Khi rơm rạ trở thành nguồn tài nguyên cho đồng ruộng

Nông dân xã Thiệu Hóa xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học.

Thực tế cho thấy, đốt rơm rạ sau thu hoạch vẫn là tập quán ở một số nơi. Việc làm này không chỉ làm mất đi nguồn phụ phẩm có giá trị mà còn phát sinh khói bụi, khí thải, ảnh hưởng đến môi trường và chất lượng không khí. Trong khi đó, nếu được xử lý đúng cách, rơm rạ có thể trở thành nguồn vật chất hữu cơ phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp. Thay vì đốt bỏ, người dân có thể sử dụng chế phẩm sinh học để thúc đẩy quá trình phân hủy rơm rạ ngay trên đồng ruộng. Sau phân hủy, nguồn hữu cơ được trả lại cho đất, góp phần cải thiện chất lượng đất và giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học. Quan trọng hơn, cách làm này đang tạo ra sự thay đổi trong tư duy sản xuất: người nông dân không chỉ quan tâm đến năng suất của một vụ lúa, mà bắt đầu tính đến hiệu quả lâu dài của đất đai, môi trường và chi phí đầu vào.

Trước thực tế đó, Hội Nông dân tỉnh đã đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao khoa học - kỹ thuật, vận động hội viên sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ ngay trên đồng ruộng. Các cấp hội phối hợp với hệ thống khuyến nông, các đơn vị nghiên cứu, trung tâm khoa học và doanh nghiệp tổ chức 175 lớp tập huấn, tư vấn kỹ thuật cho trên 10.000 hội viên nông dân về xử lý rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp bằng chế phẩm sinh học.

Điểm đáng ghi nhận là việc chuyển giao không dừng ở tuyên truyền mà gắn với các mô hình thực tế. Nông dân được hướng dẫn cụ thể về thời điểm, cách thức sử dụng chế phẩm; trực tiếp quan sát quá trình phân hủy rơm rạ và đánh giá hiệu quả trên đồng ruộng. Qua đó, từng bước thay đổi nhận thức, từ bỏ thói quen đốt bỏ và hình thành tư duy tận dụng phụ phẩm phục vụ sản xuất.

Điểm nhấn là từ năm 2021 đến năm 2023, nhằm thúc đẩy sản xuất lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Hội Nông dân tỉnh đã triển khai dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường”. Trong khuôn khổ dự án, nông dân được hướng dẫn áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến như xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm sinh học, giảm lượng giống gieo cấy, sử dụng nước tưới hợp lý, tiết kiệm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Qua thực tế triển khai, hiệu quả của phương thức canh tác này được thể hiện rõ. Rơm rạ được xử lý đúng quy trình giúp hạn chế phụ phẩm tồn dư, giảm nhu cầu đốt bỏ. Khi phân hủy, nguồn hữu cơ được trả lại cho đất, góp phần cải thiện môi trường đất. Người nông dân cũng nhận thấy hiệu quả sau mỗi vụ sản xuất: chi phí đầu tư giảm, cây lúa sinh trưởng khỏe, năng suất ổn định, chất lượng hạt gạo được nâng lên, môi trường sản xuất ngày càng trong lành hơn.

Kết quả dự án tiếp tục được duy trì trong vụ mùa năm 2026 tại các xã: Thọ Long, Xuân Lập, Thiệu Tiến và Thiệu Hóa. Ngoài áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ, quản lý dinh dưỡng bằng bảng so màu lá, các hộ còn xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. Qua đánh giá, phương thức canh tác này giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, hạn chế chồi vô hiệu, giảm sâu bệnh, tiết kiệm nước, phân bón và giống; đồng thời hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Lượng giống giảm từ 20 - 30%, cây đẻ nhánh nhiều. Việc giảm phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần tạo ra sản phẩm an toàn và giảm phát thải khí nhà kính. Năng suất đạt gần 2,8 tạ/sào, cao hơn ruộng đối chứng 15kg, tương đương tăng khoảng 16,2%; thu nhập tăng từ 615.000 đồng lên hơn 913.000 đồng/sào.

Điểm đáng chú ý là chuyển giao kỹ thuật gắn với mô hình thực tế. Nông dân được hướng dẫn cụ thể, trực tiếp quan sát quá trình phân hủy rơm rạ và đánh giá hiệu quả trên đồng ruộng. Khi người dân nhìn thấy hiệu quả, việc thay đổi nhận thức và hành vi sẽ bền vững hơn.

Ông Vũ Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh cho biết: Hội sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chuyên môn, doanh nghiệp và địa phương đẩy mạnh chuyển giao khoa học - kỹ thuật, hỗ trợ nông dân tiếp cận các giải pháp xử lý phụ phẩm phù hợp với từng vùng sản xuất; đồng thời xây dựng những mô hình hiệu quả để nông dân học tập, áp dụng và chia sẻ kinh nghiệm.

Tận dụng tài nguyên tại chỗ, giảm chất thải, giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào và tái tạo độ phì cho đất đang trở thành hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển nền nông nghiệp xanh, sinh thái và bền vững. Đây chính là giá trị cốt lõi của sản xuất nông nghiệp tuần hoàn - biến phụ phẩm thành tài nguyên, biến trách nhiệm bảo vệ môi trường thành lợi ích trực tiếp cho người sản xuất.