Vì sao đường cong giá dầu tương lai không thể dự báo chắc chắn giá dầu?

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg

Trong phần lớn thời gian 2 tháng qua, giá dầu thế giới duy trì trên 100 USD/thùng trong trong bối cảnh chiến sự Iran làm tê liệt dòng chảy dầu thô qua eo biển Hormuz. Dù vậy, Nhà Trắng nhiều lần tìm cách trấn an người dân Mỹ rằng thị trường dầu đang phát tín hiệu giá sẽ sớm hạ nhiệt.

Vào ngày 4/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dẫn diễn biến trên thị trường hợp đồng tương lai dầu mỏ như một bằng chứng cho thấy giới giao dịch tin rằng đợt tăng giá hiện nay chỉ mang tính tạm thời.

“Trên thị trường hợp đồng tương lai, chúng ta có thể thấy giá dầu ở các kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng và 9 tháng tới đều đã thấp hơn”, ông Bessent nói với kênh Fox News.

CHỈ BÁO QUAN TRỌNG NHƯNG KHÔNG CHẮC CHẮN

Không chỉ ông Bessent, nhiều doanh nghiệp cũng nhìn vào giá dầu giao trong tương lai - chẳng hạn kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng hay 9 tháng - như một chỉ báo tương đối khách quan về triển vọng giá. Nhiều ngân hàng trung ương cũng dựa trên các mức giá này khi xây dựng kịch bản trung tâm cho dự báo lạm phát.

Tuy nhiên, các nhà giao dịch và chuyên gia phân tích dầu mỏ cảnh báo rằng thị trường hợp đồng tương lai không phải “quả cầu pha lê” có thể nhìn trước giá dầu. Nói cách khác, mức giá hợp đồng tương lai không phải lời tiên đoán chắc chắn về giá dầu trong tương lai, nhất là khi thị trường đang chịu cú sốc lớn vì chiến sự Iran.

“Nhiều khách hàng của tôi nhận định rằng các dự báo giá dầu lên 200 USD/thùng chắc chắn sai, vì đường cong giá hợp đồng tương lai ở các kỳ hạn cho thấy dầu sẽ về 80 USD/thùng trong vài tháng tới, nên họ không cần lo lắng”, ông Jamie Webster, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Năng lượng Toàn cầu của tập đoàn tư vấn Boston Consulting Group (BCG), nói với tờ báo Financial Times.

Tuy nhiên, ông Webster nhấn mạnh rằng không thể xem thị trường hợp đồng tương lai dầu là công cụ dự báo chắc chắn giá dầu trong tương lai.

Đồng quan điểm, ông Martijn Rats, chuyên gia phân tích tại ngân hàng Morgan Stanley, cho rằng giá hợp đồng tương lai phản ánh mức giá mà bên mua và bên bán sẵn sàng chốt ở hiện tại để phòng ngừa rủi ro. Vì vậy, mức giá này không nhất thiết là dự báo của họ về giá dầu trong tương lai.

Với các nhà sản xuất dầu, bán hợp đồng tương lai là cách chốt trước mức giá bán cho lượng dầu thô dự kiến khai thác trong vài tháng hoặc vài năm tới. Nhờ đó, họ có thể dự tính doanh thu ổn định hơn và có thêm cơ sở khi quyết định đầu tư.

Ở chiều ngược lại, các bên mua như nhà máy lọc dầu sử dụng hợp đồng tương lai để chốt trước chi phí mua dầu và bảo đảm nguồn cung. Cách làm này giúp họ giảm rủi ro khi giá dầu tăng đột biến, đồng thời duy trì biên lợi nhuận ở mức dễ dự báo hơn.

Theo các nhà giao dịch, đường cong giá hợp đồng tương lai - tức đường thể hiện mức giá giao dầu ở các kỳ hạn khác nhau - chịu tác động của nhiều yếu tố. Vì vậy, không thể đơn giản xem đường cong này là dự báo trực tiếp về giá dầu trong thời gian tới.

“Phần đầu của đường cong giá hợp đồng tương lai đang dốc lên rất mạnh. Điều này cho thấy thị trường dầu vật chất - tức nguồn dầu thực được giao dịch và giao nhận ngay - đang thắt chặt nghiêm trọng. Tôi cho rằng đường cong này không phản ánh đúng mức giá mà một nhà giao dịch dầu điển hình sẽ dự đoán cho 12 tháng tới”, ông Spencer Dale, từng là nhà kinh tế trưởng của tập đoàn dầu khí BP, chỉ ra.

Từ khi chiến sự Iran bắt đầu, giá dầu giao ngay - mức giá được thị trường theo dõi sát nhất - đã tăng hơn 45%. Tuy nhiên, giá dầu kỳ hạn giao tháng 12 năm nay chỉ tăng chưa đến 30%, còn hợp đồng giao tháng 12/2027 tăng chưa đến 20%.

THẬN TRỌNG TRƯỚC RỦI RO GIÁ DẦU GIẢM NHANH

Ngay cả khi nhiều nhà giao dịch cho rằng mức tăng ở các kỳ hạn xa vẫn còn quá thấp, hoặc giá 80 USD/thùng cho tháng 8 là quá rẻ, họ vẫn có lý do để không vội mua mạnh các hợp đồng dầu giao sau 3 tháng.

