Khơi thông dòng chảy kênh mương nội đồng

Chủ động khắc phục, khơi thông dòng chảy

Kênh tiêu Kim Đôi dài 12,8 km có nhiệm vụ tiêu thoát nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dân sinh trên địa bàn các xã, phường: Tiên Du, Liên Bão, Võ Cường, Vũ Ninh… Đầu tháng 1/2026, người dân phản ánh nước kênh có màu đen, bốc mùi và xuất hiện váng bọt, vào mùa khô khi dòng chảy lưu thông kém.

Phường Tự Lạn huy động phương tiện dọn dẹp rác thải trên tuyến kênh qua tổ dân phố Đống Mối.

Được biết, kênh Kim Đôi là một trong những trục kênh chính của hệ thống thủy lợi do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống quản lý. Do tiếp nhận nước từ nhiều nhánh kênh và khu dân cư nên khi vào mùa khô, lượng nước lưu thông giảm, chất lượng nước có thời điểm bị ảnh hưởng. Để khắc phục, đơn vị đã tổ chức nạo vét lòng kênh, xử lý các điểm bồi lắng, vớt bèo và bơm bổ sung nước từ sông vào kênh nhằm duy trì dòng chảy. Cùng đó phối hợp với các địa phương dọc tuyến kênh khơi thông hệ thống kênh mương nội đồng. Các phường, xã cũng tăng cường kiểm tra, kiểm soát các nguồn xả thải. Ngay như tại phường Vũ Ninh, dọc tuyến kênh có nhiều cơ sở sản xuất, trung chuyển nông sản, trạm trộn bê tông hoạt động. Phường đã thành lập tổ công tác kiểm tra, rà soát các nguồn xả thải; đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân không xả rác, nước thải sinh hoạt trực tiếp xuống kênh.

Từ tháng 2 đến đầu tháng 3/2026, trên tuyến kênh nội đồng chảy qua tổ dân phố Đống Mối, phường Tự Lạn xuất hiện tình trạng rác thải và xác động vật gây ách tắc dòng chảy, ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân. Bà Trần Thị Oanh, người dân sống gần khu vực cho biết: “Có thời điểm xác lợn chết trôi dạt về khá nhiều, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Người dân quanh đây rất lo ngại tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, cản dòng chảy trên kênh”.

Sau khi kiểm tra thực tế, phường Tự Lạn đã huy động ô tô chuyên dụng cùng máy xúc để vớt rác và nạo vét bùn đất dưới lòng kênh. Khảo sát ngày 15/3, tuyến kênh đã thông thoáng trở lại. Theo ông Trần Đỗ Thảo, Chủ tịch UBND phường Tự Lạn, tuyến kênh chảy qua địa bàn phường dài khoảng 5 km. Khi nước dâng cao, rác thải và xác động vật từ thượng nguồn trôi về thường tích tụ tại các đoạn bồi lắng hoặc chân kè, lâu ngày gây ách tắc dòng chảy. Địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các xã phía thượng nguồn liên quan tăng cường kiểm tra, nhắc nhở người dân không xả rác xuống kênh.

Tăng cường quản lý, bảo vệ hệ thống thủy lợi

Những biện pháp xử lý tại một số tuyến kênh chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, việc bảo đảm dòng chảy thông suốt cho hệ thống kênh mương nội đồng đòi hỏi sự quản lý đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, gắn với nâng cao ý thức của cộng đồng trong bảo vệ công trình thủy lợi. Theo thống kê, tỉnh Bắc Ninh hiện có hệ thống thủy lợi khá lớn với hơn 592 km đê dọc theo 6 con sông chính gồm Thái Bình, Đuống, Cầu, Cà Lồ, Thương và Lục Nam; 276 cống dưới đê, 1.405 trạm bơm, 274 hồ chứa nước cùng hơn 12 nghìn km kênh mương phục vụ tưới tiêu và tiêu thoát nước.

Theo thống kê, tỉnh Bắc Ninh hiện có hệ thống thủy lợi với hơn 592 km đê dọc theo 6 con sông chính gồm Thái Bình, Đuống, Cầu, Cà Lồ, Thương và Lục Nam; 276 cống dưới đê, 1.405 trạm bơm, 274 hồ chứa nước cùng hơn 12 nghìn km kênh mương phục vụ tưới tiêu và tiêu thoát nước.

Mạng lưới kênh mương dày đặc không chỉ bảo đảm nguồn nước tưới cho diện tích đất nông nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước cho khu dân cư, khu công nghiệp và các vùng sản xuất. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển sản xuất, nhiều tuyến kênh đang phải tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt và nước thải từ hoạt động sản xuất, tạo áp lực không nhỏ đối với công tác quản lý và vận hành hệ thống thủy lợi. Một bộ phận người dân vẫn còn thói quen xả rác thải sinh hoạt, xác động vật xuống kênh mương. Khi dòng chảy yếu hoặc mực nước dâng cao, rác thải dễ tích tụ tại các đoạn cua, chân kè hoặc vị trí giao cắt, làm cản trở dòng chảy và gây ô nhiễm môi trường.

Ông Nguyễn Tất Hoàn, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống cho biết: “Công ty hiện quản lý 270 tuyến kênh với tổng chiều dài hơn 700 km. Mỗi năm đơn vị dành hàng chục tỷ đồng để tu bổ, nạo vét kênh mương phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, áp lực từ rác thải sinh hoạt, nước thải chưa qua xử lý và sự gia tăng các hoạt động sản xuất dọc tuyến kênh đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý hệ thống thủy lợi”. Theo ông Hoàn, để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường các tuyến kênh, cần từng bước tách riêng hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt trước khi xả ra kênh tiêu; tăng cường kiểm tra, kiểm soát các nguồn xả thải vào công trình thủy lợi; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Bên cạnh đó, cần tiếp tục bố trí nguồn lực cải tạo, kiên cố hóa và nạo vét hệ thống kênh mương, nhất là tại những tuyến kênh thường xuyên xảy ra bồi lắng, ách tắc.

Thực tế cho thấy, hiện nay đã có quy định về xử phạt vi phạm đối với hành vi xả rác thải bừa bãi. Tuy vậy, trao đổi với lãnh đạo nhiều địa phương được biết số trường hợp vi phạm được phát hiện và xử lý rất ít do phần lớn hành vi thường xảy ra thời điểm đêm tối, sáng sớm, khi ít người qua lại. Để giải quyết dứt điểm trình trạng xả thải trái quy định gây ô nhiễm, chính quyền các xã ven sông và các tuyến kênh cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm. Thường xuyên phối hợp với đơn vị quản lý thủy lợi rà soát các điểm xả thải dọc tuyến kênh; tổ chức nạo vét, khơi thông dòng chảy tại các vị trí bị bồi lắng. Tổ chức thực hiện "Ngày Chủ nhật xanh", chiến dịch "Sạch kênh mương, thông dòng chảy" huy động sự tham gia của đông đảo đoàn viên thanh niên, phụ nữ, dân quân tự vệ và người dân nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng, địa phương liên quan đang khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến kênh tiêu, tuyến nhánh. Từ đó đề xuất với tỉnh cải tạo, nâng cấp, cứng hóa một số tuyến kênh tiêu quan trọng.

Bài, ảnh: Khôi Nguyên