Khơi thông 4 điểm nghẽn để Việt Nam tăng tốc chuyển đổi xanh

Quang cảnh Hội thảo.

Ngày 26/6, tại Hội thảo "Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc" do Báo Thanh Niên tổ chức, TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi xanh nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Theo TS Đào Duy Anh, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường, hạn hán, xâm nhập mặn xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Các kịch bản dự báo cho thấy, đến cuối thế kỷ này, nếu mực nước biển dâng khoảng 1 m, gần một nửa diện tích Đồng bằng sông Cửu Long, 13% diện tích Đồng bằng sông Hồng và khoảng 17,5% diện tích TP Hồ Chí Minh có nguy cơ bị ngập.

Không chỉ đối mặt với thách thức từ biến đổi khí hậu, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các quy định xanh của thị trường quốc tế. Theo đại diện Bộ Công Thương, nhiều cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu, các tiêu chuẩn về dấu chân carbon hay những cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) đều yêu cầu doanh nghiệp phải giảm phát thải và phát triển bền vững.

"Nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn này, hàng hóa Việt Nam có thể phải đối mặt với rào cản kỹ thuật hoặc bị áp thuế cao khi xuất khẩu", TS Đào Duy Anh nói.

TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (bìa phải) chia sẻ về các điểm nghẽn của việc chuyển đổi xanh.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, đại diện Bộ Công Thương cho biết, trước mắt cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là chuyển dịch năng lượng từ các nguồn hóa thạch sang năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đẩy mạnh đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Theo tính toán của ngành điện, nếu mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp giảm khoảng 2% lượng điện tiêu thụ, cả nước có thể tiết kiệm khoảng 1.000 MW công suất, tương đương công suất của một nhà máy nhiệt điện than. Điều này không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn giúp tiết kiệm đáng kể nguồn lực đầu tư.

Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ mới nhằm tối ưu hóa nguyên, nhiên liệu trong sản xuất cũng được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Mô hình kinh tế tuần hoàn cũng đang mở ra hướng đi mới khi nhiều loại chất thải công nghiệp trước đây đã trở thành nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất khác. Điển hình như tro, xỉ than từ các nhà máy nhiệt điện hiện được tái sử dụng để sản xuất xi măng và vật liệu xây dựng.

Để quá trình chuyển đổi xanh diễn ra nhanh hơn, TS Đào Duy Anh chỉ ra 4 điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Thứ nhất là hoàn thiện thể chế và chính sách. Mặc dù Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách liên quan đến tăng trưởng xanh nhưng quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc. Nhiều lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, điện sinh khối hay điện mặt trời vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do thiếu cơ chế và định hướng phát triển cụ thể; thứ hai là khơi thông nguồn tài chính xanh. Theo đó, chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, vì vậy cần thúc đẩy các kênh tài chính xanh, đồng thời sớm vận hành hiệu quả thị trường tín chỉ carbon nhằm tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp.

Thứ ba là phát triển hạ tầng công nghệ. Việc đổi mới công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải mà còn nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp; cuối cùng, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi xanh. Theo TS Đào Duy Anh, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp thông qua truyền thông, giáo dục, đào tạo kỹ năng xanh sẽ là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn, khuyến khích doanh nghiệp tái sử dụng chất thải, tối ưu hóa nguyên vật liệu và phát triển các chuỗi sản xuất xanh. Đây không chỉ là giải pháp giảm phát thải mà còn giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, gia tăng giá trị sản phẩm và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ngoài ra, việc tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo và tổ chức tài chính cũng đóng vai trò then chốt. Chuyển đổi xanh là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự đồng hành của nhiều bên nhằm hình thành hệ sinh thái phát triển bền vững, qua đó tạo động lực để nền kinh tế chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.