Khơi dậy nguồn lực nội sinh từ văn hóa - Động lực phát triển bền vững cho Thủ đô

Bảo tàng gốm Bát Tràng (xã Bát Tràng, TP Hà Nội) lưu giữ hàng trăm cổ vật gốm sứ quý hiếm có niên đại từ nhiều thế kỷ trước.

Chuyển mạnh mẽ trong tư duy truyền thông và thể chế

Trên cơ sở Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17/3/2026 của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 70/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thành phố đã chủ động xây dựng và triển khai thực hiện 81 chỉ tiêu, nhiệm vụ (bao gồm 24 chỉ tiêu và 57 nhiệm vụ). Những kết quả bước đầu đã chứng minh tính hiệu quả và đúng đắn của các giải pháp đồng bộ.

Cụ thể, Hà Nội đã chính thức hoàn thành 4 chỉ tiêu quan trọng. Trong đó, đối với chỉ tiêu giai đoạn, thành phố đạt dấu mốc ý nghĩa khi 100% xã, phường có thiết chế văn hóa, thể thao. Đối với chỉ tiêu năm 2026, Hà Nội hoàn thành vượt kế hoạch ở 3 chỉ tiêu: Tổ chức thành công 7 sự kiện lớn nhằm xây dựng thương hiệu Hà Nội trong lĩnh vực âm nhạc, điện ảnh và lễ hội văn hóa; thành lập 5 trung tâm, khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại và văn hóa; xây dựng thành công 3 tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng cao.

Bên cạnh đó, 20 chỉ tiêu khác đang được tích cực triển khai với dự kiến hoàn thành đúng hạn trong năm 2026. Các mục tiêu có kỳ hạn dài hơi hơn đến năm 2030 cũng đang được thúc đẩy bằng các giải pháp cụ thể nhằm đảm bảo tiến độ.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất là việc đổi mới tư duy và phương thức truyền thông phát triển văn hóa. Ban Chỉ đạo xác định tuyên truyền là giải pháp nền tảng, nhưng phải chuyển đổi từ mô hình tuyên truyền một chiều, theo đợt sang truyền thông thường xuyên, đa nền tảng, có sản phẩm cụ thể kết hợp với khả năng đo lường hiệu quả thực tế.

Kết quả là thành phố đã duy trì 5 chương trình, chuyên mục định kỳ; sản xuất loạt phim ngắn giới thiệu di sản; và thực hiện truyền thông rộng rãi trên báo chí, phát thanh, truyền hình cùng các nền tảng số, đạt tổng lượt tiếp cận ấn tượng khoảng 13,5 triệu lượt người. Các dự án dài hạn như quảng bá Thủ đô trên kênh truyền hình quốc tế CNN hay điện tử hóa Tủ sách "Thăng Long ngàn năm văn hiến" đang tiếp tục khẳng định tầm ảnh hưởng sâu rộng.

Về thể chế, Hà Nội đã khai thác rất tốt các cơ sở pháp lý vượt trội từ Luật Thủ đô và tích hợp yêu cầu phát triển văn hóa vào Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cùng các quy hoạch chuyên ngành. Sự chủ động này đã được cụ thể hóa bằng việc HĐND thành phố ban hành 11 nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển văn hóa.

Việc phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long và lập 7 hồ sơ quy hoạch di tích quốc gia đặc biệt (như khu danh thắng Hương Sơn, chùa Thầy, chùa Tây Phương, Văn Miếu - Quốc Tử Giám...) là những minh chứng rõ nét cho hành động quyết liệt này.

Đồng thời, mạng lưới thiết chế văn hóa, thể thao đã được rà soát khoa học, đề xuất bố trí tại 9 cực phát triển và 6 cụm du lịch nhằm tối ưu hóa công năng phục vụ cộng đồng. Văn hóa công vụ cũng được chú trọng thông qua việc xây dựng dự thảo tiêu chí đánh giá cán bộ, công chức và tích hợp vào hệ thống đánh giá xếp loại hằng tháng theo OKR/KPI.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là động lực bứt phá mạnh mẽ cho văn hóa Thủ đô. Hà Nội đã hoàn thành xây dựng danh mục 30 cơ sở dữ liệu gốc, bao gồm 26 cơ sở dữ liệu về văn hóa, thể thao và 4 cơ sở dữ liệu chuyên sâu về du lịch. Đồng thời, thành phố tiếp nhận tài khoản trên nền tảng LakeHouse để kết nối và khai thác dữ liệu dùng chung toàn diện.

Khung kỹ thuật bản đồ văn hóa Hà Nội trên nền tảng WebGIS đã hoàn thành, tích hợp dữ liệu chi tiết của 557 công viên, vườn hoa, cây xanh và 3.226 địa chỉ di sản, di tích trên địa bàn. Điển hình tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, công tác số hóa 3D đã được thực hiện đối với 200 hiện vật, đi kèm việc xây dựng 3 triển lãm số, 40 mã QR tra cứu, hệ thống thuyết minh bằng 12 ngôn ngữ và tủ sách trực tuyến gồm 35 đầu sách.

