Khoa học công nghệ mở ra những hướng đi mới cho ngành dược liệu

Trong đó, phát triển nguồn dược liệu, chuẩn hóa sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ đang được xem là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị của đông dược Việt Nam.

Tại Hội thảo “Phát triển dược liệu sạch, khởi nguồn giá trị y học cổ truyền từ nông nghiệp bền vững”, do Viện Đông Y Việt Nam tổ chức mới đây, Phó Giáo sư Nguyễn Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Đông Y Việt Nam, nhấn mạnh phát huy thế mạnh của y học cổ truyền cần gắn với việc nâng cao chất lượng nguồn dược liệu và năng lực sản xuất trong nước.

Phát triển nguồn dược liệu, chuẩn hóa sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ đang được xem là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị của đông dược Việt Nam. Ảnh: Trần Tĩnh - TTXVN

Theo đó, việc từng bước đưa dược liệu vào chuỗi sản xuất có kiểm soát không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế của nguồn tài nguyên bản địa, mà còn tạo điều kiện để y học cổ truyền phát huy tốt hơn vai trò trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, nhất là tại tuyến y tế cơ sở.

Khoa học công nghệ đang mở ra những hướng đi mới cho ngành dược liệu. Ngành y tế định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, chuyển đổi số trong nuôi trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc; thúc đẩy chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng, sơ chế, bảo quản hiện đại và thu hút doanh nghiệp tham gia dẫn dắt chuỗi cung ứng.

Đây cũng là một trong những nội dung gắn với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nêu rõ cần xác định đúng vị thế, vai trò của y tế dự phòng, y tế cơ sở, y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe nhân dân; phát huy tiềm năng và thế mạnh của y học cổ truyền; tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao năng lực của hệ thống y học cổ truyền; kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong đào tạo nhân lực, phòng bệnh và khám bệnh, chữa bệnh…

Những định hướng này đang tạo thêm cơ sở để ngành dược liệu chuyển dịch từ phương thức khai thác tự phát, quy mô nhỏ lẻ sang sản xuất theo hướng chuẩn hóa, ứng dụng công nghệ và hình thành các chuỗi liên kết.

Theo định hướng của Bộ Y tế, thời gian tới, ngành y tế tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu; xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền, đồng thời đẩy mạnh Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng dược liệu quý.

Chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 cũng xác định phát triển dược liệu, thuốc và các sản phẩm từ nguồn dược liệu trong nước trở thành lĩnh vực sản xuất hàng hóa có chất lượng và giá trị cao.

Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú cùng nền y học cổ truyền được hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, để những lợi thế này trở thành một nguồn lực thực sự cho ngành y tế, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, bên cạnh việc phát triển vùng nguyên liệu, năng lực sản xuất thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu cũng là một khâu quan trọng. Việc áp dụng các nguyên tắc thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) đặt ra những yêu cầu chặt chẽ đối với cơ sở sản xuất về nhà xưởng, trang thiết bị, nhân sự, quy trình sản xuất, kiểm soát nguyên liệu, kiểm nghiệm, bảo quản và hệ thống quản lý chất lượng.

Đối với đông dược, yêu cầu kiểm soát nguyên liệu càng có ý nghĩa bởi chất lượng dược liệu có thể chịu tác động từ nhiều yếu tố, từ nguồn gốc, điều kiện nuôi trồng, thu hái đến sơ chế và bảo quản. Do đó, quá trình chuẩn hóa sản xuất không chỉ diễn ra trong phạm vi nhà máy mà cần được thực hiện xuyên suốt chuỗi giá trị.

Nhiều doanh nghiệp dược trong nước đã đầu tư cơ sở vật chất và hệ thống quản lý chất lượng nhằm đáp ứng các quy định của cơ quan quản lý. Ảnh: Tcpharma

Trong xu hướng này, nhiều doanh nghiệp dược trong nước đã đầu tư cơ sở vật chất và hệ thống quản lý chất lượng nhằm đáp ứng các quy định của cơ quan quản lý. Công ty Dược phẩm và Thương mại Thành Công (Tcpharma) là một trong số các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực sản xuất các sản phẩm có nguồn gốc dược liệu.

Với hơn 20 năm trong sản xuất thuốc và thực phẩm chức năng, Tcpharma đã quyết định chuyển hướng từ nhà máy dược phẩm tiêu chuẩn GMP của WHO sang nhà máy sản xuất thuốc y học cổ truyền tiêu chuẩn GMP đông dược.  

Tcpharma đã được Bộ Y tế cấp Giấy chứng nhận thực hành tốt sản xuất thuốc, nguyên liệu làm thuốc (GMP). Việc được cấp chứng nhận là kết quả của quá trình đánh giá các điều kiện sản xuất theo quy định, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải duy trì các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất, quy trình và hệ thống kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình hoạt động.

Tcpharma đã đầu tư trang thiết bị hiện đại và tuân thủ các quy trình sản xuất nghiêm ngặt. Điều này được xem là một bước trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất đông dược. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống, các sản phẩm thuốc y học cổ truyền ngày càng được chứng minh chất lượng rõ ràng thông qua hệ thống phòng kiểm nghiệm tiêu chuẩn quốc tế.  

Mô hình nghiên cứu sản phẩm được TCpharma trọng tâm trong thời gian tới là tập trung nghiên cứu những sản phẩm thuốc y học cổ truyền phục vụ cho Người cao tuổi. TCpharma sẽ kết hợp với Hội Người Cao Tuổi, Chi hội Cấy Chỉ (thuộc hội Đông Y Việt Nam), hội Quân Dân y để cùng nghiên cứu. 

Ông Nguyễn Viết Nam, giám đốc điều hành tại TCpharma chia sẻ, theo kết quả điều tra dân số 2024, Việt nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Những con số này cho thấy già hóa không còn là câu chuyện tương lai mà đã trở thành vấn đề hiện hữu, tác động trực tiếp tới y tế, an sinh xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước. 

“Người cao tuổi thường mắc các bệnh mạn tính, vì vậy, bên cạnh việc phải sử dụng thường xuyên các loại thuốc điều trị, cần các loại thuốc phục hồi chức năng, an thần, phòng ngừa … để tạo nên chất lượng cuộc sống cao hơn, chủ động hơn. Đó là điều chúng tôi quan tâm”, ông Nguyễn Viết Nam nói. 

Tcpharma đã được Bộ Y tế cấp Giấy chứng nhận thực hành tốt sản xuất thuốc, nguyên liệu làm thuốc (GMP). Ảnh: Tcpharma

Việc các doanh nghiệp đầu tư cho tiêu chuẩn GMP có thể được xem là một bước trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất đông dược. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống, các công đoạn ngày càng được đặt trong hệ thống tiêu chuẩn, kiểm soát và đánh giá chất lượng.

Với Việt Nam, phát triển đông dược vì vậy không chỉ là câu chuyện bảo tồn những giá trị của y học cổ truyền. Đây còn là quá trình xây dựng một chuỗi giá trị mới, trong đó nguồn dược liệu được quản lý tốt hơn, sản xuất được chuẩn hóa và khoa học công nghệ được ứng dụng sâu hơn.

Qua đó, những giá trị được tích lũy từ nền y học dân tộc có thêm điều kiện để thích ứng với yêu cầu của nền y tế hiện đại, góp phần đa dạng hóa các phương thức chăm sóc sức khỏe và đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân.