Khi mọi doanh nghiệp đều có AI, điều gì tạo khác biệt?

AI không còn là lợi thế

Chỉ vài năm trước, việc ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) vẫn được xem là dấu hiệu của một doanh nghiệp đi trước. Khi đó, AI giống như “tấm vé” bước vào tương lai, nơi những tổ chức biết khai thác dữ liệu và tự động hóa quy trình có thể tạo ra khoảng cách với phần còn lại của thị trường.

Nhưng ngày nay, AI không còn là tài sản hiếm. Các mô hình ngôn ngữ lớn, nền tảng phân tích dữ liệu hay những hệ thống tự động hóa tiếp thị, chăm sóc khách hàng đã trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Chỉ cần sẵn sàng đầu tư và có năng lực triển khai ở mức cơ bản, doanh nghiệp đã có thể tiếp cận những công cụ AI tương tự như phần lớn đối thủ trên thị trường.

AI có thể giúp doanh nghiệp xử lý dữ liệu nhanh hơn, tạo báo cáo nhanh hơn, thậm chí đưa ra nhiều kịch bản dự báo hơn. Nhưng nếu tất cả doanh nghiệp đều sử dụng những công cụ tương tự, khả năng họ nhận được những gợi ý giống nhau là rất lớn.

Điều này tạo ra một thực tế đáng chú ý: AI đang thu hẹp khoảng cách công nghệ giữa các doanh nghiệp, nhưng đồng thời lại làm nổi bật khoảng cách trong năng lực ra quyết định của lãnh đạo.

Công nghệ giỏi trong việc xử lý dữ liệu và nhận diện mô hình. Nhưng quản trị không chỉ là bài toán của dữ liệu quá khứ. Nó còn là câu chuyện của bối cảnh thị trường, trực giác chiến lược, khẩu vị rủi ro, văn hóa tổ chức và những biến động chưa kịp phản ánh trong hệ thống.

Một mô hình AI có thể đề xuất phương án tối ưu dựa trên xác suất. Nhưng doanh nghiệp vẫn cần con người để trả lời những câu hỏi quan trọng hơn như phương án nào phù hợp với chiến lược dài hạn, với bản sắc thương hiệu và với chu kỳ ngành mà doanh nghiệp đang tham gia?

Trong bối cảnh ấy, lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển khỏi công nghệ và quay trở lại với một yếu tố quen thuộc hơn trong quản trị, chính là năng lực phán đoán của con người.

Khi thừa dữ liệu, doanh nghiệp thắng ở chất lượng quyết định

Một trong những nghịch lý lớn của kỷ nguyên AI là doanh nghiệp ngày càng có nhiều dữ liệu hơn, nhưng việc ra quyết định lại không hề trở nên dễ dàng hơn.

Nếu trước đây nhà quản trị phải ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin, thì ngày nay họ phải đối mặt với một thách thức khác khi quá nhiều dữ liệu, quá nhiều báo cáo và quá nhiều gợi ý phân tích.

AI có thể tạo ra hàng loạt kịch bản dự báo cho cùng một vấn đề. Nhưng càng nhiều lựa chọn, áp lực lựa chọn càng lớn. Điều mà doanh nghiệp cần không chỉ là dữ liệu, mà là khả năng hiểu dữ liệu và biến nó thành quyết định chiến lược.

Thực tế trong nhiều doanh nghiệp cho thấy khoảng cách giữa “có công nghệ” và “ra được quyết định tốt hơn” không hề nhỏ. Trải nghiệm của Công ty CP Dịch vụ công nghệ tin học HPT là một ví dụ.

AI có thể đề xuất phương án tối ưu dựa trên xác suất, nhưng những câu hỏi quan trọng nhất vẫn cần con người trả lời. Ảnh: Quỳnh Anh

Chia sẻ với TheLEADER, bà Nguyễn Thị Hồng Hải, Phó tổng giám đốc HPT cho biết, những biến chuyển trong hoạt động điều hành những năm qua đã giúp doanh nghiệp nhìn rõ hơn khoảng cách này.

