Ứng dụng công nghệ hiện đại để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Cụ thể, Viện Khọc học Hình sự (KHHS) đã bố trí quy hoạch đủ diện tích mặt bằng độc lập để sẵn sàng nâng cấp, cải tạo, tiếp nhận 5 dây chuyền giám định theo công nghệ mới; bố trí cán bộ để đào tào, tập huẩn chuyển giao công nghệ.

Các mẫu sinh phẩm được Tổ y tế kiểm tra cẩn thận, kỹ lưỡng nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác xét nghiệm ADN.

Theo Đại tá Đặng Văn Đoàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Hình sự (KHHS), hiện nay, Viện KHHS và 12 Phòng Kỹ thuật hình sự Công an các địa phương đã và đang làm chủ kỹ thuật phân tích ADN nhân tế bào (với các chỉ thị STR, Y-STR) trên nền tảng điện di mao quản (CE). Công nghệ này phù hợp với các mẫu sinh học có chất lượng ADN tương đối tốt và đáp ứng hiệu quả các yêu cầu giám định phục vụ tố tụng. Tuy nhiên, đối với mẫu hài cốt liệt sĩ lâu năm, việc chỉ sử dụng hoặc chủ yếu dựa trên hệ thống STR truyền thống gặp nhiều hạn chế khi ADN bị phân hủy nghiêm trọng.

Do đó, bên cạnh STR, việc nghiên cứu và triển khai các hệ thống chỉ thị dị truyền khác có khả năng khai thác ADN phân hủy, đặc biệt là ADN ty thể (mtDNA) và chỉ thị SNP trên nền tảng giải trình tự gen thế hệ mới (NGS-SNP), có ý nghĩa quan trọng đối với công tác nhận diện cá thể từ hài cốt lâu năm. Đến nay, Viện KHHS và Phòng Kỹ thuật hình sự Công an các địa phương chưa triển khai thực hiện giám định ADN theo các công nghệ này.

Hiện tại, Bộ Công an đang đầu tư cho Viện KHHS bổ sung, nâng cấp phòng thí nghiệm chuyên sâu, trọng điểm, với các thiết bị, phương tiện hiện đại nhất, chuyên dụng, đặc thù để phục vụ giám định các dấu vết, mẫu vật khó, trong đó có mẫu hài cốt lâu năm. Tuy nhiên, công suất phân tích ADN của phòng thí nghiệm này thấp, mục đích chủ yếu vẫn là phục vụ yêu cầu giám định của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Với nhiệm vụ tiếp nhận mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ (HCLS), Viện KHHS đã chủ động chuẩn bị các điều kiện sẵn có để tiếp nhận theo từng đợt. Tuy nhiên, điều kiện cơ sở vật chất hiện tại chỉ đảm bảo lưu trữ, bảo quản tạm 1 thời mẫu sinh phẩm HCLS.

Cũng theo Đại tá Đặng Văn Đoàn, thực hiện các nhiệm vụ do Ban Chỉ đạo quốc gia phân công, Viện KHHS luôn sẵn sàng các điều kiện sẵn có để tiếp nhận mẫu sinh phẩm HCLS theo địa bàn được phân công. Tính đến ngày 12/9/2026, Viện KHHS đã tiếp nhận tổng số 2118 mẫu sinh phẩm HCLS được bàn giao từ địa bàn 2 tỉnh Vĩnh Long và Cà Mau.

Viện KHHS đã chủ động nhân lực, cơ sở vật chất thực hiện xét nghiệm ADN hài cốt liệt sĩ theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia; chuẩn bị các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, nhân lực để tập huấn, tiếp nhận chuyên giao dây chuyền công nghệ giám định mới do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với đơn vị tài trợ trang bị cho các đơn vị để tổ chức thực hiện giám định ADN mẫu HCLS theo sự phân công.

Ngoài ra, Viện KHHS còn thực hiện các nhiệm vụ khác liên quan đến công tác giám định ADN xác định danh tính HCLS do lãnh đạo Bộ Công an phân công. Tham mưu lãnh đạo Bộ Công an ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình thu thập, lưu trữ mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Lấy ý kiến của các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Công an nhân dân về dự thảo Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng Kho lưu trữ tập trung mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin (Biobank).

Đồng thời, tiếp tục khẩn trương chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật, thủ tục cần thiết để tham mưu, hoàn thiện báo cáo đề xuất trình các cấp có thẩm quyền xây dựng hạ tầng kho lưu trữ và tổ chức lưu trữ mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ. Hoàn thiện báo cáo đề xuất giải pháp làm chủ công nghệ phân tích ADN bằng công nghệ STR và mtDNA cho lực lượng Công an nhân dân.

Đưa hài cốt liệt sĩ về an táng tại nghĩa trang. Ảnh: V.T/Báo Tin tức và Dân tộc

Mặc dù vậy, đơn vị vẫn còn gặp một số khó khăn trong quá trình thực hiện. Đại tá Đặng Văn Đoàn cho rằng, để thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận mẫu sinh phẩm HCLS, Viện KHHS phải huy động các thiết bị, phương tiện sẵn có của đơn vị để tiếp nhận theo từng đợt, chưa được đầu tư thiết bị, phương tiện lưu trữ chuyên dụng để đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và công suất lưu trữ lâu dài với số lượng mẫu lớn theo phân công tại Quyết định số 51/QĐ-BCĐQG ngày 31/5/2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia.

Ngoài ra, hiện nay các đơn vị được giao phân tích ADN mẫu HCLS vẫn đang trong giai đoạn chờ tiếp nhận chuyển giao công nghệ giám định mới (NGS-SNP) ADN mẫu HCLS, chưa rõ phương án mở rộng đối tượng thân nhân liệt sĩ cần được thu mẫu nên khó khăn trong việc dự trù dung lượng, quy mô, công suất lưu trữ của Kho lưu trữ mẫu thân nhân liệt sĩ trong tương lai gần.

Cán bộ, giám định viên của Viện KHHS chưa có kinh nghiệm trong phân tích mẫu HCLS, kinh nghiệm chuyên môn và thực tiễn khi xây dựng, vận hành kho lưu trữ mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ quy mô lớn. Việt Nam chưa từng triển khai một Ngân hàng gen/Kho lưu trữ mẫu sinh phẩm dân số tập trung với quy mô hàng trăm nghìn đến hàng triệu mẫu như yêu cầu hiện nay, do đó thiếu mô hình chuẩn tại Việt Nạm để tham khảo.

Để giải quyết tình trạng này, Viện KHHS đề xuất và kiến nghị Ban Chỉ đạo quốc gia chỉ đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp đơn vị tài trợ đẩy nhanh tiến độ bàn giao, tiếp nhận dây chuyền công nghệ mới giám định ADN (NGS-SNP) mẫu hài cốt liệt sĩ; sớm tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ sinh học phân tử, giám định ADN, quản trị dữ liệu sinh học và công nghệ giải trình tự thế hệ mới (NGS-SNP). Xây dựng, ban hành quy trình kỹ thuật, hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến giám định ADN xác định danh tính HCLS trong đó đưa ra tiêu chí cụ thể về mở rộng đối tượng thân nhân liệt sĩ cần thu mẫu (phạm vi các thế hệ thân nhân, mức độ huyết thống ưu tiên).

Đề xuất giao Bộ Quốc phòng chủ trì, đầu tư triển khai kho lưu trữ lâu dài mẫu sinh phẩm HCLS, tổ chức lưu trữ, bảo quản tập trung toàn bộ mẫu sinh phẩm HCLS trên toàn quốc. Tăng cường hợp tác giữa các đơn vị phân tích ADN trong nước, hợp tác quốc tế, sẵn sàng cái tiến, tiếp nhận chuyển giao công nghệ tiên tiến; tạo điều kiện để cán bộ tham gia đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu tại các cơ sở có trình độ cao ở trong nước và nước ngoài.