Khoảng cách phía sau đà tăng trưởng toàn cầu

Phiên thảo luận “Xây dựng khả năng phục hồi trong một thế giới phân mảnh” tại Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới năm 2026. Ảnh: IMF

IMF nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 từ 3% lên 3,1% nhờ đầu tư vào AI, góp phần bù đắp tác động của giá năng lượng cao. Báo cáo “Triển vọng kinh tế thế giới” công bố ngày 13-10 tại Bangkok (Thái Lan) cho thấy, lợi ích này phân bổ không đều, khiến triển vọng chung sáng hơn chưa đồng nghĩa khó khăn ở từng quốc gia đã giảm. Mức điều chỉnh nhỏ này mang ý nghĩa lớn về cách đọc bức tranh kinh tế. Sức chống chịu toàn cầu được củng cố bởi những nơi thu hút đầu tư và đơn hàng công nghệ. Với các nước ít hưởng lợi từ làn sóng đó, giá nhiên liệu và chi phí vay cao vẫn là những khoản phải trả trước mắt.

Làn sóng đầu tư vào AI đang tạo nhu cầu vượt ra ngoài các công ty phát triển phần mềm. Theo Reuters, IMF nâng triển vọng của những nền kinh tế cung cấp phần cứng như Hàn Quốc, Malaysia, Mexico và Thái Lan. Sự mở rộng hạ tầng công nghệ đưa thêm đơn hàng tới những doanh nghiệp có khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng, đầu tư hạ tầng AI đang hỗ trợ tăng trưởng và mang lại lợi ích cho nhiều nền kinh tế châu Á nằm trong chuỗi sản xuất cung cấp thiết bị. Công nghệ vì thế đã trở thành một nguồn cầu hiện hữu, thay vì chỉ là lời hứa về năng suất trong tương lai.

Để tiếp nhận nguồn cầu ấy một quốc gia phải cần nhiều hơn sự quan tâm của nhà đầu tư. Điện, giao thông, lao động có kỹ năng và năng lực sản xuất quyết định doanh nghiệp có đáp ứng được yêu cầu hay không. Cơ hội mới thường đến nhanh hơn khả năng chuẩn bị của các nước còn thiếu nguồn lực.

Sự phân hóa thể hiện rõ tại khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Theo Reuters, IMF hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 của khu vực này từ 2,4% xuống 2,3% do phần lớn các nước ít hưởng lợi từ đầu tư AI để bù đắp tác động của giá năng lượng cao. Riêng Mexico được nâng dự báo từ 1,2% lên 1,5%, một phần nhờ xuất khẩu hàng hóa phục vụ chuỗi cung ứng AI. Mexico cho thấy doanh nghiệp có thể hưởng lợi nếu đáp ứng được nhu cầu của các ngành đang phát triển. Điều cần quan tâm là dòng vốn mới có giúp nâng cao năng lực sản xuất và tạo thêm việc làm trong nước hay không.

Cơ hội cũng đi kèm rủi ro. Trong “Báo cáo ổn định tài chính toàn cầu” công bố ngày 13-10, IMF cảnh báo, lợi nhuận hoặc đầu tư AI suy giảm có thể khiến giá tài sản giảm theo và ảnh hưởng tới các thị trường khác. Những nền kinh tế dựa nhiều vào làn sóng này sẽ dễ chịu tác động nếu kết quả thực tế không đạt kỳ vọng.

Tại Bangkok ngày 13-10, Chủ tịch G24 (Nhóm Liên chính phủ về các vấn đề tiền tệ quốc tế và phát triển), Bộ trưởng Tài chính kiêm Bộ trưởng Điều phối kinh tế Nigeria Taiwo Oyedele cảnh báo, gánh nặng nợ đang là rào cản lớn đối với tăng trưởng bao trùm. Bởi các nước đang phát triển vừa gánh khoản nợ lớn, vừa phải vay với chi phí cao.

Tiền trả nợ càng nhiều, nguồn lực dành cho đường sá, điện và đào tạo lao động càng bị hạn chế. Đây lại là những điều kiện cần để thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng mới. Nếu thiếu nguồn lực chuẩn bị, các nước có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội, khiến khoảng cách phát triển ngày càng khó thu hẹp.

Bình luận về nội dung này, ngày 13-10, Kinh tế trưởng IMF Silvana Tenreyro đã nhấn mạnh việc cần khôi phục dư địa tài khóa. Hiểu đơn giản, ngân sách cần có đủ khả năng hỗ trợ người dân khi khó khăn và đầu tư cho phát triển lâu dài. Muốn vậy, chính phủ phải cân nhắc hiệu quả từng khoản chi, tránh cắt giảm những khoản đầu tư thiết yếu chỉ để tiết kiệm trước mắt.

IMF đề nghị hỗ trợ đúng những hộ gặp khó khăn do giá thực phẩm và năng lượng, với thời hạn rõ ràng. Về lâu dài, các nước cần bảo đảm nguồn năng lượng ổn định và tạo điều kiện ứng dụng AI. Cách làm này vừa giảm gánh nặng sinh hoạt trước mắt, vừa giúp người dân và doanh nghiệp có nền tảng để nắm bắt cơ hội phát triển.

Mức tăng trưởng dự báo 3,1% là tín hiệu tích cực cho kinh tế thế giới. Tuy nhiên, ý nghĩa của đà tăng trưởng không chỉ nằm ở con số chung, mà còn ở khả năng tạo việc làm, cải thiện thu nhập và duy trì nguồn lực đầu tư cho tương lai. Nếu lợi ích chỉ tập trung ở một số nơi, khoảng cách phía sau con số tăng trưởng chung sẽ còn kéo dài.