Khơi thông nguồn lực, kiến tạo chất lượng đô thị

Một góc TPHCM hôm nay. Ảnh: Thành Luân.

Những kỳ vọng đặc biệt này, được người dân TPHCM gửi gắm thông qua các cuộc tiếp xúc cử tri đang diễn ra của Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố, trước kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI. Các cử tri đặt ra cụ thể những gì sẽ được cải thiện khi HĐND thành phố đã thông qua 24 Nghị quyết để cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị. Đồng thời, trong số 240 nội dung được luật trao quyền sẽ cần mất bao nhiêu thời gian để thật sự đi vào cuộc sống. Đó là khối lượng công việc pháp lý rất lớn, nhưng cũng mới chỉ là điều kiện để luật bắt đầu vận hành.

Từ đầu năm đến nay, người dân TPHCM đã được thụ hưởng một số chính sách an sinh đặc biệt, đầu tiên như đi xe công cộng và khám chữa bệnh hoàn toàn miễn phí. Thế nhưng, “điểm nghẽn” còn nổi cộm hơn thế là cán bộ, nhân viên y tế công lập tự nguyện về cơ sở và trạm y tế xã, phường, đặc khu còn “nhỏ giọt”. Khi triển khai Luật Phát triển đô thị, TPHCM dự kiến sẽ có cơ chế, chính sách cho khoảng 1.300 lượt người/năm, với mức dự kiến được hỗ trợ hơn 108 tỷ đồng/năm. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ chi phí chạy thận cho một số nhóm yếu thế và tặng thẻ BHYT cho người hiến máu tình nguyện từ 20 lần trở lên. Dẫn chứng trực tiếp những chính sách cụ thể này trong lĩnh vực y tế, để chúng ta thấy được một thước đo quan trọng hơn: Luật Phát triển đô thị phải tạo ra cơ chế cho người dân tiếp cận được dịch vụ y tế thiết yếu; trẻ em có trường học phù hợp; người yếu thế được bảo vệ và người lao động không phải đánh đổi quá nhiều thời gian, chi phí cho việc đi lại.

Trong phát triển hạ tầng đô thị, cơ chế mới cho mô hình TOD có thể tạo ra thay đổi lớn. Với cơ chế khai thác giá trị đất đai để đầu tư đường sắt đô thị và hạ tầng kết nối, TPHCM có thêm công cụ để tổ chức lại không gian đô thị. Nhưng TOD không thể trở thành câu chuyện đơn thuần của việc xây thêm nhà cao tầng quanh metro. Nếu dân số và diện tích sàn tăng mà trường học, bệnh viện, giao thông và các tiện ích không tăng tương ứng, áp lực chỉ chuyển từ nơi này sang nơi khác. Vì vậy, kỳ vọng thiết thực nhất từ TOD phải là người dân có thể sống, làm việc, học tập, sử dụng dịch vụ nhờ hạ tầng đô thị được cải thiện tốt hơn.

Ở một chiều khác, việc thu hồi cơ sở nhà, đất do các cơ quan Trung ương quản lý nhưng sử dụng không hiệu quả, không đúng mục đích, được người dân TPHCM kỳ vọng có thể tạo thêm quỹ đất cho hạ tầng giao thông và nhà ở xã hội. Các dự án chỉnh trang bờ Bắc kênh Đôi, Rạch Xuyên Tâm, hoàn thiện hạ tầng khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc hay các dự án giao thông kết nối liên vùng đã và đang đặt ra yêu cầu biến cơ chế thành công trình và công trình thành chất lượng sống.

Khi quyền được trao, cơ chế được thực thi, việc triển khai luật sẽ được đo lường bằng những chỉ số cụ thể. Một quyền mới chỉ thực sự được kích hoạt khi thời gian ra quyết định giảm, số vòng xin ý kiến giảm, trách nhiệm của người quyết định rõ hơn và dự án được triển khai nhanh hơn.

Tầm nhìn lớn của TPHCM trong giai đoạn 2030-2045, không chỉ xác định đất dùng vào việc gì, mà trả lời cho vấn đề không gian ấy phục vụ bao nhiêu người, tạo bao nhiêu việc làm, cần hạ tầng nào và huy động bao nhiêu nguồn lực xã hội. Đích đến cuối cùng của Luật Phát triển đô thị là thành phố phải vận hành tốt hơn; người dân đi lại thuận tiện hơn, tiếp cận y tế, giáo dục tốt hơn và có không gian sống an toàn hơn. Khi đó, những quyền lực mới được trao cho TPHCM, mới thực sự trở thành động lực phát triển.