Khoảng cách năng lực của cử nhân mới ra trường với kỳ vọng doanh nghiệp

Tọa đàm, trao đổi cùng các diễn giả.

Dựa trên khảo sát 375 doanh nghiệp trong và ngoài nước đang hoạt động tại Việt Nam, Báo cáo "Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026" của nhóm nghiên cứu đến từ Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho thấy, khoảng cách đáng kể giữa năng lực của sinh viên mới tốt nghiệp và kỳ vọng của nhà tuyển dụng.

Khoảng trống lớn ở quản lý thời gian, giải quyết vấn đề

Theo ông Paul Bennett - Giám đốc Điều hành Khối Marketing và Tuyển sinh (BUV), trong bảy nhóm năng lực được doanh nghiệp đánh giá, năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất sinh viên mới ra trường cơ bản đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, 94% nhà tuyển dụng cho biết đang đòi hỏi cao hơn về năng lực số và trí tuệ nhân tạo so với hai, ba năm trước.

Báo cáo cho thấy, cả bảy nhóm năng lực đều được 74%-86% nhà tuyển dụng đánh giá là quan trọng. Dù vậy, khi xem xét cách cử nhân mới thực sự làm việc, sáu năng lực vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Khoảng cách lớn nhất nằm ở năng lực quản lý thời gian, với chênh lệch 26 điểm phần trăm giữa mức độ quan trọng và mức độ thể hiện thực tế. Tiếp đến là năng lực giải quyết vấn đề, với khoảng cách 23 điểm phần trăm. Năng lực giao tiếp và thích ứng có khoảng cách lần lượt 12 và 11 điểm phần trăm. Riêng năng lực số nhỉnh hơn kỳ vọng 3 điểm phần trăm.

Những hạn chế này bộc lộ rõ khi cử nhân mới gặp công việc gấp, thông tin chưa đầy đủ hoặc phải phối hợp với nhiều người. Theo yêu cầu của doanh nghiệp, người lao động không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn phải giữ cam kết, chủ động báo cáo khi có nguy cơ chậm tiến độ và đề xuất phương án xử lý thay vì chờ hướng dẫn chi tiết.

Ong Paul Bennett - Giám đốc Điều hành Khối Marketing và Tuyển sinh (BUV): Trong bảy nhóm năng lực được doanh nghiệp đánh giá, năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất sinh viên mới ra trường cơ bản đáp ứng kỳ vọng.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Ngô Thị Ngọc Lan - Giám đốc Điều hành Navigos Search - cho rằng, kỳ vọng của doanh nghiệp đối với người lao động có kinh nghiệm và người trẻ mới ra trường có sự khác biệt.

Với nhân sự đã có kinh nghiệm, doanh nghiệp thường chú trọng chuyên môn, kinh nghiệm thực tế, mức độ đáp ứng công việc, khả năng giải quyết vấn đề, cùng sự phù hợp về lương thưởng, môi trường và văn hóa.

Trong khi đó, với người trẻ, yếu tố chuyên môn và kinh nghiệm không phải lúc nào cũng được đặt lên hàng đầu. “Attitude” - thái độ - được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. “Doanh nghiệp cần người vào làm việc và giải quyết được vấn đề”, bà Ngô Thị Ngọc Lan nhấn mạnh.

Không chỉ biết dùng công nghệ

TS Nguyễn Thị Thu Anh chia sẻ tại tọa đàm.

TS Nguyễn Thị Thu Anh - thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực - cho rằng, không nên nhìn nhận người trẻ chỉ từ những hạn chế mà doanh nghiệp phản ánh.

Thực tế cho thấy, nhiều người trẻ năng động, có trách nhiệm và khả năng sáng tạo. Những đổi mới trong giáo dục, đặc biệt thông qua các nhiệm vụ và dự án học tập, đang tạo điều kiện để học sinh, sinh viên rèn luyện năng lực tự học, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với kết quả công việc.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để những năng lực này được chuyển hóa thành năng lực nghề nghiệp thực tế.

Dẫn ví dụ từ đào tạo giáo viên, TS Nguyễn Thị Thu Anh cho hay, sinh viên sư phạm hiện nay có thể sử dụng công nghệ để tìm kiếm công cụ, thiết kế giáo án đẹp và hoàn thành công việc nhanh hơn.

Nhưng với nhà trường, điều quan trọng hơn là giáo án đó được triển khai như thế nào trên lớp, làm sao phát hiện học sinh gặp khó khăn, tạo động lực và bảo đảm sự tiến bộ của từng học sinh. “Đó là năng lực giải quyết vấn đề”, bà phân tích.

Từ góc độ này, công nghệ có thể giúp người lao động tăng tốc độ hoàn thành công việc, nhưng để tạo ra chất lượng và giá trị thực tế, người lao động cần có khả năng vận dụng kiến thức, đánh giá tình huống và lựa chọn phương án phù hợp. Đây cũng là yêu cầu ngày càng rõ trong bối cảnh AI đang tác động trực tiếp đến thị trường lao động.

Theo báo cáo, 83% doanh nghiệp cho biết AI đã hoặc đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp. Tuy nhiên, nhu cầu của doanh nghiệp không tập trung vào việc tuyển đội ngũ kỹ sư AI. Chỉ 3% nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên có kỹ năng lập trình hoặc phân tích dữ liệu liên quan đến AI.

Trong khi đó, 79% kỳ vọng cử nhân mới ra trường sử dụng thành thạo các công cụ AI phổ biến hằng ngày hoặc biết đưa AI vào giải quyết những bài toán cụ thể của vị trí công việc.

Bằng cấp là điểm khởi đầu, năng lực thực tế mới quyết định

Một kết quả khác từ báo cáo cho thấy, hơn một nửa nhà tuyển dụng có xu hướng đánh giá cao bằng cấp quốc tế. Theo doanh nghiệp, giá trị của loại bằng cấp này không chỉ nằm ở khả năng tiếng Anh mà còn ở sự tự tin, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa, sẵn sàng đặt câu hỏi, phản biện các giả định và trình bày quan điểm với đồng nghiệp cấp cao.

Tuy nhiên, bằng cấp chỉ được xem là điểm khởi đầu. Năng lực có thể chứng minh qua công việc thực tế mới là yếu tố có ý nghĩa quyết định trong tuyển dụng.

Những kết quả trên đặt ra yêu cầu đối với cơ sở giáo dục đại học trong việc gắn đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp. Sinh viên cần được trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn và kỹ năng công nghệ mà còn khả năng quản lý thời gian, giao tiếp, thích ứng, giải quyết vấn đề, chịu trách nhiệm và tạo ra giá trị trong công việc.

Tại sự kiện, BUV giới thiệu mô hình “Degree Plus”, kết hợp bằng đại học với “Hộ chiếu Năng lực Nghề nghiệp Toàn cầu”, hướng tới tăng cường kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng cá nhân và trải nghiệm quốc tế cho sinh viên.

Từ những kết quả của báo cáo, bài toán đặt ra không chỉ là sinh viên cần học thêm kỹ năng gì, mà quan trọng hơn là nhà trường phải tổ chức quá trình đào tạo như thế nào để người học có thể chuyển hóa kiến thức và công nghệ thành năng lực giải quyết những vấn đề thực tế của công việc.

Chuyên gia chia sẻ tại sự kiện.