Khơi nguồn văn hóa từ hội làng mùa xuân

Quang cảnh lễ khai hội xuân Bính Ngọ 2026 tại Di tích quốc gia đặc biệt đền Hát Môn (xã Hát Môn).

Không khí xuân vui tươi lan tỏa

Hội vật võ dân tộc mừng Đảng, mừng xuân Bính Ngọ 2026 tại xã Ô Diên khép lại chiều 22-2 (mùng 6 tháng Giêng) nhưng dư âm vẫn đọng lại trong nhiều người dân. Ba ngày hội với các nội dung thi đấu thiếu niên, vật tự do nữ, vật tự do nam thu hút hàng nghìn người dân cổ vũ... Anh Nguyễn Văn Quang (xã Ô Diên) chia sẻ, ở vùng đất này, vật không chỉ là môn thể thao mà còn là nét văn hóa gắn bó với đời sống tinh thần nhân dân...

Không khí rộn ràng ấy cũng hiện diện tại lễ khai hội xuân Bính Ngọ 2026 ở điểm du lịch Di tích quốc gia đặc biệt đền Hát Môn (xã Hát Môn) diễn ra ngày 24-2. Trong không gian linh thiêng của đền Hát Môn, đông đảo nhân dân và du khách thập phương thành kính tưởng nhớ công đức Hai Bà Trưng, hai vị nữ anh hùng đã phất cờ khởi nghĩa chống ách đô hộ phương Bắc những năm 40-43 sau Công nguyên.

Tại đây, phần lễ được tổ chức trang nghiêm với nghi thức dâng hương, rước lễ của 10 thôn trong xã. Phần hội phong phú với chương trình nghệ thuật, múa lân sư rồng, trống hội, hát quan họ, trình diễn áo dài chủ đề “Áo dài - Hồn thiêng đất Việt”, khai bút đầu xuân, tặng chữ thư pháp… Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và cách thể hiện hiện đại tạo sức hấp dẫn mới cho lễ hội.

Năm nay, lễ khai hội đền Hát Môn được tổ chức sớm (các năm trước hội tổ chức vào dịp mùng 6-3 âm lịch - Ngày giỗ Hai Bà Trưng). Chị Nguyễn Thị Vân Anh (xã Phúc Lộc) cho hay, năm nào chị cũng về đền dâng hương, dự hội. Việc tổ chức khai hội sớm, kéo dài thời gian hoạt động giúp nhiều người có điều kiện tham gia hơn, đồng thời lan tỏa sâu rộng tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường của dân tộc.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, thành phố hiện có hơn 1.600 lễ hội, trong đó lễ hội dân gian chiếm tỷ lệ lớn, tập trung chủ yếu vào mùa xuân. Dù quy mô lớn hay nhỏ, mỗi lễ hội đều là một “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức cộng đồng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh tiền nhân, bồi đắp niềm tin và khát vọng hướng thiện. Trong nhịp sống hiện đại, lễ hội trở thành điểm tựa tinh thần để người dân tìm về cội nguồn, gắn kết tình làng nghĩa xóm... Chính sự đa dạng về sắc thái, độc đáo về nghi lễ, trò diễn và không gian văn hóa đã tạo bản sắc riêng cho mỗi địa phương.

Gắn bảo tồn với khai thác giá trị di sản

Nếu trước đây, lễ hội chủ yếu đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng thì nay, nhiều địa phương chủ động đổi mới cách tổ chức, gắn bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội, nhất là du lịch. Khu vực Hồng Hà (xã Ô Diên) có truyền thống vật võ lâu đời. Việc duy trì sới vật đầu xuân đã tiếp lửa truyền thống cho phong trào thể dục thể thao của địa phương.

Vận động viên Phạm Như Duy (Huy chương vàng SEA Games 33 môn vật tự do hạng 57kg) cho biết: "Tôi sinh ra ở Ô Diên và tập vật từ lúc 10 tuổi, được rèn bản lĩnh từ những sới vật hội làng. Từ đó từng bước vươn lên giành Huy chương vàng quốc gia, vô địch trẻ Đông Nam Á, rồi Huy chương vàng SEA Games. Tôi thi đấu không chỉ để rèn luyện bản thân, mà còn mong muốn góp phần giữ gìn giá trị văn hóa quê hương"...

Theo Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Ô Diên Bùi Thị Quyên, để lan tỏa nét đẹp phong trào vật võ, huyện Đan Phượng trước đây, xã Ô Diên hiện nay luôn quan tâm duy trì tổ chức lễ hội, mỗi năm một bài bản, quy mô hơn. Năm 2026, xã kêu gọi xã hội hóa được hơn 300 triệu đồng từ các tổ chức, doanh nghiệp, người dân để tổ chức giải, thu hút nhiều đô vật trong và ngoài nước về thi đấu... Đây cũng là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng nông thôn mới nâng cao ở địa phương.

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hát Môn Nguyễn Đình Sơn, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã xác định đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá di tích xứng tầm với giá trị lịch sử và công lao của Hai Bà Trưng. Địa phương đặt mục tiêu không dừng lại ở tri ân tiền nhân, mà từng bước khai thác giá trị lịch sử để phát triển sản phẩm truyền thống đạt chuẩn OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) gắn với kinh tế du lịch. Song song, xã chú trọng giữ gìn cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp; nâng cao chất lượng dịch vụ; xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện...

Trong chiến lược phát triển, Hà Nội xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là động lực quan trọng. Theo đó, hội làng đã và đang trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù, góp phần đa dạng hóa kinh tế nông thôn, tăng thu nhập cho người dân... Khi lễ hội được tổ chức bài bản, văn minh, hạn chế mê tín dị đoan, bảo đảm an ninh trật tự và vệ sinh môi trường, hình ảnh địa phương được nâng tầm. Không chỉ dâng hương, du khách còn tham quan, trải nghiệm ẩm thực, sản phẩm làng nghề, dịch vụ lưu trú… Việc duy trì và tổ chức thường niên lễ hội xuân được kỳ vọng biến giá trị văn hóa - lịch sử của di tích thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.

Nguyễn Mai