Là doanh nghiệp công nghệ với hơn 30 năm hoạt động, HPT không thiếu hệ thống dữ liệu hay công cụ phân tích. Các ứng dụng phần mềm quản trị, hệ thống báo cáo và nền tảng dữ liệu đã được triển khai từ nhiều năm trước.

Tuy nhiên, theo bà Hải, ban lãnh đạo đang phải đối mặt với một nghịch lý: dữ liệu nhiều hơn, báo cáo nhanh hơn, nhưng quyết định chưa chắc đã tốt hơn. Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở cách dữ liệu được tổ chức và sử dụng trong quá trình ra quyết định.

“Ở thời điểm hiện tại, AI chủ yếu giúp tăng hiệu suất trong xử lý báo cáo và phân tích dữ liệu. Nhưng đối với những quyết định mang tính đánh đổi giữa tăng trưởng và rủi ro, giữa đầu tư và dòng tiền, hay giữa mục tiêu ngắn hạn và chiến lược dài hạn thì vai trò của con người vẫn là yếu tố quyết định”, bà Hải nhận định.

Trong nhiều doanh nghiệp, dữ liệu vẫn còn phân tán giữa các đơn vị nội bộ, thiếu sự kết nối và chuẩn hóa. Quan trọng hơn, năng lực tổng hợp và chuyển hóa dữ liệu thành thông tin hữu ích cho quyết định quản trị vẫn còn hạn chế. AI vì vậy mới chỉ dừng lại ở vai trò hỗ trợ vận hành.

Từ góc nhìn của mình, bà Hải cho rằng khoảng cách giữa sở hữu công nghệ và ra được quyết định tốt hơn thường nằm ở ba yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là chất lượng và tính nhất quán của dữ liệu đầu vào hơn là độ phức tạp của công nghệ. Một hệ thống AI dù hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra kết quả đáng tin cậy nếu dữ liệu nguồn chưa được chuẩn hóa.

Thứ hai là khả năng xây dựng hệ thống phân tích và vận hành theo thời gian thực (real time), thay vì dựa trên những báo cáo tổng hợp sau khi sự việc đã xảy ra.

Và thứ ba, quan trọng nhất, là năng lực của con người trong việc ứng dụng AI. Công nghệ chỉ phát huy giá trị khi đội ngũ quản lý hiểu cách đặt câu hỏi, đọc kết quả phân tích và đưa ra quyết định dựa trên bối cảnh thực tế của doanh nghiệp.

HPT phải nhìn nhận rõ hơn vai trò thực sự của AI trong quản trị. AI không thay thế vai trò của lãnh đạo, mà chủ yếu hỗ trợ trong việc tổng hợp và phân tích dữ liệu.

Giá trị thực sự chỉ xuất hiện khi công nghệ được đặt trong một hệ thống quản trị rõ ràng, nơi dữ liệu, công nghệ và kinh nghiệm quản trị cùng vận hành.

“Khi đó, quyết định không chỉ nhanh hơn mà quan trọng là kịp thời và chính xác hơn”, bà Hải nói.

AI chắc chắn sẽ tiếp tục mạnh hơn, rẻ hơn và phổ biến hơn trong những năm tới. Nhưng khi công nghệ trở thành điều kiện cần, lợi thế cạnh tranh sẽ chuyển sang một cấp độ khác.

Với các doanh nghiệp, cuộc cạnh tranh thật sự không nằm ở việc ai có nhiều dữ liệu hơn hay ai có hệ thống AI tốt hơn. Nó nằm ở việc ai hiểu thị trường sâu hơn, ai đặt câu hỏi tốt hơn và ai dám đưa ra quyết định đúng trong những thời điểm không có câu trả lời hoàn hảo.

AI có thể giúp doanh nghiệp chạy nhanh hơn. Nhưng chính năng lực phán đoán mới quyết định doanh nghiệp đi xa đến đâu.

Quỳnh Anh