Khơi thông nguồn lực, giữ vững liêm chính

Khi đổi mới sáng tạo được đề cao sẽ thúc đẩy người lao động dù ở thành phần nào cũng có cơ hội cống hiến, đóng góp tri thức để phát triển kinh tế. Ảnh minh họa: Hoài Thương

Từ đổi mới nhận thức đến mở rộng không gian phát triển

Trong tiến trình đổi mới, mỗi bước chuyển về nhận thức đối với kinh tế tư nhân đều góp phần mở rộng không gian phát triển, bởi khi quyền sở hữu, quyền kinh doanh và những đóng góp chính đáng được tôn trọng, nguồn lực trong xã hội sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành vốn đầu tư, việc làm và của cải. Quy định 224-QĐ/TW cần được nhìn nhận trong dòng chảy ấy, với ý nghĩa vừa tiếp tục tháo gỡ những rào cản về tư duy, vừa xác lập khuôn khổ trách nhiệm phù hợp với vị trí của đảng viên trong đời sống kinh tế hiện đại.

Thay thế Quy định số 15-QĐ/TW năm 2006 về đảng viên làm kinh tế tư nhân, văn bản mới tiếp cận phạm vi rộng hơn: đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh. Sự thay đổi này phản ánh thực tiễn mà hoạt động kinh tế của cá nhân ngày càng đa dạng, từ góp vốn, mua cổ phần, nắm giữ chứng khoán đến hợp tác đầu tư, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và khai thác tài sản trí tuệ; đồng thời, quyền sở hữu, quyền chi phối và quyền điều hành có thể gắn kết hoặc tách biệt bằng nhiều hình thức.

Đáng chú ý, văn bản khẳng định việc đảng viên tham gia đầu tư kinh doanh không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân của Đảng, qua đó củng cố cơ sở nhận thức để đánh giá một hoạt động kinh tế bằng tính hợp pháp, phương thức tạo ra giá trị, trách nhiệm xã hội và sự gương mẫu của người thực hiện. Khi lao động, sáng tạo và kinh doanh chân chính được khuyến khích, trách nhiệm tiên phong của đảng viên cũng được đặt vào yêu cầu nâng cao năng suất, tạo việc làm và đóng góp cho đất nước.

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, cách tiếp cận ấy có ý nghĩa thiết thực, bởi tinh thần kinh doanh chỉ có thể được nuôi dưỡng bền vững khi chủ thể nhìn thấy quyền của mình được bảo vệ và giới hạn trách nhiệm được xác định rõ. Những người có vốn, tri thức, kinh nghiệm và năng lực tổ chức cần một khuôn khổ minh bạch để tự tin đóng góp, thay vì phải dò tìm sự cho phép qua những cách hiểu khác nhau ở từng nơi.

Quyền kinh doanh gắn với vị trí và trách nhiệm công

Một điểm tiến bộ của Quy định 224 là phân loại hoạt động theo mức độ tham gia, từ hoạt động chuyên môn, khai thác tài sản tạo thu nhập đến đầu tư không chi phối, đầu tư có thành lập hoặc chi phối tổ chức kinh tế, rồi trực tiếp quản lý, điều hành. Cách phân loại này tạo cơ sở xác định quyền và giới hạn sát với bản chất hoạt động, bởi người nắm quyền quyết định kinh tế có thể không xuất hiện với chức danh giám đốc, trong khi người sở hữu một phần vốn nhỏ chưa chắc có khả năng tác động đến doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, văn bản phân biệt các nhóm đảng viên theo vị trí công tác, chức trách và nhiệm vụ, bảo đảm cơ hội kinh doanh được xem xét trong mối liên hệ với quyền lực và nguồn lực mà mỗi người đang sử dụng. Đảng viên ngoài khu vực công được thực hiện các hoạt động pháp luật không cấm, không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng; đối với những người đang thực hiện nhiệm vụ công, giới hạn được thiết kế tương ứng với khả năng phát sinh xung đột lợi ích.

Đặc biệt, yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng không đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền đầu tư kinh doanh hợp pháp có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng thực thi. Một chính sách cởi mở sẽ khó phát huy tác dụng nếu khi đi xuống cơ sở lại phát sinh thêm giấy tờ, khâu xin ý kiến hoặc những yêu cầu thiếu căn cứ, khiến quyền đã được xác lập tiếp tục phụ thuộc vào tâm lý dè dặt của người giải quyết.

Tuy nhiên, không phải xin chấp thuận trong nội bộ Đảng vẫn phải được hiểu cùng nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, hợp đồng làm việc và quy định nghề nghiệp. Với viên chức, trong bối cảnh Luật Viên chức mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, việc mở rộng cơ hội hoạt động chuyên môn và kinh doanh càng đòi hỏi đối chiếu đầy đủ các điều kiện liên quan, để quyền được thực hiện đúng phạm vi, không ảnh hưởng nhiệm vụ và chất lượng dịch vụ công. Sự rõ ràng ấy vừa bảo vệ người có nhu cầu chính đáng, vừa giúp người có thẩm quyền quyết định tránh tùy tiện.