Trở ngại đầu tiên là chi phí. Việc nắm giữ vị thế lớn trên thị trường hợp đồng tương lai có thể tốn kém, nhất là khi nhà đầu tư phải liên tục chuyển sang hợp đồng mới mỗi lần hợp đồng cũ đáo hạn. Với các hợp đồng có kỳ hạn xa hơn, thanh khoản thường thấp hơn, khiến chi phí và rủi ro nắm giữ càng tăng lên.

Trong bối cảnh giá dầu biến động mạnh, nhà đầu tư có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái thua lỗ tạm thời trên sổ sách, nhất là nếu họ dùng tiền vay để đầu cơ. Khi mức lỗ quá lớn, họ có thể buộc phải bán ra hoặc đóng hợp đồng trước thời điểm giá dầu diễn biến đúng như kỳ vọng ban đầu.

Ngoài ra, các nhà giao dịch vẫn thận trọng trước khả năng giá dầu giảm nhanh sau khi chiến sự kết thúc. Vì vậy, họ không muốn cam kết mua dầu dài hạn ở mức giá quá cao.

“Chúng ta đang trải qua giai đoạn nhiều bất định, khi chưa rõ các nút thắt nguồn cung hiện nay có thể được tháo gỡ sau vài tuần hay không. Khi giới giao dịch mua bán dầu giao sau 8 tuần, eo biển Hormuz có thể đã mở lại. Trong phần lớn thời gian qua, thị trường đã phản ánh khả năng này”, ông Rats của Morgan Stanley nhận xét.

Theo ông Rats, nếu kịch bản đó xảy ra, một lượng lớn dầu có thể bất ngờ chảy ra thị trường, gây ra tình trạng dư cung tạm thời. Khi đó, nhà đầu tư có thể rơi vào thế đang nắm giữ dầu đúng lúc nguồn cung tăng mạnh.

Lâu nay, giá hợp đồng tương lai thường không phải công cụ dự báo tốt về giá dầu trong tương lai, nhất là trong các giai đoạn bất định địa chính trị.

Vào tháng 4/2020, khi đại dịch Covid-19 khiến nhu cầu dầu lao dốc, giá dầu thô có lúc rơi xuống khoảng 20 USD/thùng. Thời điểm đó, thị trường hợp đồng tương lai chỉ phản ánh kỳ vọng giá dầu sẽ phục hồi chậm, với hợp đồng giao sau 2 năm được giao dịch quanh mức 42 USD/thùng. Tuy nhiên, đến năm 2022, sau khi Nga phát động chiến tranh toàn diện tại Ukraine và gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu, giá dầu thực tế đã vượt 100 USD/thùng.

Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng trong những cuộc khủng hoảng trước đây, thị trường hợp đồng tương lai vẫn phát tín hiệu đáng tin cậy hơn so với nhiều dự báo từ giới phân tích của các ngân hàng.

Ông Robin Brooks, chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings, cho biết khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, một số ngân hàng từng dự báo giá dầu có thể lên tới 400 USD/thùng.

“Thị trường về cơ bản đã bỏ qua một số nhận định mang tính báo động quá mức”, ông Brooks nhận xét.

TÍN HIỆU TỪ THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN

Sự bất định về giá dầu cũng thể hiện rõ trên thị trường quyền chọn. Đây là thị trường nơi các nhà giao dịch mua hợp đồng để có quyền, nhưng không bắt buộc, mua hoặc bán dầu ở một mức giá đã định trong tương lai. Vì vậy, quyền chọn thường được sử dụng như một công cụ phòng vệ trước nguy cơ giá dầu biến động quá mạnh.

Trước chiến sự Iran, các quyền chọn cho phép mua dầu ở mức 150 USD/thùng gần như ít được quan tâm, vì rất ít nhà đầu tư cho rằng giá dầu có thể tăng lên mức cao như vậy.

Hiện nay, các hợp đồng quyền chọn gắn với kịch bản giá dầu lên 150 USD/thùng, thậm chí 200 USD/thùng, đang được giao dịch nhiều hơn hơn. Điều này cho thấy giới giao dịch ngày càng muốn phòng vệ trước nguy cơ giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Theo phân tích của Financial Times về các quyền chọn giao dịch trên sàn Intercontinental Exchange (ICE) - sàn vận hành nhiều sản phẩm phái sinh năng lượng, trong đó có dầu Brent - biên độ giá dầu tương lai mà thị trường đang tính đến đã nới rộng đáng kể trong thời gian chiến sự Iran diễn ra.

Bốn ngày sau khi chiến sự bắt đầu, thị trường quyền chọn cho thấy có 10% khả năng giá dầu sẽ vượt 110 USD/thùng vào tháng 12. Đến ngày 6/5, với cùng mức xác suất 10%, thị trường lại cho thấy giá dầu có thể lên tới 140 USD/thùng.

“Hiện nay là giai đoạn rất khó đoán, nên mọi người đều muốn tìm một chỉ báo nào đó để có cảm giác chắc chắn hơn. Đường cong giá hợp đồng tương lai là một trong những chỉ báo dễ được nhìn vào. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, nếu đường cong này hàm ý rằng chiến sự có thể kết thúc trong khoảng 1 tháng nữa, thì tín hiệu đó không thật sự hữu ích”, ông Webster của BCG nhận xét.