Khơi thông đầm Lập An, hướng tới phát triển sinh thái bền vững

Phục hồi hệ sinh thái gắn với bảo vệ môi trường

UBND TP Huế vừa ban hành kế hoạch khơi thông, phục hồi hệ sinh thái đầm Lập An gắn với bảo đảm sinh kế cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái bền vững.

Theo kế hoạch, việc phục hồi đầm Lập An được triển khai theo hướng hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân đang sống dựa vào nguồn lợi thủy sản.

 TP Huế chi 13,8 tỷ đồng để khơi thông, phục hồi hệ sinh thái đầm Lập An.

Trước hết, thành phố sẽ khảo sát, đánh giá tổng thể hiện trạng môi trường, nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, thảm cỏ, rừng ngập mặn và các nguồn xả thải vào đầm. Công nghệ GIS, drone, ảnh vệ tinh, AI và flycam được định hướng ứng dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ số phục vụ quản lý mặt nước, quy hoạch vùng nuôi và phục hồi hệ sinh thái.

Đối với những khu vực bị bồi lấp, gây cản trở dòng chảy, thành phố sẽ nghiên cứu chế độ trao đổi nước, độ mặn, oxy hòa tan và phù sa bằng các mô hình chuyên môn. Trên cơ sở đó, các điểm bồi lấp, vật cản dòng chảy và những vị trí ảnh hưởng đến giao thông đường thủy sẽ được xử lý phù hợp.

Tại khu vực cửa biển Lăng Cô, TP Huế cũng dự kiến nghiên cứu xây dựng đê, kè chống sạt lở. Các nhiệm vụ nạo vét, khơi thông luồng lạch và xây dựng đê, kè dự kiến được triển khai trong giai đoạn 2027-2028.

Sắp xếp lại vùng nuôi thủy sản

Cùng với phục hồi môi trường, việc tổ chức lại hoạt động nuôi trồng thủy sản được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm giảm áp lực lên hệ sinh thái đầm.

Thành phố dự kiến kiểm kê các hộ nuôi hàu, diện tích mặt nước, số lượng cọc và lồng nuôi; tháo dỡ cọc hàu hiện trạng, cắm mốc và phân chia khu vực nuôi theo quy hoạch, với diện tích dự kiến khoảng 100 ha.

Các lồng cá sẽ từng bước được di chuyển đến những khu vực có độ sâu, tốc độ dòng chảy và điều kiện môi trường phù hợp. Đặc biệt, TP Huế đặt mục tiêu chuyển đổi 100% diện tích nuôi hàu sang sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, đồng thời giảm mật độ cọc nhằm hạn chế tình trạng chiếm dụng mặt nước và ảnh hưởng cảnh quan.

Người dân sẽ được hỗ trợ chuyển vào vùng nuôi được quy hoạch, tập huấn kỹ thuật nuôi hàu bằng giá thể thân thiện với môi trường, thay thế các vật liệu không phù hợp. Thành phố cũng định hướng xây dựng mô hình nuôi thử nghiệm theo tổ hợp tác, từng bước chuyển sang phương thức nuôi bằng giá thể trong lồng bè di động.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ phương thức nuôi phân tán, thiếu kiểm soát sang mô hình nuôi có quy hoạch, ứng dụng công nghệ và giảm tác động đến môi trường.

Hướng tới sinh kế xanh, kinh tế tuần hoàn

Không chỉ dừng ở việc sắp xếp vùng nuôi, kế hoạch phục hồi đầm Lập An còn đặt mục tiêu hình thành các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nuôi trồng carbon thấp và sinh kế xanh.

Một số khu vực phù hợp sẽ được khoanh vùng để cộng đồng nuôi tự nhiên các loài thủy sản bản địa. Cách làm này vừa góp phần cải thiện môi trường, giảm lượng mùn bã hữu cơ, vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

Đối với hoạt động khai thác thủy sản, thành phố định hướng không gia tăng số lượng ngư cụ, từng bước giảm mật độ ngư cụ trong đầm. Việc thành lập các tổ, đội, tổ hợp tác, hợp tác xã nghề cá; tập huấn chuyển đổi sinh kế và nghiên cứu thời gian cấm khai thác phù hợp cũng được đặt ra nhằm phục hồi nguồn lợi tự nhiên.

Một nhiệm vụ đáng chú ý là nghiên cứu thành lập khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại đầm Lập An, kết nối với khu bảo tồn biển Bắc Hải Vân. Đây là hướng đi nhằm tạo hành lang cho các loài thủy sản di cư, sinh sản, đồng thời góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên.

Gắn phục hồi môi trường với du lịch sinh thái

Khi hệ sinh thái được phục hồi và hoạt động sản xuất từng bước đi vào nền nếp, đầm Lập An được kỳ vọng trở thành không gian phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng.

TP Huế định hướng đa dạng hóa sản phẩm du lịch biển, đầm phá, gắn hoạt động sản xuất thủy sản với trải nghiệm, ẩm thực và đời sống cộng đồng. Các tour du lịch sinh thái kết hợp ẩm thực dự kiến được hình thành trong giai đoạn 2028-2030.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa ở chỗ du lịch không tách rời sinh kế của cộng đồng mà trở thành một phần trong chuỗi giá trị mới. Người dân vừa tham gia bảo vệ tài nguyên, vừa có thể hưởng lợi từ các hoạt động dịch vụ, trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, việc khai thác du lịch cần được đặt trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái. Quy hoạch không gian du lịch, kiểm soát chất thải, bảo vệ mặt nước và cảnh quan cần được thực hiện đồng bộ ngay từ đầu, tránh nguy cơ phát triển du lịch làm gia tăng áp lực lên chính hệ sinh thái cần phục hồi.

13,8 tỷ đồng cho lộ trình 4 năm

Tổng kinh phí thực hiện kế hoạch phục hồi hệ sinh thái đầm Lập An dự kiến khoảng 13,8 tỷ đồng, phân kỳ trong 4 năm. Trong đó, năm 2027 bố trí khoảng 5,15 tỷ đồng; năm 2028 khoảng 5,67 tỷ đồng; năm 2029 khoảng 1,54 tỷ đồng và năm 2030 khoảng 1,44 tỷ đồng.

Giai đoạn 2028-2030, thành phố dự kiến tập trung tái tạo nguồn lợi thủy sản, hình thành các tổ hợp tác và phát triển các sản phẩm, tour du lịch sinh thái kết hợp ẩm thực.

Đến năm 2030, TP Huế đặt mục tiêu ít nhất 70% vùng nuôi được quản lý bằng GPS; 100% vùng nuôi được quản lý trên cơ sở dữ liệu số và giám sát môi trường trực tuyến.

Đầm Lập An được kỳ vọng trở thành không gian phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng.

Về lâu dài, việc phục hồi đầm Lập An không chỉ là câu chuyện nạo vét, khơi thông dòng chảy hay sắp xếp lại vùng nuôi. Đây là quá trình tái thiết lập mối quan hệ hài hòa giữa hệ sinh thái, sinh kế cộng đồng và hoạt động phát triển kinh tế.

Nếu được triển khai đồng bộ, minh bạch và có sự tham gia thực chất của người dân, kế hoạch này sẽ tạo nền tảng để đầm Lập An vừa được phục hồi về môi trường, vừa trở thành không gian sinh kế xanh và điểm đến du lịch sinh thái đặc trưng của TP Huế.