hình” - N. tâm sự.

Bên cạnh nỗi lo thi cử, em N.H.M., 15 tuổi, ngụ phường Tam Phước còn chịu áp lực từ những lần bị so sánh với anh trai và “con nhà người ta”. Gia đình M. có hai anh em, bố làm lái xe, mẹ bán hàng. Anh trai M. luôn có thành tích học tập tốt và hiện là kỹ sư ngành tự động hóa. Do đó, kết quả học tập của M. thường xuyên được cha mẹ so sánh với anh hoặc những bạn khác trong khu phố hay họ hàng. Em M. bày tỏ: “Mỗi lần so sánh, em cảm thấy khó chịu, buồn và thêm áp lực. Từ đó, em cũng ít muốn trò chuyện với cha mẹ hơn, ít muốn nói ra những điều mình nghĩ và mong muốn”.

Học sinh an tâm tìm sự trợ giúp

Khi khó giãi bày với cha mẹ, cả N. và M. đều tìm đến phòng tư vấn tâm lý của trường. Ở đó, các em có cơ hội nói về sức học, nguyện vọng và những lo lắng phía sau điểm số. Những điều chưa thể chia sẻ trong gia đình được các em gửi gắm vào cô giáo. Theo cô Huế, với những trường hợp chịu áp lực từ kỳ vọng của gia đình, việc hỗ trợ cần bắt đầu bằng cuộc trò chuyện riêng để hiểu học sinh đang vướng ở đâu. Từ đó, cô sẽ trao đổi với phụ huynh, giúp cha mẹ hiểu hơn cảm xúc, khả năng và mong muốn của con và cùng tìm cách tháo gỡ phù hợp.

Tất cả bậc làm cha mẹ đều có mong muốn con học tốt, có tương lai tươi sáng. Nhưng họ lại kỳ vọng quá lớn cùng những lời so sánh với “con người ta” khiến con mình áp lực, tự ti và ngại chia sẻ. “Vì vậy, khi trao đổi với phụ huynh, tôi mong cha mẹ hiểu hơn khả năng, nguyện vọng của con để cùng xác định mục tiêu vừa sức. Sự động viên cũng cần bắt đầu từ việc ghi nhận nỗ lực và những tiến bộ của con. Khi cảm thấy được lắng nghe, tôn trọng, các em sẽ dễ mở lòng hơn. Điều chúng tôi hướng tới là giúp học sinh đủ tin tưởng để tìm cha mẹ chia sẻ khi gặp khó khăn, kể cả lúc kết quả chưa được như mong đợi” - cô Huế bày tỏ.

Tâm lý e ngại, bị đánh giá là rào cản khiến các em chậm tìm kiếm sự trợ giúp của các phòng tư vấn tâm lý. Ảnh: Bích Nhàn

ThS tâm lý Hà Văn Phúc, Viện trưởng Viện Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực, người tham gia hỗ trợ tâm lý học đường tại Trường TH-THCS-THPT Đinh Tiên Hoàng, phường Tam Hiệp cho rằng: Tâm lý e ngại, bị đánh giá là một rào cản khiến các em chậm tìm kiếm sự trợ giúp của các phòng tư vấn tâm lý. Trong quá trình làm việc, ThS Phúc ghi nhận tình trạng học sinh chọn tâm sự với AI trước khi đến phòng tham vấn. Bởi các em lo bạn bè biết chuyện sẽ gắn nhãn mình là người “có vấn đề”. Trong khi đó, những khó khăn về học tập, gia đình hay quan hệ bạn bè vẫn chưa được tháo gỡ.

ThS Phúc chia sẻ: “Tôi từng tiếp nhận học sinh đã có hành vi tự gây tổn thương cho bản thân. Thực tế ấy cho thấy cần giúp các em tiếp cận hỗ trợ sớm hơn. Giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng nhận diện dấu hiệu khủng hoảng, biết lắng nghe và kết nối người có chuyên môn. Mỗi trường hợp cần được đánh giá để lựa chọn hình thức trợ giúp phù hợp. Sự đồng hành cũng cần tiếp tục trong gia đình”.

Để phòng tư vấn trở thành điểm tựa

Áp lực học tập, thi cử, những vướng mắc trong quan hệ bạn bè, gia đình đang đặt ra yêu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần thường xuyên hơn cho học sinh tại Đồng Nai. Tuy nhiên, một khó khăn mà nhiều trường đang phải đối mặt là chưa có giáo viên chuyên trách về tư vấn tâm lý học đường. Các thành viên tổ tư vấn chủ yếu thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm.

Theo cô Phạm Thị Nam, Hiệu trưởng Trường THCS Phước Tân, phường Phước Tân, khó khăn lớn nhất khi duy trì hoạt động tư vấn tâm lý học đường không chỉ nằm ở cơ sở vật chất hay kinh phí, mà còn ở nguồn nhân lực có chuyên môn và việc bố trí thời gian để hoạt động tư vấn thực sự thường xuyên, hiệu quả. Thêm vào đó chính là thay đổi nhận thức của học sinh và phụ huynh để mọi người hiểu rằng tìm đến phòng tư vấn không có nghĩa là học sinh đang có vấn đề nghiêm trọng.

“Khi xây dựng mô hình “Trạm cảm xúc”, tôi mong muốn xây dựng 3 giá trị cốt lõi: lắng nghe không phán xét, tôn trọng sự riêng tư và đồng hành bằng sự chân thành. Các em cần được giải thích rõ về nguyên tắc bảo mật thông tin, cũng như những trường hợp cần có thêm sự hỗ trợ để bảo đảm an toàn cho chính các em. Chúng tôi mong muốn không đơn thuần là nơi giải quyết những vấn đề tâm lý, mà còn là một không gian an toàn, thân thiện, nơi học sinh có thể tìm đến ngay cả khi các em chỉ cần một người lắng nghe” - cô Nam bày tỏ.

Cô Lê Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Lý Tự Trọng, phường Trảng Bom, cho biết: Nhà trường chú trọng việc bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ thông qua các đợt tập huấn của ngành giáo dục, tài liệu hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan chuyên môn. “Với những trường hợp vượt quá khả năng hỗ trợ của nhà trường, tùy từng trường hợp, chúng tôi hướng dẫn gia đình đưa học sinh đến các cơ sở y tế, chuyên gia tâm lý hoặc cơ quan chuyên môn có chức năng để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Đối với những tình huống khẩn cấp như học sinh có ý nghĩ tự làm hại bản thân, bị bạo lực, xâm hại hoặc có biểu hiện khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng, nhà trường sẽ ưu tiên bảo đảm an toàn, liên hệ gia đình và phối hợp với cơ sở y tế, cơ quan chức năng để can thiệp kịp thời” - cô Hà cho hay.

Sau khi kết nối hỗ trợ, nhà trường tiếp tục phối hợp với gia đình, giáo viên chủ nhiệm theo dõi, động viên và tạo điều kiện để học sinh ổn định tâm lý, hòa nhập tốt với môi trường học tập. Việc trao đổi thông tin được thực hiện thận trọng, bảo đảm nguyên tắc bảo mật và quyền riêng tư của học sinh.