Những người có vốn, tri thức, kinh nghiệm có thể tự tin và minh bạch tham gia phát triển kinh tế. Ảnh minh họa: Hoài Thương

Xung đột lợi ích phải được kiểm soát từ thực chất

Ý nghĩa sâu sắc của Quy định 224 thể hiện ở việc đặt kiểm soát xung đột lợi ích vào trung tâm, bởi khi một cá nhân vừa tham gia thị trường vừa có quyền quyết định, tham mưu hoặc tiếp cận thông tin chưa công khai, nguy cơ lợi ích riêng tác động đến nhiệm vụ có thể xuất hiện trước cả hành vi gây thiệt hại. Nhận diện sớm vì thế là điều kiện để bảo vệ cán bộ, bảo vệ môi trường cạnh tranh và phòng ngừa sự hình thành những quan hệ lợi ích khó tháo gỡ.

Điều 12 yêu cầu xem xét lợi ích trực tiếp, gián tiếp và lợi ích thực tế được thụ hưởng, không phụ thuộc vào người đứng tên sở hữu tài sản hay thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh. Đây là nguyên tắc có sức nặng thực tiễn, bởi việc nhờ người thân đứng tên, góp vốn qua trung gian hoặc chi phối bằng thỏa thuận có thể làm cho hồ sơ bên ngoài khác xa quan hệ lợi ích thực tế; giám sát muốn hiệu quả phải đi đến người hưởng lợi và người thực sự quyết định.

Trong môi trường số, yêu cầu này càng đáng chú ý khi dữ liệu, thông tin thị trường, kết quả nghiên cứu, mạng lưới khách hàng và khả năng tiếp cận cơ hội đều có thể tạo ra giá trị kinh tế. Bởi vậy, việc cấm sử dụng trái quy định tài sản, thông tin, dữ liệu, nhân lực và nguồn lực công cho lợi ích riêng cần được cụ thể hóa trong từng cơ quan, từng vị trí, để những lợi thế hình thành từ nhiệm vụ công được sử dụng đúng mục đích.

Đối với cơ quan báo chí, chẳng hạn, lợi ích tại doanh nghiệp có liên quan đến lĩnh vực theo dõi, hợp đồng quảng cáo hoặc hoạt động mua sắm có thể tác động đến tính khách quan của nội dung và quyết định quản lý. Những quan hệ đó cần được nhận diện, báo cáo và kiểm soát bằng phân công phù hợp, kiểm tra độc lập hoặc biện pháp thuộc thẩm quyền, bởi uy tín báo chí có thể bị tổn thương ngay khi công chúng nghi ngờ lợi ích riêng chi phối thông tin, dù thiệt hại tài chính chưa xuất hiện rõ ràng.

Thước đo nằm ở năng lực tổ chức thực hiện

Một chủ trương đúng cần được tiếp nối bằng hướng dẫn đủ rõ, quy trình đủ minh bạch và trách nhiệm đủ cụ thể. Với Quy định 224, vấn đề cần sớm làm rõ là tiêu chí xác định vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, bởi đây là căn cứ quyết định phạm vi tham gia đầu tư kinh doanh của nhiều nhóm đối tượng. Tiêu chí cần tính đến quyền quyết định, quyền tham mưu, khả năng tiếp cận thông tin và tác động thực tế đến phân bổ nguồn lực.

Cùng với đó, cần phân định rõ hoạt động thực hiện quyền cổ đông thông thường với hành vi chi phối, quản lý, điều hành; xác định thẩm quyền, thời hạn, căn cứ chấp thuận và trách nhiệm theo dõi sau chấp thuận. Khi một người thay đổi vị trí công tác hoặc doanh nghiệp nhận thêm dự án liên quan đến nhiệm vụ của họ, quan hệ lợi ích cũng thay đổi, vì vậy việc kiểm soát cần được cập nhật theo thực tế thay vì dừng lại ở một văn bản đồng ý ban đầu.

Điều khoản chuyển tiếp cũng phải được hiểu đúng: hoạt động đầu tư kinh doanh hợp pháp trước ngày Quy định có hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo nội dung văn bản, song vẫn phải tuân thủ các yêu cầu liên quan. Sự ổn định chính sách cần đi cùng trách nhiệm rà soát khi phát sinh xung đột lợi ích, bảo đảm quyền đã được bảo vệ không trở thành lý do để bỏ qua rủi ro mới.

Ở cấp cơ sở, điều cần tránh là tâm lý sợ trách nhiệm dẫn đến thu hẹp quyền bằng thủ tục phát sinh, hoặc sự dễ dãi khiến chấp thuận trở thành hình thức. Cấp ủy và người đứng đầu phải đủ năng lực nhận diện, hướng dẫn, quyết định và chịu trách nhiệm, đồng thời coi việc bảo vệ người làm ăn minh bạch là một phần của nhiệm vụ xây dựng tổ chức trong sạch, vững mạnh.

Giá trị lâu dài của Quy định 224 sẽ được khẳng định khi vốn, tri thức và tinh thần kinh doanh được chuyển thành sản phẩm, việc làm, nguồn thu và đóng góp xã hội, trong khi quyền lực công được giám sát bằng trách nhiệm giải trình thực chất. Đó cũng là yêu cầu của giai đoạn phát triển mới: khuyến khích đảng viên làm giàu hợp pháp bằng năng lực và sáng tạo, giữ vững sự liêm chính trong thực thi nhiệm vụ, để thành công của mỗi người góp phần củng cố niềm tin và làm giàu cho đất nước.