Khi nào thế giới có vaccine cho chủng Ebola mới?

Nhân viên y tế tiêm vaccine phòng Ebola cho người dân tại Bắc Kivu, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu đối với chủng Bundibugyo mới xuất hiện – một trong những biến thể của căn bệnh Ebola đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 15.000 người tại châu Phi trong nửa thế kỷ qua. Riêng đợt dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2013 - 2016 đã khiến ít nhất 11.000 người tử vong, theo Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ.

Dù chưa có vaccine được phê duyệt dành riêng cho chủng Bundibugyo, nhưng vaccine Ervebo do hãng dược Merck sản xuất – từng được sử dụng để phòng chủng Zaire – đã cho thấy khả năng tạo ra mức độ bảo vệ nhất định trước Bundibugyo trong các nghiên cứu trên động vật.

Theo bà Krutika Kuppalli, Phó giáo sư về bệnh truyền nhiễm và y tế công cộng tại Trung tâm Y tế UT Southwestern ở Dallas (Mỹ), rất khó dự đoán chính xác thời gian phát triển vaccine.

“Giới khoa học không phải bắt đầu từ con số 0, bởi đã có nền tảng nghiên cứu đáng kể từ các dự án vaccine Ebola trước đây, bao gồm công nghệ vector virus và nền tảng mRNA, vốn có thể được điều chỉnh để ứng phó với chủng Bundibugyo”, bà nói.

Tuy nhiên, quá trình từ chế tạo vaccine, thử nghiệm lâm sàng, sản xuất, thẩm định pháp lý cho tới triển khai thực tế vẫn cần thời gian, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn ra tại các khu vực thiếu nguồn lực y tế.

Bà cho biết Liên minh Đổi mới Chuẩn bị Sẵn sàng cho Dịch bệnh (CEPI) đã nhận thấy nhu cầu phát triển các loại vaccine “đa giá”, có khả năng bảo vệ trước nhiều chủng Ebola khác nhau, kể cả những biến thể chưa lây lan rộng ở người.

“CEPI gần đây đã tài trợ nghiên cứu về vaccine filovirus phổ bảo vệ rộng và các nền tảng vaccine phản ứng nhanh. Điều đó phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng rằng việc chỉ dựa vào vaccine đặc hiệu cho từng chủng sẽ khiến thế giới dễ tổn thương khi một biến thể Ebola khác xuất hiện”, bà nói.

Trong lúc chờ vaccine, WHO cho biết nhiều lô vật tư y tế, bao gồm thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) dành cho nhân viên tuyến đầu chống Ebola, đang được chuyển tới DRC.

“Chúng tôi đã gửi 12 tấn vật tư và thêm 6 tấn nữa sẽ đến trong hôm nay. Các lô hàng bao gồm thiết bị bảo hộ cho nhân viên y tế tuyến đầu và dụng cụ xét nghiệm”, bà Anne Ancia, đại diện WHO tại tỉnh Ituri của DRC, cho biết.

Ông Jean-Jacques Muyembe, chuyên gia virus học thuộc Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia DRC, cho biết nước này cũng đang chờ tiếp nhận các lô vaccine thử nghiệm chống nhiều chủng Ebola từ Mỹ và Anh.

Theo bà Kuppalli, mức độ khẩn trương trong phát triển vaccine Ebola hiện nay không giống thời đại dịch COVID-19.

“Vaccine COVID-19 được phát triển với tốc độ chưa từng có vì dịch bệnh tác động trực tiếp tới các quốc gia giàu có và nhanh chóng làm gián đoạn kinh tế toàn cầu”, bà giải thích.

Trong khi đó, các đợt bùng phát dịch tại châu Phi trước đây thường không tạo ra mức độ cấp bách tương tự về tài chính, đầu tư sản xuất hay sự chú ý chính trị, dù hậu quả tại địa phương rất nghiêm trọng.

Bà lưu ý chương trình phát triển vaccine Ebola sau đợt dịch năm 2014 chỉ thực sự được đẩy nhanh khi hàng nghìn người ở Tây Phi đã thiệt mạng.

Dù vậy, chuyên gia này cho rằng thế giới đã có nhiều tiến bộ kể từ năm 2014 nhờ sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa WHO, CEPI, Liên minh vaccine GAVI, các nhà khoa học châu Phi, cơ quan quản lý và các tổ chức nghiên cứu.

Bà nhấn mạnh thách thức hiện nay là phải duy trì đầu tư dài hạn trước khi khủng hoảng trở thành mối đe dọa toàn cầu, thay vì chỉ phản ứng khi dịch bệnh lan tới các quốc gia thu nhập cao.

“Đợt bùng phát lần này cho thấy vì sao đầu tư công bằng cho năng lực phòng chống dịch và nghiên cứu vaccine không chỉ quan trọng với châu Phi, mà còn đối với an ninh y tế toàn cầu nói chung”, bà nói.