Khơi dậy nguồn lực văn hóa, xây dựng con người Đất Tổ trong giai đoạn mới

Hát Xoan Phú Thọ - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại luôn được gìn giữ và phát huy.

Mạch nguồn di sản kết tinh và khát vọng vươn lên

Phú Thọ từ lâu đã khẳng định vị thế là vùng đất cội nguồn linh thiêng, nơi hội tụ khí thiêng sông núi, là đất phát tích của dân tộc Việt Nam. Sự độc đáo của văn hóa nơi đây chính là giao thoa chiều sâu từ ba dòng chảy văn hóa lớn: Không gian văn hóa cội nguồn Đất Tổ với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan làm trục tâm linh kết nối; dòng chảy “Đến với Phật, về với Mẫu” giàu lễ hội truyền thống của vùng Vĩnh Phúc; sắc thái văn hóa Mường gắn liền với nền “Văn hóa Hòa Bình” nổi tiếng. Sự hòa quyện của các dân tộc anh em Kinh, Mường, Thái, Dao, Cao Lan... cùng các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc đã tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.

Đến nay, tỉnh tự hào lưu giữ 6 bảo vật Quốc gia, 2.778 di tích, gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 5 di sản được UNESCO ghi danh và 41 di sản cấp quốc gia. Những năm qua, việc nhận diện, kiểm kê và đầu tư bảo tồn di sản được triển khai bài bản, từng bước gắn kết chặt chẽ với phát triển du lịch bền vững. Nhiều điểm đến, lễ hội lớn như Giỗ Tổ Hùng Vương, Lễ hội Tây Thiên, Khai hạ dân tộc Mường... không chỉ làm tốt sứ mệnh giáo dục truyền thống mà còn thu hút đông đảo du khách, tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.

Song hành với những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, con người là chủ thể trung tâm giữ gìn, phát huy các báu vật của tiền nhân. Sinh ra và lớn lên tại mảnh đất linh thiêng, ông Nguyễn Văn Hồng ở phường Nông Trang chia sẻ: Là một người con của quê hương Đất Tổ, tôi luôn cảm thấy vinh dự khi được trải mình trong không gian văn hóa cội nguồn. Niềm tự hào đó luôn nhắc nhở tôi cũng như các thế hệ con cháu phải sống trách nhiệm, giữ gìn nếp nhà và không ngừng nỗ lực cống hiến cho quê hương.

Cảm xúc của ông Hồng cũng như nhiều người dân chính là những phẩm chất tốt đẹp, đặc trưng của con người Phú Thọ đã được đúc kết qua nhiều thế hệ: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo và nhân ái. Cán bộ và Nhân dân Đất Tổ luôn mang trong mình truyền thống hiếu học, cần cù, sáng tạo trong lao động, dũng cảm trong đấu tranh và có ý thức gắn kết cộng đồng bền vững.

Theo đồng chí Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thời gian qua, ngành Văn hóa đã tham mưu, triển khai hiệu quả nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị văn hóa, chuẩn mực con người mới gắn với môi trường văn hóa lành mạnh. Nhận thức của các cấp ủy đảng, chính quyền và người dân được nâng lên rõ rệt. Nhiều sự kiện quy mô quốc tế, quốc gia được tổ chức thành công, Chỉ số phát triển con người (HDI) tiếp tục được cải thiện, khẳng định nhân tố con người là trung tâm và động lực quan trọng nhất của sự phát triển.

Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, kết quả phát triển văn hóa, con người của tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, kỳ vọng. Một số chỉ tiêu chưa cao so với mặt bằng chung cả nước; có sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền. Đạo đức xã hội có lúc, có nơi có biểu hiện xuống cấp; một số giá trị văn hóa truyền thống đối mặt với nguy cơ mai một. Thiết chế văn hóa chưa đồng bộ và thiếu vắng các công trình quy mô xứng tầm, trong khi ngành công nghiệp văn hóa phát triển còn chậm...

Vì một Phú Thọ giàu bản sắc và hạnh phúc

Để khắc phục những hạn chế, đưa văn hóa đặt ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định nhiệm vụ trọng tâm: Phát triển văn hóa, nguồn lực con người thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế; đưa công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa trở thành ngành kinh tế có thế mạnh của tỉnh. Khơi dậy ý chí, khát vọng phát triển quê hương. Phát huy giá trị lịch sử gắn với bảo tồn các di sản văn hóa. Tăng cường an sinh xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân.

Cụ thể hóa tinh thần đó, Nghị quyết số 28-NQ/TU đặt ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, Phú Thọ trở thành trung tâm văn hóa về cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Xây dựng con người phát triển toàn diện, có những phẩm chất tốt đẹp của dân tộc và phát huy các giá trị đặc trưng nổi trội: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo, nhân ái. Đưa văn hóa, nguồn lực con người thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt 0,78; Chỉ số phát triển và hạnh phúc (VDHI) đạt tối thiểu 85 điểm, đưa Phú Thọ vào nhóm địa phương phát triển khá cao và hạnh phúc. Hằng năm, tỉnh cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực văn hóa. Giai đoạn này sẽ chứng kiến sự ra đời của những công trình biểu tượng mới như: Tháp Hùng Vương, “Quần thể văn hóa, tâm linh trở về cội nguồn dân tộc Việt Nam”; hoàn thành chuyển đổi số tại các bảo tàng, thư viện; đồng thời đưa di sản Mo Mường vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp của UNESCO. Tầm nhìn đến năm 2045, Phú Thọ hướng tới xây dựng nền văn hóa giàu sắc thái, hiện đại, đưa Chỉ số phát triển con người và phúc lợi xã hội thuộc nhóm đứng đầu cả nước...

Để đạt được những cột mốc bứt phá đó, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã chỉ rõ những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Trong đó tập trung tăng cường lãnh đạo, đổi mới tư duy, các cấp ủy Đảng, chính quyền thấm nhuần yếu tố văn hóa, con người vào mọi quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn. Đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, kiên quyết xóa bỏ các hủ tục, thu hẹp khoảng cách giáo dục và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, trong đó số hóa toàn diện hệ thống di sản vật thể, phi vật thể. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo (VR) vào quản lý, phát triển các không gian “văn hóa số”, “bảo tàng mở” thân thiện. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp và du lịch văn hóa, tập trung đầu tư xây dựng các chương trình nghệ thuật thực cảnh kết hợp công nghệ số gắn với truyền thuyết Hùng Vương; định hình các khu du lịch trọng điểm chuyên nghiệp; khôi phục làng nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế du lịch để biến “di sản thành tài sản”...

Xác định phát triển văn hóa, con người Phú Thọ là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và lâu dài. Với giải pháp cụ thể mang tính chiến lược, sự đồng lòng của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân, các mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TU sẽ thành hiện thực, tạo nền tảng tinh thần vững chắc để Phú Thọ phát triển bền vững trong tương lai.