Khi tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, các địa phương cần cân nhắc kỹ nguồn lực, từ cơ sở vật chất đến đội ngũ giáo viên để có phương án triển khai phù hợp.

"Bài toán" khó

Tiếng Anh đã là ngôn ngữ chính thức hoặc ngôn ngữ thứ hai ở 54 quốc gia và 27 vùng lãnh thổ như Anh, Mỹ, Canada, Úc... Bên cạnh đó, nhiều trường đại học hàng đầu tại các quốc gia không nói tiếng Anh cũng có các chương trình đào tạo tiên tiến bằng tiếng Anh để giúp học sinh tiếp cận tiến bộ khoa học, kỹ thuật trên thế giới.

Tại Việt Nam, đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2045” được xem là “bước ngoặt” quan trọng đối với nền giáo dục nước nhà. Đây là chủ trương đúng đắn trong quá trình tiếp tục đẩy mạnh việc đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hội nhập quốc tế.

Riêng đối với Thanh Hóa, đây là thuận lợi lớn để các cấp quản lý nhìn nhận nhanh chóng và thấu đáo những hạn chế, khó khăn hiện tại mà các trường phổ thông đang phải đối diện. Hiệu trưởng Trường THCS Thiệu Dương (phường Hàm Rồng), thầy giáo Vũ Quang cho rằng: “Nếu làm được điều này, chứng tỏ đã nâng cấp được hệ thống các nhà trường, con em sẽ được học trong môi trường ngôn ngữ tự nhiên, giúp học sinh phát triển tư duy đa chiều và khả năng thích ứng với thách thức”. Còn theo thầy giáo Lê Đình Sinh, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Văn Hưu (xã Thiệu Trung): “Việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học cần thiết phải có lộ trình dài thì mới có tính khả thi cao. Theo đó, phải có sự phối hợp từ nhiều nguồn lực xã hội, trong đó lực lượng tiên phong và nòng cốt phải là giáo viên tiếng Anh”.

Đưa tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trong trường học được xem là “bài toán” khó. Bởi, việc chuyển từ “dạy môn tiếng Anh” sang “dạy các môn văn hóa bằng tiếng Anh” là bước thay đổi lớn và chắc chắn, khó khăn hơn nhiều. Phó Hiệu trưởng Trường TH Cẩm Phong (xã Cẩm Thủy), thầy giáo Bùi Ngọc Bích nhấn mạnh: “Ở một trường miền núi, còn thiếu cơ sở vật chất, thiếu nhân lực, thậm chí giáo viên chuyên môn còn phát âm chưa chuẩn, hạn chế về giao tiếp chuyên môn... Muốn học tiếng Anh hiệu quả, phải có môi trường sử dụng tiếng Anh tốt. Tuy nhiên, sự khó về con người, trang thiết bị đã ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạy và học”. Đồng quan điểm, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Văn Hưu (xã Thiệu Trung), thầy giáo Lê Đình Sinh cũng cho rằng: “Hầu như không có môi trường giao tiếp tiếng Anh tự nhiên trong và ngoài nhà trường. Bên cạnh đó, một số học sinh học tiếng Anh chủ yếu để thi, chưa thấy rõ vai trò công cụ của ngôn ngữ. Tôi cho rằng, việc chuyển từ “học để thi” sang “học để sử dụng” là một thách thức lớn”.

Thực hiện theo lộ trình, dựa trên điều kiện thực tế

Cũng theo Hiệu trưởng Lê Đình Sinh, để đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học không thể áp dụng đồng loạt, cứng nhắc giữa thành thị và nông thôn, tránh gây áp lực quá lớn cho giáo viên và học sinh. Trọng tâm là phát triển năng lực sử dụng, không chỉ kiến thức. Về vai trò của nhà trường, ông cho biết: “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường THPT vùng nông thôn là một nhiệm vụ khó nhưng cần thiết. Chúng tôi sẽ từng bước hình thành môi trường “học tiếng Anh trong nhà trường”.

Việc chuyển từ “dạy môn tiếng Anh” sang dạy “các môn văn hóa bằng tiếng Anh” là bước thay đổi lớn.

Thời điểm hiện tại, nhiều trường học cũng đã đề ra định hướng nâng cao chất lượng về ngoại ngữ, về mức độ khả năng tiếp cận khoa học công nghệ, để từ đó vận dụng vào các hoạt động cụ thể của nhà trường. Theo Hiệu trưởng Trường THCS Thiệu Dương (phường Hàm Rồng), thầy giáo Vũ Quang, thì: “Khi đề án triển khai thực hiện, chúng tôi sẽ thực hiện thí điểm ở một số bộ môn cho một số lớp nhất định. Vì vậy, có thể bên cạnh vốn năng lực ngoại ngữ của giáo viên bộ môn đấy thì áp dụng thêm các yếu tố liên quan đến khoa học công nghệ, các ứng dụng phần mềm để hỗ trợ học sinh sử dụng song song ngôn ngữ Anh - Việt”.

Trước những khó khăn trong thực tế khi triển khai đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ông Nguyễn Thế Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) khẳng định: Bộ sẽ tính toán các giải pháp phù hợp với nhu cầu từng địa phương. Việc triển khai đề án phải thực hiện theo lộ trình, dựa trên điều kiện thực tế. Vì vậy, các địa phương cần cân nhắc kỹ nguồn lực, từ cơ sở vật chất đến đội ngũ giáo viên, để có phương án triển khai phù hợp.

Theo lộ trình, đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2045” được thực hiện trong 20 năm (từ 2025-2045). Cụ thể: Giai đoạn 1 (2025-2030) xây dựng nền tảng và chuẩn hóa; giai đoạn 2 (2030-2035) mở rộng và tăng cường việc sử dụng tiếng Anh; giai đoạn 3 (2035-2045) hoàn thiện và nâng cao với việc tiếng Anh được sử dụng một cách tự nhiên, phát triển hệ sinh thái tiếng Anh trong môi trường giáo dục, giao tiếp và quản trị nhà trường.