Khi Tết đủ đầy trở thành gánh nặng cho sức khỏe

Việc ăn uống quá mức, sử dụng rượu, bia quá đà, sinh hoạt đảo lộn và lười vận động khiến cơ thể nhanh chóng rơi vào trạng thái quá tải, kéo theo hàng loạt rối loạn tiêu hóa, tăng cân và nguy cơ bùng phát các bệnh mạn tính.

Thực tế cho thấy, bên cạnh ý nghĩa đoàn viên, sum họp, Tết cũng là thời điểm sức khỏe dễ bị “thử thách” nhất trong năm nếu thói quen ăn uống và sinh hoạt thiếu lành mạnh kéo dài.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng quốc gia tư vấn người bị thừa cân cách cân bằng dinh dưỡng để tránh nguy cơ bệnh tật. Ảnh: Xuân Lộc

“Tam giác nguy cơ” dẫn đến bệnh tật

Trong tiềm thức của nhiều thế hệ người Việt, Tết gắn liền với quan niệm “đói ngày giỗ cha, no ba ngày Tết” hay “ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà”.

Chính quan niệm này theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên cán bộ Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội) là nguyên nhân khiến mâm cỗ ngày Tết thường trở nên quá tải về năng lượng, đạm và chất béo. Hệ quả của những bữa ăn không đúng giờ, ăn dồn bữa, ăn quá no khiến dạ dày và ruột phải làm việc quá sức. Nhẹ thì rối loạn tiêu hóa, nặng hơn có thể dẫn đến các bệnh lý dạ dày, gan, mật, tụy... Đáng lo ngại hơn, tỉ lệ sử dụng rượu, bia trong dịp Tết tăng cao tạo thêm gánh nặng cho gan.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh nhấn mạnh, việc ăn nhiều, uống nhiều và lười vận động chính là “tam giác nguy cơ” dẫn đến bệnh tật trong dịp lễ, Tết. Lượng calo nạp vào cơ thể tăng vọt nhưng mức tiêu hao lại giảm mạnh khiến dư thừa năng lượng, kéo theo tăng cân, béo phì. Nhiều người sau Tết rơi vào tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài. Việc tiêu thụ quá nhiều đạm, đặc biệt là đạm động vật và thực phẩm chiên rán không chỉ gây áp lực cho gan mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thận. Với nhóm người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, những thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống và sinh hoạt có thể khiến bệnh diễn biến nặng hơn chỉ sau vài ngày.

Đặc biệt, với người bệnh đái tháo đường, Tết được xem là giai đoạn đầy rủi ro. PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng quốc gia cảnh báo, sai lầm phổ biến của người bệnh là bỏ bữa, ăn dồn vào một bữa lớn, sử dụng nhiều bánh chưng, bánh tét, đồ chiên rán, bánh mứt, nước ngọt và rượu, bia. Những thói quen này có thể gây tăng đường huyết kéo dài, hạ đường huyết muộn và làm trầm trọng các biến chứng tim mạch, thận, thần kinh. Không ít trường hợp phải nhập viện ngay trong hoặc sau kỳ nghỉ Tết vì mất kiểm soát đường huyết.

Không chỉ người lớn, trẻ em cũng là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề từ lối sống thiếu lành mạnh trong dịp Tết. Tiến sĩ, bác sĩ Phan Bích Nga, Viện Dinh dưỡng quốc gia cho rằng, chỉ sau hơn một tuần nghỉ Tết, trẻ có thể tăng từ 1 - 2kg nếu ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt, đồ ăn nhanh và ít vận động. Trong bối cảnh tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam đang tăng nhanh, Tết vô tình trở thành “chất xúc tác” khiến nguy cơ này gia tăng mạnh mẽ.

Ăn Tết thông minh để sống khỏe

Trước những nguy cơ hiện hữu, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng khuyến cáo, người bệnh đái tháo đường và cả cộng đồng cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản, đó là ăn đúng giờ, không bỏ bữa; kiểm soát tổng năng lượng trong ngày; cân đối các nhóm chất dinh dưỡng và tăng cường chất xơ từ rau xanh. Bánh chưng, bánh tét vẫn có thể xuất hiện trong mâm cỗ nhưng cần kiểm soát khẩu phần, ăn vào bữa chính và tránh ăn bánh đã rán.

Với các chuyên gia y tế, dinh dưỡng là một trong những trụ cột quan trọng nhất quyết định trạng thái cân bằng của cơ thể, đặc biệt trong những giai đoạn sinh hoạt bị đảo lộn như dịp Tết. Sức khỏe con người được duy trì trên ba nền tảng: Tiêu hóa, chuyển hóa và thải độc. Khi ăn uống mất cân bằng, các quá trình này bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi, tăng cân, suy giảm miễn dịch và rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, chế độ ăn ngày Tết cần tuân thủ nguyên tắc “đúng - đủ - đều”, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tăng tỉ lệ thực vật, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, dầu mỡ và đồ uống có cồn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh nguyên tắc ăn no khoảng 80%. Khoa học đã chứng minh dạ dày cần khoảng 20 phút để gửi tín hiệu no đến não bộ. Việc dừng ăn khi vẫn còn hơi đói giúp cơ thể dễ chịu hơn, tránh cảm giác ì ạch, đầy bụng và giảm áp lực cho hệ tiêu hóa. Ba nhóm chất sinh năng lượng cần được cân đối hợp lý là chất bột đường chiếm khoảng 50 - 60% tổng năng lượng, ưu tiên từ rau củ quả, gạo lứt, bánh mì nâu, khoai; chất đạm chiếm 13 - 20% nên thiên về đạm thực vật nhưng không tẩy chay đạm động vật, ưu tiên thủy hải sản, gia cầm; chất béo cần kết hợp hài hòa giữa nguồn động vật và thực vật.

Bên cạnh ăn uống, lối sống lành mạnh đóng vai trò không thể thiếu. Uống đủ nước, ngủ đủ giấc, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, dọn dẹp nhà cửa, du xuân hợp lý giúp cơ thể tiêu hao năng lượng và ổn định chuyển hóa. Kiểm soát an toàn thực phẩm, tránh ăn đồ tích trữ lâu ngày, hâm đi hâm lại nhiều lần cũng là cách bảo vệ hệ tiêu hóa trong dịp lễ dài ngày.

Tết là dịp đoàn viên, không phải để ăn uống quá đà. Một cái Tết lành mạnh, tiết chế và khoa học không làm vơi đi niềm vui sum họp mà trái lại còn giúp mỗi người tận hưởng trọn vẹn mùa xuân trong trạng thái khỏe khoắn, nhẹ nhõm và an tâm, để niềm vui ngày Tết không phải đánh đổi bằng sức khỏe của cả một năm dài phía trước.

Gia Phong