Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước

Thủ tướng Lê Minh Hưng đến dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược. Ảnh: CP

Lấy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính

Phát biểu tại sự kiện, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, Ngày KHCN và ĐMST Việt Nam hôm nay không chỉ là dịp để chúng ta tôn vinh các nhà khoa học, trí thức, doanh nhân với những thành tích trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng KHCN, ĐMST; mà còn là dịp rất quan trọng để khơi dậy niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam, tinh thần ĐMST trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Việt Nam.

Theo Thủ tướng, yêu cầu phát triển đất nước đã xác định KHCN, ĐMST và chuyển đổi số là nền tảng, là động lực, là đột phá chiến lược hàng đầu để bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia. Đây là Nghị quyết có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia.

Ban Chấp hành Trung ương có Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 về Kế hoạch phát triển KTXH, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số", trong đó nhấn mạnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới lấy phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số làm động lực chính.

Vừa qua, tại Kết luận số 246 ngày 12/5/2026 của Phiên họp lần thứ 3, Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số và Đề án 06 đã chỉ đạo triển khai các nội dung cụ thể, trong đó tập trung khơi thông các nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ; ưu tiên phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Nhân Ngày KHCN và ĐMST Việt Nam, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng nhiệt liệt biểu dương và chúc mừng các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, doanh nhân trong lĩnh vực KHCN, đặc biệt là những hy sinh, cống hiến thầm lặng và lao động quên mình của các thế hệ những người làm công tác KHCN, ĐMST trên mọi miền đất nước và cả ở nước ngoài.

Thủ tướng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: CP

Phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể

Thủ tướng nhấn mạnh, chúng ta đang sống trong thời đại mà KHCN, ĐMST phát triển và thay đổi từng ngày, cạnh tranh toàn cầu ngày càng tăng. Quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm được cơ hội để vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, KHCN, ĐMST và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là "chìa khóa vàng", là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước.

Để đạt được mục tiêu đó, Thủ tướng đề nghị trong thời gian tới, chúng ta, đặc biệt là những người làm công tác KHCN cần tập trung vào các định hướng chính.

Thứ nhất, Bộ KH&CN đóng vai trò hạt nhân cùng các bộ, cơ quan và địa phương, doanh nghiệp, viện, trường trong thực hiện phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia. Trọng tâm là tổ chức triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo các Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 và Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 06/5/2026 trong đó cần quan tâm một số nội dung:

Một là, phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược được tạo ra phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trách nhiệm này của Bộ KH&CN và những người làm KHCN là rất lớn.

Hai là, doanh nghiệp, viện, trường phải là trung tâm của hệ sinh thái. Các bộ, ngành được Thủ tướng giao nhiệm vụ phải nhanh chóng xây dựng nhiệm vụ, đặt hàng doanh nghiệp, viện, trường để phát triển công nghệ lõi, sản phẩm công nghệ chiến lược phục vụ cho nhiệm vụ điều hành, quản lý và phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong từng lĩnh vực theo chức năng, nhiệm vụ. Chúng ta quyết tâm trong năm nay phải cụ thể hóa một số sản phẩm để phục vụ một số lĩnh vực trọng tâm.

Ba là, cơ chế chính sách ưu đãi phải đủ mạnh và khả thi, áp dụng được trong thực tế. Chính sách phải đi kèm hướng dẫn chi tiết để triển khai ngay, phải chỉ rõ điểm nghẽn, vướng mắc cụ thể, thẩm quyền xử lý, đề xuất tháo gỡ kịp thời. Đặc biệt, khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các "điểm nghẽn" liên quan đến cơ chế tài chính cho KHCN và ĐMST; ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy phát triển thị trường vốn cho ĐMST, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Cho biết về vấn đề này, Chính phủ đã giao nhiệm vụ trực tiếp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ KH&CN và các Bộ trưởng trong các lĩnh vực, phải hoàn thiện rất sớm; Thủ tướng nhấn mạnh: Cơ chế phải đột phá, nếu chúng ta áp dụng theo quy trình, cơ chế thông thường thì sẽ không thực hiện được những việc đầu tư cho ĐMST. Bài toán là đặt hàng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và lấy sản phẩm cuối cùng, sản phẩm đầu ra để đánh giá hiệu quả đầu tư của nhà nước.

Theo Thủ tướng, cùng với vốn nhà nước là một phần, phải khuyến khích vốn của doanh nghiệp và xã hội để cùng đầu tư, tập trung vào một số sản phẩm ưu tiên, trong đó cơ chế tài chính của Nhà nước phải rất thông thoáng.

Bốn là, Nhà nước phải làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối, đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và đóng vai trò "người mua đầu tiên" đối với sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện. Tinh thần là: rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp và viện, trường tham gia, rõ nguồn lực, rõ thời hạn. Bộ, cơ quan nào được giao nhiệm vụ thì Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan đó phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm đến cùng. Tập trung làm chủ công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái ĐMST hiệu quả, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế; viện nghiên cứu, trường đại học tạo tri thức, công nghệ và nhân lực; doanh nghiệp là trung tâm thực hiện ứng dụng, thương mại hóa công nghệ, là trung tâm của hệ sinh thái ĐMST quốc gia. Nhà nước tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ, phát triển, thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược. Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế, dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Thứ ba, tăng cường hợp tác quốc tế; có cơ chế để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ; từng bước tham gia và làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược; phát huy mạnh mẽ mạng lưới các trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

Thứ tư, đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài, nhất là các chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học trẻ và nhân tài công nghệ. Việc này đã giao Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, trung tâm ĐMST và khởi nghiệp.

Thứ năm, phải chuyển mạnh từ tư duy "làm cho có" sang tư duy tạo ra sản phẩm thực chất, giá trị thực chất và hiệu quả thực chất. Mọi chương trình, nhiệm vụ KHCN, ĐMST phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp, lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.

Thủ tướng khẳng định, phát triển KHCN, ĐMST, chuyển đổi số và công nghệ chiến lược chính là con đường để đưa đất nước ta phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

"Chính phủ tin tưởng rằng, với trí tuệ Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam cùng với khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam, chúng ta nhất định sẽ từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên số và phải quyết tâm cao nhất làm bằng được, thực hiện bằng được mục tiêu này" - Thủ tướng phát biểu./.