Khơi thông nguồn lực, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, sau khi Luật Điện lực được ban hành, nhiều chủ trương mới đã được đặt ra, đặc biệt là Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trong khi đó, thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề mới mà luật hiện hành chưa đáp ứng kịp như phân cấp, phân quyền; cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính; vướng mắc về quy hoạch, đầu tư xây dựng và lựa chọn nhà đầu tư; phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới; cơ chế giá điện linh hoạt; phát triển thị trường điện cạnh tranh; cấp giấy phép hoạt động điện lực; an toàn điện và an toàn công trình điện.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Phạm Thắng

Do vậy, việc sửa Luật lần này nhằm thể chế hóa chủ trương mới về an ninh năng lượng; tháo gỡ điểm nghẽn quy hoạch, đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giá và thị trường điện nhằm khai thông điểm nghẽn thể chế đang ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển nguồn điện, lưới điện và bảo đảm an ninh cung cấp điện; đồng thời bảo đảm giá điện hợp lý, công khai, minh bạch.

Dự thảo Luật bao gồm 3 điều, trong đó, kế thừa và có sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều; bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số từ, cụm từ, điểm, khoản của một số điều để bảo đảm thống nhất. Các nội dung trọng tâm gồm: đơn giản hóa thủ tục đầu tư dự án điện lực; bổ sung cơ chế đầu tư lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư; hoàn thiện chính sách phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, điện gió ngoài khơi và điện rác.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Quang Khánh

Dự thảo đồng thời hướng tới phát triển thị trường điện cạnh tranh, mở rộng đối tượng mua bán điện trực tiếp, hoàn thiện cơ chế giá điện theo lộ trình xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng; rà soát điều kiện cấp phép hoạt động điện lực và tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Về cải cách thủ tục hành chính, dự kiến giữ nguyên 16 thủ tục, bãi bỏ 3 thủ tục, phát sinh mới 1 thủ tục và sửa đổi 19 thủ tục; đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan trung ương và địa phương.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực với các lý do như Tờ trình số 650/TTr-CP của Chính phủ nhằm tập trung thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan; thực hiện mạnh mạnh mẽ chủ trương phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho hoạt động điện lực. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, Luật Điện lực mới được sửa đổi năm 2024, hiệu lực từ ngày 01/02/2025, việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian ngắn, khi chưa có nhiều thời gian tổ chức thi hành, tổng kết, đánh giá, có thể ảnh hưởng đến tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật, nhất là đối với lĩnh vực điện lực có vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dự án dài.

Vì vậy, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; những chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa; những vấn đề vượt thẩm quyền của Quốc hội phải báo cáo và xin ý kiến của cấp có thẩm quyền; quán triệt và thực hiện nghiêm các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị, Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 110/2023/QH15 của Quốc hội và các văn bản có liên quan.

Ủy ban cơ bản tán thành định hướng sửa đổi Luật Điện lực, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch, đồng bộ và khả thi. Về nguyên tắc áp dụng pháp luật, cần xác định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng các cơ chế đặc thù, tránh mở rộng cơ chế ưu tiên chung. Đối với chính sách xóa bỏ bù chéo giá điện, cần làm rõ lộ trình, đối tượng thực hiện, đồng thời bảo đảm hỗ trợ phù hợp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân ở địa bàn khó khăn.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải hội trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Quang Khánh

Về đầu tư dự án điện lực và cơ chế giá điện, cần quy định chặt chẽ điều kiện, thẩm quyền, trách nhiệm giải trình; kiểm soát rủi ro, chi phí đầu tư, bảo đảm việc đơn giản hóa thủ tục không tạo khoảng trống quản lý hoặc cơ chế “xin - cho”. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, công khai chi phí và không chuyển gánh nặng bất hợp lý sang người sử dụng điện.

Đối với điện gió ngoài khơi, chứng chỉ năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện và điện hạt nhân mô-đun nhỏ, cần làm rõ các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng, bảo đảm an toàn, an ninh năng lượng, quốc phòng và chủ quyền biển, đảo.

Ủy ban cũng đề nghị rà soát quy định chuyển tiếp, bảo đảm thống nhất với Nghị quyết số 253/2025/QH15, tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý; đồng thời chuẩn bị đầy đủ văn bản hướng dẫn và điều kiện thực thi để các chính sách mới được triển khai đồng bộ, hiệu quả.