Nước Anh: Ngọn lửa AI và vòng vây thuế khoá

Kinh tế Anh vừa nhận được một tin đáng mừng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã nâng dự báo về sức tăng trưởng GDP năm 2026 của Anh lên 1,3%, cao hơn nửa điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 4/2026 và xếp Anh vào nhóm những nền kinh tế hưởng lợi rõ nét nhất từ làn sóng Trí tuệ nhân tạo (AI). Trong cả khối G7, chỉ Đức được nâng dự báo mạnh tương đương. Đằng sau con số ấy là một chuyển động thực chất: dòng vốn đầu tư của doanh nghiệp đang đổ dồn vào phần mềm, phần cứng, trung tâm dữ liệu và hạ tầng số - những mạch máu của nền kinh tế tương lai.

The Co-operative Bank - biểu tượng “ngân hàng đạo đức” đầu tiên tại Anh, nay thuộc hệ thống Coventry Building Society. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Nhưng một con số tăng trưởng đẹp, tự nó, chưa bao giờ kể hết câu chuyện của nền kinh tế. Ngay bên cạnh tin vui ấy là một thực tế kém sáng sủa hơn nhiều: nước Anh đang tăng thuế nhanh hơn bất kỳ quốc gia phát triển nào ở phương Tây. Theo dự báo, tổng nguồn thu của nhà nước sẽ leo lên mức cao nhất trong thời bình, 41,9% GDP, vào đầu nhiệm kỳ quốc hội kế tiếp (dự kiến từ 2029), so với mức 38,2% GDP hồi đầu năm 2025. Trong khi Mỹ, Đức, thậm chí cả Bồ Đào Nha và Hy Lạp (hai nước từng chìm trong khủng hoảng nợ) đều đang tính đường nới lỏng thuế, thì Anh lại đi ngược dòng.

Trong lòng nước Anh, một nghịch lý cốt lõi của nền kinh tế đang lộ rõ. Tăng trưởng dựa vào công nghệ đòi hỏi một môi trường thông thoáng, nơi doanh nghiệp đủ tự tin để rót vốn dài hạn. Thế nhưng chính các doanh nghiệp ấy lại đang nín thở chờ những đợt tăng thuế mới, trong đó có thuế nhắm vào ngành ngân hàng. Một bên là lời mời gọi hãy đầu tư, hãy đổi mới; một bên là bàn tay ngân sách ngày một siết chặt. Hai tín hiệu trái chiều cùng lúc vang lên, và niềm tin kinh doanh khó lòng trụ vững giữa những mâu thuẫn ấy.

Mối lo đó không phải không có cơ sở. Trong các cuộc tiếp xúc gần đây, giới chủ ngành bán lẻ và dịch vụ đã thẳng thắn bày tỏ với người đứng đầu ngành tài chính rằng doanh nghiệp chỉ có thể chung tay góp sức cùng Chính phủ nếu Công đảng thể hiện sự ủng hộ nhiều hơn đối với giới kinh doanh.

Thủ tướng Andy Burnham tuyên bố muốn đưa Anh trở thành quốc gia thân thiện với doanh nghiệp nhất thế giới. Song khoảng cách giữa cam kết đầy khí thế và một biểu thuế trên thực tế ngày càng nặng đang làm xói mòn niềm tin của giới kinh doanh.

Một chi nhánh của Lloyds tại London. Lloyds Banking Group là ngân hàng bán lẻ lớn nhất nước Anh xét theo thị phần trong nước. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Có một diễn biến đáng chú ý: một trong những người nộp thuế lớn nhất nước Anh, ông Chris Rokos - tỷ phú quản lý quỹ đầu cơ - vừa lặng lẽ rời Anh sang Hy Lạp sinh sống, lý do cũng chỉ vì gánh nặng thuế. Một cá nhân ra đi chưa làm nên xu thế. Nhưng khi những người đóng góp nhiều cho ngân khố bắt đầu cân nhắc ra đi, đó là hồi chuông không nhà hoạch định chính sách nào được phép làm ngơ.

Vấn đề còn nằm ở cách tăng thuế, chứ không riêng việc tăng. Giới chuyên gia cảnh báo rằng kiểu chắp vá nhiều sắc thuế nhỏ lẻ thường mang về nguồn thu bấp bênh mà lại khiến doanh nghiệp tìm cách né tránh, gây hại cho chính nền kinh tế. Đây là cái bẫy mà nhiều nền kinh tế từng vấp phải: nguồn thu manh mún và hiệu quả mỏng, trong khi tâm lý giới doanh nghiệp cứ thế nguội dần.

Nhưng Chính phủ Anh có cơ sở để bảo vệ lựa chọn của mình. Họ nhấn mạnh nước này vẫn giữ mức thuế thu nhập doanh nghiệp danh nghĩa thấp nhất trong nhóm G7, rằng thâm hụt ngân sách sẽ được kéo xuống mức thấp nhất G7 vào năm 2031, và rằng chỉ có một nền tài chính công lành mạnh mới bảo vệ được túi tiền của người dân lẫn doanh nghiệp. Lập luận ấy không sai. Kỷ luật ngân sách là nền tảng của thịnh vượng lâu dài. Có điều, ngay cả IMF - định chế đưa ra con số tăng trưởng lạc quan - cũng không giấu một dự báo kém vui: đà tăng của GDP sẽ chậm lại trong năm tới (ước chỉ đạt 1,2% trong năm 2027), và cái gọi là sức bền của nền kinh tế đang dần chạm tới giới hạn của nó.

Đó mới là điều đáng suy ngẫm nhất. Cú hích từ AI, như nhiều nhà kinh tế lưu ý, trước mắt chỉ nâng được sản lượng nhờ làn sóng rót vốn; muốn đổi thay tốc độ tăng trưởng dài hạn thì phải có một bước nhảy thực sự về năng suất. Có thể ví von rằng bơm vốn vào công nghệ chẳng khác nào đổ đầy một bình xăng - cỗ xe lao nhanh hơn một quãng, nhưng muốn đi xa thì nhân tố quyết định vẫn là động cơ. Và động cơ ấy, tức năng suất, lại rất dễ bị bào mòn bởi lãi suất cao, lạm phát chực chờ và một môi trường thuế khoá khiến các doanh nghiệp chùn tay.

Điều nước Anh đang trải qua phản chiếu một bài toán quen thuộc với mọi nền kinh tế đang tìm đường tăng trưởng. Công nghệ, dù là AI hay bất cứ làn sóng đổi mới nào, chưa khi nào tự nó bảo chứng cho sự thịnh vượng. Công nghệ chỉ kết trái trong một khung chính sách đủ sức nuôi dưỡng niềm tin của giới kinh doanh, và phân định rạch ròi giữa cái lợi trước mắt với nền tảng lâu bền. Nước Anh hôm nay đang đứng ở chính giao điểm đó: một mặt khơi dậy động lực đổi mới, một mặt thắt chặt kỷ luật ngân sách. Giữ được thế cân bằng, kỳ vọng đặt vào AI mới có cơ hội thành hiện thực. Và đó cũng là bài toán chung mà nhiều nền kinh tế đang phải cân nhắc.