Biến các giá trị truyền thống thành nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Văn hóa truyền thống của Thăng Long - Hà Nội với bề dày nghìn năm văn hiến không chỉ là niềm tự hào mà đã thực sự trở thành một "mỏ neo" vững chắc, một nguồn tài nguyên kinh tế vô giá đóng góp trực tiếp vào sự tăng trưởng của Thủ đô. Trong định hướng phát triển, Hà Nội xác định công nghiệp văn hóa là một trong những lĩnh vực trọng tâm, trực tiếp tạo ra sản phẩm, doanh thu, việc làm và thúc đẩy các ngành dịch vụ, thương mại và du lịch liên quan phát triển mạnh mẽ.

Minh chứng cho định hướng này là những con số tăng trưởng ấn tượng của ngành du lịch. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đã đón khoảng 21,24 triệu lượt khách du lịch, mang lại tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 86,68 nghìn tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 18,2% so với cùng kỳ năm 2025. Công nghiệp văn hóa thể hiện vai trò lan tỏa rõ nét, đưa di sản truyền thống trở thành sản phẩm du lịch có sức hút lớn.

Để bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định cho sự phát triển này, Hà Nội đã thực hiện thành công phương án phân bổ ngân sách bền vững, cam kết bố trí tối thiểu 4% tổng chi ngân sách địa phương hằng năm cho lĩnh vực văn hóa. Đây là bệ đỡ tài chính quan trọng để thực hiện các dự án bảo tồn quy mô lớn.

Hà Nội liên tục triển khai các hoạt động nhận diện, kiểm kê và nâng tầm tài nguyên văn hóa của mình. Thành phố đã tiến hành kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, xây dựng 4 hồ sơ đề nghị đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và nghiên cứu 2 di tích đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Những không gian biểu tượng như Hoàng thành Thăng Long, không gian văn hiến Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hay Bảo tàng Văn hóa nghệ thuật Truyện Kiều - Nguyễn Du đều được quy hoạch bài bản với các mô hình khai thác giá trị thực tế và bền vững.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi trong nước, nỗ lực hội nhập quốc tế và quảng bá sức mạnh mềm của Hà Nội được đẩy mạnh thông qua các cơ chế ghi danh quốc tế. Thành phố đã phối hợp với các địa phương khác xây dựng hồ sơ di sản "Phở" và phối hợp với 3 địa phương hoàn thiện hồ sơ "Múa rối nước". Đồng thời, tổ chức thành công hội thảo đánh giá di sản "Áo dài Việt Nam", hoàn thiện đề cương, hồ sơ đề xuất chủ trương lập hồ sơ trình UNESCO công nhận Di sản thế giới.

Không gian nghệ thuật tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo đa dạng và hiện đại

Hà Nội đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đa dạng, hiện đại, lấy người dân làm chủ thể và trung tâm, doanh nghiệp đóng vai trò động lực thúc đẩy. Mạng lưới sáng tạo Hà Nội hiện nay đã tập hợp được 82 không gian sáng tạo và kết nối chặt chẽ với 11 trường đại học lớn trên địa bàn.

Sự hợp tác này đã đi vào thực chất với những kết quả cụ thể, sinh động: Tổ chức trưng bày thành công 400 tác phẩm nghệ thuật, thiết kế của 4 trường đại học tại các không gian thương mại; đưa gần 200 sinh viên, giảng viên đến 5 làng nghề truyền thống cùng làm việc, nghiên cứu với các nghệ nhân để phát triển các dòng sản phẩm mới mang tính ứng dụng và thẩm mỹ cao; hình thành và phát triển các mô hình sáng tạo đột phá tại các làng nghề nổi tiếng như Sơn Đồng, Chuyên Mỹ và không gian nghệ thuật tiêu biểu "Cổng Đoài - Xưởng Đoài"; mở rộng các hoạt động sáng tạo tại khu vực Đồng Xuân - Bắc Qua và Công viên Thống Nhất nhằm tạo thêm nhiều không gian công cộng cho người dân trải nghiệm.

Các mô hình này không chỉ bảo tồn giá trị cũ mà còn đưa các làng nghề, di sản lịch sử và không gian công cộng trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi gặp gỡ, sáng tạo và trực tiếp tham gia của đông đảo người dân Thủ đô và du khách.

Phát biểu tại buổi làm việc với các cơ quan, đơn vị để đánh giá kết quả thực hiện Chương trình số 08-CTr/TU và triển khai kết luận phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng nhấn mạnh, cần khai thác tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù từ Luật Thủ đô năm 2026; tập trung xử lý vướng mắc về tài sản công... Đồng thời, tiếp tục tổ chức các sự kiện văn hóa có tầm vóc và sức lan tỏa mạnh mẽ về giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp tinh thần đoàn kết dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa, tôn vinh giá trị đạo đức, thanh lịch con người Thủ đô.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các sở ngành liên quan tập trung rà soát các quỹ đất, tích hợp không gian trung tâm công nghiệp văn hóa của Thủ đô. Trong đó, trước ngày 15/9/2026 phải trình Ban Thường vụ Thành ủy phương án quy hoạch Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần tập trung triển khai thực hiện các dự án, sản phẩm có tính dẫn dắt, làm động lực tăng trưởng cho công nghiệp văn hóa. Đồng thời, tiếp tục củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy và đội ngũ làm công tác văn hóa.

Ban Chỉ đạo cùng các sở, ban, ngành thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ trong Chương trình hành động số 08-CTr/TU phải có sản phẩm, kết quả cụ thể theo hướng ngày càng tốt hơn, để văn hóa thực sự khơi dậy được nguồn lực nội sinh, qua đó góp phần phát triển Thủ đô ngày càng mạnh mẽ - Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu.