Khơi dậy sức trẻ Thủ đô trong kỷ nguyên số

Từ thực tiễn sáng tạo đến những trăn trở trong nghiên cứu khoa học, từ cơ chế chính sách đến hành động cụ thể, một hệ sinh thái đổi mới đang dần hình thành, mở ra không gian rộng lớn để tuổi trẻ Thủ đô dấn thân và cống hiến.

Các khách mời tham dự Chương trình thời sự đặc biệt “Thanh niên Thủ đô: Làm chủ công nghệ - đi đầu chuyển đổi số”. Ảnh: Thanh Hải

Đây là nội dung được Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Bí thư Thành đoàn Hà Nội Nguyễn Tiến Hưng và TS.BS Nguyễn Viết Hải, Giảng viên Khoa Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ tại Chương trình Thời sự đặc biệt “Thanh niên Thủ đô: Làm chủ công nghệ - đi đầu chuyển đổi số” do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội tổ chức tối 24-3.

Kiến tạo hệ sinh thái đổi mới từ sức trẻ

Những năm gần đây, cùng với làn sóng chuyển đổi số, hình ảnh thanh niên Hà Nội không chỉ dừng lại ở vai trò người sử dụng công nghệ, mà đã trở thành lực lượng sáng tạo, làm chủ và lan tỏa các giá trị công nghệ trong xã hội. Từ các dự án khởi nghiệp công nghệ đến những ứng dụng trong đời sống, dấu ấn của người trẻ ngày càng rõ nét.

Từ các công trình nghiên cứu khoa học, dự án khởi nghiệp công nghệ đến những mô hình ứng dụng vào thực tiễn, người trẻ đang trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán cụ thể của xã hội. Tiêu biểu như mô hình “tủ giao nhận thông minh” Hublock do nhóm thanh niên phát triển. Hiện hệ thống này đã được triển khai tại khoảng 200 tòa chung cư trên cả nước, vận hành dựa trên nền tảng số hóa và quản trị tự động. Việc tối ưu hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình vận hành, đo lường hành vi người dùng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả mà còn mang lại trải nghiệm tiện lợi cho cư dân đô thị.

Đằng sau những sản phẩm như vậy là tư duy công nghệ mới của thế hệ trẻ: Không chỉ dừng lại ở ý tưởng mà hướng tới giải quyết các nhu cầu cụ thể của đời sống bằng các giải pháp số hóa. Từ phòng nghiên cứu, nhà máy đến cánh đồng, các công đoạn sản xuất và quản lý cũng đang dần được tự động hóa với sự tham gia của lực lượng trẻ.

Đoàn viên thanh niên xã Thanh Oai hướng dẫn đảng viên cách nộp đảng phí trên dịch vụ công quốc gia. Ảnh: Minh Thúy

Không chỉ trong lĩnh vực sản xuất, thanh niên còn đóng vai trò tích cực trong lan tỏa chuyển đổi số tới cộng đồng. Tại nhiều cơ sở Đoàn, các hoạt động hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng dịch vụ công số… được triển khai thường xuyên. Những đóng góp này đã góp phần đưa công nghệ đến gần hơn với đời sống, giúp người dân tiếp cận các tiện ích hiện đại một cách thuận lợi.

Theo Bí thư Thành đoàn Hà Nội Nguyễn Tiến Hưng, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới đã mở ra cơ hội chưa từng có để Hà Nội bứt phá, trở thành trung tâm dẫn dắt về đổi mới sáng tạo và công nghệ của khu vực. Trong bối cảnh đó, thanh niên Thủ đô có nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng mang trên mình trách nhiệm lớn lao.

Để phát huy vai trò này, thanh niên cần xác định vị trí của mình trên ba phương diện. Trước hết là làm chủ tri thức mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cốt lõi như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số. Tiếp đó, thanh niên cần trở thành lực lượng nòng cốt trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tiên phong trong nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và chuyển đổi số. Quan trọng hơn, các ý tưởng sáng tạo phải được hiện thực hóa thành sản phẩm cụ thể, tạo ra giá trị thiết thực cho xã hội.

Từ định hướng chiến lược này, Thành đoàn Hà Nội đã chuyển mạnh từ tổ chức phong trào sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho thanh niên. Các hoạt động không chỉ dừng lại ở thi đua mà hướng tới tạo môi trường thực chất, nơi thanh niên có thể học hỏi, thử nghiệm và hiện thực hóa ý tưởng.

