Khối nợ margin kỷ lục 457.500 tỷ đồng và rủi ro bán giải chấp chéo trên diện rộng

Nghịch lý dòng tiền và gánh nặng chi phí lãi vay khổng lồ

Báo cáo cập nhật thị trường mới nhất của SGI cho thấy dư nợ cho vay ký quỹ đã vươn lên mức 457.500 tỷ đồng tính đến thời điểm cuối quý 3 năm 2026. Con số này tương đương hơn 5,3% tổng giá trị vốn hóa toàn thị trường và chiếm tới 14,2% giá trị lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Những dữ liệu thống kê này đều là các mức cao kỷ lục trong suốt lịch sử hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Quy mô dư nợ phình to kéo theo gánh nặng chi phí sử dụng vốn vô cùng lớn đối với các nhà đầu tư. SGI tính toán trung bình mỗi quý, những người sử dụng đòn bẩy tài chính đang phải gánh khoản tiền lãi lên tới khoảng 13.000 tỷ đồng. Khi đặt lên bàn cân so sánh với vùng đỉnh thiết lập hồi quý 1 năm 2022, dư nợ ký quỹ hiện tại cả về giá trị tuyệt đối lẫn tỷ lệ trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng đều cao gấp 2,5 lần. Trái ngược với sự bứt phá của các khoản vay, số dư tiền mặt của nhà đầu tư để lại trên tài khoản công ty chứng khoán lại sụt giảm 15%, chỉ còn neo ở mức khoảng 71.500 tỷ đồng.

Sự lệch pha giữa dư nợ đòn bẩy và số dư tiền mặt phản ánh một thực trạng chuyển dịch dòng tiền rất đáng chú ý. Phân tích từ SGI chỉ ra rằng phần đông nhà đầu tư cá nhân phổ thông đang có xu hướng thu hẹp quy mô giao dịch và hạn chế vay mượn khi giá cổ phiếu suy yếu. Dù vậy, một bộ phận cổ đông lớn lại liên tục gia tăng tỷ lệ vay ký quỹ, sau đó rút nguồn tiền này ra khỏi tài khoản chứng khoán để phục vụ các nhu cầu tài chính khác. Điều này làm thay đổi bản chất của rủi ro trên thị trường khi áp lực không chỉ đến từ biến động giá cổ phiếu mà còn phụ thuộc trực tiếp vào khả năng xoay vòng nguồn vốn vay ở các kênh tài sản bên ngoài.

Áp lực nguồn cung và nguy cơ kích hoạt hiệu ứng domino bán giải chấp

Chuyên gia phân tích của SGI đưa ra một phép tính minh họa rõ nét mức độ tập trung rủi ro. Giả định tỷ lệ cho vay bình quân của các công ty chứng khoán áp dụng ở mức 40% thị giá cổ phiếu, lượng chứng khoán được sử dụng làm tài sản thế chấp có thể tương đương khoảng một phần ba tổng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên hai sàn giao dịch lớn là HoSE và HNX. Với một quy mô tài sản bảo đảm khổng lồ như vậy, nếu lượng vốn vay rút ra ngoài không mang lại hiệu quả hoặc không kịp quay vòng để thanh toán đúng hạn, các công ty chứng khoán buộc phải kích hoạt nghiệp vụ bán giải chấp. Lệnh bán bắt buộc này sẽ đẩy một lượng hàng cực lớn ra thị trường cùng một thời điểm.

Số liệu thực tế trong những tháng qua đã ghi nhận nhiều trường hợp cổ phiếu rớt giá chạm sàn nhiều phiên liên tiếp, với khối lượng hàng bị bán tháo chiếm từ 15% đến 50% vốn hóa của chính doanh nghiệp đó. Khi mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao và thanh khoản trên các kênh đầu tư đều suy giảm, việc các nhóm cổ đông lớn thu xếp nguồn tiền mặt để trả nợ gốc và lãi vay chứng khoán càng trở nên chật vật. Các trường hợp mất khả năng thanh toán nợ ký quỹ đơn lẻ được dự báo sẽ tiếp tục xuất hiện.

Sức ép đòn bẩy càng trở nên nặng nề khi thị trường đang phải gồng mình hấp thụ một lượng cung cổ phiếu khổng lồ. Dòng vốn ngoại tiếp tục bán ròng hơn 20.000 tỷ đồng chỉ trong tháng qua, đẩy tổng giá trị xả hàng từ đầu năm vượt mức 120.000 tỷ đồng. Cùng lúc đó, nguồn cung từ các đợt phát hành cổ phiếu mới cho cổ đông hiện hữu trong quý 4 năm 2026 ước tính thu hút thêm gần 18.000 tỷ đồng, tăng 35% so với quý liền trước. Nếu xu hướng vay nợ này không được kiểm soát kịp thời, một nhịp suy giảm mạnh của thị trường dưới tác động của thông tin tiêu cực bất ngờ có thể kích hoạt làn sóng bán giải chấp chéo. Lượng cung ồ ạt đổ ra sẽ hoàn toàn vượt qua khả năng tự hấp thụ của thị trường chung.