Khó mở lại eo biển Hormuz

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh vì những đe dọa từ Iran. Ảnh: Reuters.

Các cuộc tấn công rải rác nhắm vào tàu thuyền cùng nguy cơ gài thủy lôi đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh. Tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu của thế giới, nên sự gián đoạn đã kéo theo cắt giảm sản lượng, thiếu hụt nhiên liệu và giá năng lượng tăng tại nhiều khu vực từ châu Á đến châu Âu.

Trước tình hình đó, theo Bloomberg, ông Trump đã kêu gọi các đồng minh tham gia liên minh hải quân đa quốc gia để hộ tống tàu thương mại đi qua khu vực.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia châu Âu và châu Á tỏ ra thận trọng. Các chính phủ từ Berlin đến Tokyo đặt câu hỏi liệu một số tàu chiến bổ sung có thể tạo ra khác biệt trước khả năng Iran sử dụng tên lửa, thủy lôi, tàu tấn công nhanh và máy bay không người lái để đe dọa tàu thuyền.

Đồng minh dè dặt

"Có thể mất vài tuần để đảm bảo an toàn cho eo biển Hormuz. Chừng nào các năng lực tác chiến bất đối xứng của Iran chưa bị vô hiệu hóa, việc cho tàu thương mại đi qua vẫn rất rủi ro", ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu quan chức Nhà Trắng, nhận định.

Trong khi chiến sự vẫn tiếp diễn, hoạt động vận tải qua eo biển dường như đang diễn ra theo điều kiện của Iran. Một số tàu đã rời khu vực bằng cách di chuyển sát bờ biển Iran, cho thấy việc đi lại phụ thuộc vào sự chấp thuận của Tehran hơn là vào sự bảo vệ của lực lượng bên ngoài.

Điều này tạo ra tình trạng eo biển không bị đóng hoàn toàn, nhưng quyền tiếp cận bị kiểm soát và lưu lượng thương mại bình thường vẫn chưa thể khôi phục.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết nước này sẽ không bị kéo vào cuộc chiến và việc mở lại eo biển Hormuz là "không đơn giản".

Phe đồng minh hoài nghi kế hoạch hộ tống tàu qua eo biển Hormuz của Mỹ. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tuyên bố Paris sẽ không tham gia các hoạt động quân sự trong bối cảnh hiện tại, nhưng sẵn sàng thảo luận cơ chế hộ tống khi tình hình ổn định hơn.

Theo ông Tom Sharpe, cựu sĩ quan hải quân Anh từng triển khai tại Vịnh Ba Tư, giải pháp quân sự không phải là lựa chọn tối ưu.

"Chỉ cần vài quả đạn cũng đủ khiến tàu thương mại sợ hãi và tránh xa", ông nói và cho rằng vấn đề hiện nay mang tính chính trị nhiều hơn quân sự.

Những người hoài nghi về kế hoạch hộ tống của Mỹ cũng chỉ ra tiền lệ ở Biển Đỏ, nơi lực lượng Houthi tại Yemen đã nhiều lần tấn công tàu thuyền qua eo biển Bab al-Mandeb, bất chấp các chiến dịch quân sự của Mỹ và đồng minh.

Trước sự thiếu nhiệt tình từ các đối tác, ông Trump hôm 18/3 cho biết Mỹ không còn cần sự hỗ trợ từ các nước NATO hay các đồng minh như Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc.

Không thể thay thế Hormuz

Cuộc chiến hiện đã bước sang tuần thứ ba và chưa có dấu hiệu ngừng bắn. Kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công vào Iran cuối tháng 2, giá dầu Brent đã tăng khoảng 40%, lên trên 100 USD/thùng.

Giá xăng tại Mỹ cũng tăng, trong khi nguồn cung dầu diesel và nhiên liệu máy bay trở nên căng thẳng do các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng và gián đoạn vận tải tại Hormuz.

Ngay cả khi Mỹ có thể thành lập liên minh hộ tống tàu thuyền, tác động cũng được dự báo hạn chế. Eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 50 km tại điểm hẹp nhất, khiến các tuyến hàng hải nằm trong tầm dễ dàng của tên lửa, máy bay không người lái và tàu nhỏ.

Ngoài ra, các công ty bảo hiểm và ngân hàng có thể tiếp tục thận trọng với các chuyến đi gần Iran do nguy cơ bị tấn công hoặc vướng các lệnh trừng phạt.

Trong bối cảnh vận tải biển bị hạn chế, Saudi Arabia và UAE đang chuyển một phần dầu qua hệ thống đường ống, nhưng cách này không thể thay thế hoàn toàn lượng dầu vốn được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Theo các chuyên gia, ngay cả khi chiến sự kết thúc, tuyến đường này vẫn có thể tiếp tục bị gián đoạn.

"Iran không cần đóng hoàn toàn eo biển Hormuz. Chỉ cần tạo ra đủ mối đe dọa để việc đi qua trở nên quá rủi ro đối với tàu thương mại", ông Torbjorn Soltvedt, chuyên gia Trung Đông tại Verisk Maplecroft, nói với Bloomberg Television.

Diệu Thanh