Việc trang bị kỹ năng số, tổ chức các cuộc thi, tọa đàm, kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp và các trung tâm khởi nghiệp được triển khai đồng bộ. Đồng thời, các chương trình cũng chú trọng liên kết nguồn lực về tài chính, con người, tạo điều kiện để các sáng kiến của thanh niên có thể đi vào thực tiễn.

Điểm đáng chú ý là thành phố đã bắt đầu “đặt hàng” những bài toán lớn cho thanh niên và trí thức trẻ. Từ các vấn đề về giao thông, môi trường đến quản trị đô thị, người trẻ được khuyến khích tham gia đề xuất giải pháp. Đây không chỉ là cơ hội để thanh niên thể hiện năng lực, mà còn góp phần thay đổi nhận thức: Thanh niên không đứng ngoài mà có thể trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề của thành phố.

Từ trăn trở cá nhân đến trách nhiệm với cộng đồng

Bên cạnh những mô hình sáng tạo trong đời sống, tinh thần dấn thân của thanh niên còn thể hiện rõ trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

Câu chuyện của TS.BS Nguyễn Viết Hải là một minh chứng điển hình khi ở tuổi 33 đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ - một trong những vinh dự cao nhất dành cho nhà khoa học Việt Nam.

TS.BS Nguyễn Viết Hải trao đổi tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

TS.BS Nguyễn Viết Hải cho rằng, điều quan trọng nhất là trả lời câu hỏi: Học tập và nghiên cứu để làm gì nếu những tri thức đó không quay trở lại phục vụ người bệnh và đất nước. Chính suy nghĩ này đã định hình con đường anh lựa chọn.

Những trăn trở ấy bắt nguồn từ thực tế, khi còn là sinh viên y khoa tham gia các hoạt động tình nguyện. Hình ảnh người dân vùng cao phải đi bộ nửa ngày để xin thuốc cho người thân vì không có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế đã khiến anh nhận ra những khoảng trống lớn trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Sau này, khi học tập và nghiên cứu trong môi trường quốc tế, đặc biệt tại Đại học Amsterdam (Hà Lan), anh càng nhận thức rõ hơn, khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết những vấn đề cụ thể của cộng đồng nơi mình sinh ra.

Dù có nhiều cơ hội làm việc lâu dài ở nước ngoài, bước ngoặt lớn đến với anh khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Trong bối cảnh các tỉnh phía Nam chịu ảnh hưởng nặng nề, anh đã quyết định trở về nước tham gia chi viện. Tại tỉnh Đồng Nai, anh vừa tham gia công tác điều trị, vừa thực hiện nghiên cứu đánh giá tính an toàn và hiệu quả của thuốc Molnupiravir - một trong những giải pháp góp phần kiểm soát dịch bệnh. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm của một người làm khoa học đối với cộng đồng.

Sau khi hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh, anh vẫn lựa chọn trở về Việt Nam. Theo TS.BS Nguyễn Viết Hải, chính trải nghiệm được đóng góp cho đất nước trong thời điểm khó khăn đã trở thành động lực để tiếp tục gắn bó và cống hiến.

Có thể thấy, điểm nổi bật của thế hệ trí thức trẻ không chỉ nằm ở năng lực chuyên môn, mà còn ở khát vọng đóng góp cho xã hội. Đây cũng chính là yếu tố quan trọng để hình thành nên một lực lượng thanh niên vừa giỏi chuyên môn, vừa giàu trách nhiệm.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mục tiêu phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vai trò của thanh niên càng trở nên then chốt. Khi được trao cơ hội, được đặt niềm tin và có môi trường phù hợp, người trẻ sẽ trở thành lực lượng dẫn dắt, góp phần giải quyết những bài toán lớn của Thủ đô.

Thanh niên tình nguyện hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội. Ảnh: Thanh Hải

Từ những mô hình sáng tạo trong đời sống đến các công trình nghiên cứu khoa học, từ chính sách vĩ mô đến hành động cụ thể, có thể thấy một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dành cho thanh niên đang dần được định hình. Và trong hành trình đó, mỗi bạn trẻ không chỉ là người thụ hưởng, mà còn là chủ thể kiến tạo, góp phần đưa Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Hiền Chi