Khoa học, công nghệ tạo nền tảng phát triển mới

Đào tạo nguồn nhân lực tự động hóa tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, sau hợp nhất không chỉ làm thay đổi quy mô và dân số mà còn tạo ra một cấu trúc phát triển hoàn toàn mới. Trong đó, công nghiệp, logistics, kinh tế biển, tài chính, công nghệ cao và đô thị thông minh được tích hợp trong cùng một không gian kinh tế liên vùng.

Cùng với những cơ hội mới, thành phố cũng phải đối mặt nhiều sức ép về biến đổi khí hậu, môi trường, giao thông, năng lượng, tài nguyên nước và cạnh tranh quốc tế. Những vấn đề này đòi hỏi thành phố không chỉ mở rộng quy mô phát triển mà phải thay đổi phương thức tổ chức và sử dụng nguồn lực, từng bước chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào dữ liệu, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, định hướng phát triển thành phố cần gắn với những xu thế lớn như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp thông minh, năng lượng sạch và đô thị thông minh. Trong đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được xác định là trụ cột của quá trình hiện đại hóa, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của thành phố cũng như toàn vùng.

Nghiên cứu khoa học tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Từ góc nhìn này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Phước cho rằng, thành phố cần hướng tới mô hình “siêu đô thị đổi mới sáng tạo, công nghiệp thông minh, cảng biển số, kinh tế xanh”. Mô hình phát triển được đặt trên nền tảng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và quản trị thông minh, qua đó tăng khả năng kết nối các không gian kinh tế, tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.

Một yêu cầu có tính nền tảng là xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng số có khả năng kết nối toàn vùng. Theo đó, thành phố cần từng bước hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung, liên thông các lĩnh vực dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, năng lượng, môi trường và đầu tư. Khi được tổ chức và khai thác hiệu quả, dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý nhà nước mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế và đổi mới sáng tạo.

Cùng với xây dựng hạ tầng số, thành phố cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, bất động sản và lợi thế lao động chi phí thấp. Trọng tâm là nâng cao năng suất tổng hợp, thúc đẩy công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và hình thành các ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Để tạo nền tảng cho quá trình này, các chuyên gia cho rằng đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh cần hình thành hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có tính liên kết cao giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu công nghệ cao, cảng biển, trung tâm tài chính và các thiết chế nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Mối liên kết này cần chuyển từ hợp tác riêng lẻ sang hình thành chuỗi nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ.

Nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là một trong những điều kiện quyết định. Thành phố cần chú trọng đào tạo và thu hút nhân lực trong các lĩnh vực có tính nền tảng và khả năng tạo động lực tăng trưởng mới như AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, robotics, tự động hóa, công nghệ môi trường, logistics số và công nghệ biển. Đồng thời, tăng cường các chương trình nghiên cứu ứng dụng, hướng trực tiếp vào những bài toán thực tiễn của đô thị, sản xuất, logistics, cảng biển và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trưng bày các sản phẩm công nghệ cao tại Diễn đàn kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hoài Quốc, Chủ tịch Chi hội Robot Việt Nam, Chủ tịch Hội Tự động hóa Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Với điều kiện thuận lợi về hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Thành phố Hồ Chí Minh có thể đóng vai trò như một hạt nhân, nơi các mô hình công nghệ và chính sách được thử nghiệm, điều chỉnh và sau đó nhân rộng ra các khu vực khác. Tuy nhiên, để thực hiện được vai trò này, cần có một tầm nhìn chiến lược dài hạn. Trong đó, phát triển robotics không được xem như một ngành riêng lẻ, mà như một trụ cột của chiến lược phát triển kinh tế-công nghệ của quốc gia.

Theo các chuyên gia, một trong những nhiệm vụ cần được ưu tiên là xây dựng Trung tâm Điều hành số vùng Thành phố Hồ Chí Minh, tích hợp và khai thác các nguồn dữ liệu về dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, môi trường, năng lượng, doanh nghiệp và đầu tư. Hệ thống này có thể tạo nền tảng cho điều hành dựa trên dữ liệu, tăng khả năng dự báo, nhận diện rủi ro và hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách.

Trên nền tảng dữ liệu và hạ tầng số, thành phố có thể tổ chức các cực đổi mới sáng tạo theo chức năng, gắn với lợi thế và nhu cầu phát triển của từng khu vực. Các hướng ưu tiên gồm AI, dữ liệu lớn, tài chính số, công nghệ y sinh, công nghệ đô thị, robotics, tự động hóa, internet vạn vật (IoT) công nghiệp, vật liệu mới, công nghệ môi trường; đồng thời phát triển logistics số, cảng biển thông minh, công nghệ biển, năng lượng tái tạo và các giải pháp quan trắc, bảo vệ môi trường biển.