Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển năng lượng bền vững

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung đánh giá tình hình phát triển ngành năng lượng, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời kiến nghị giải pháp tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai các dự án nguồn điện và lưới điện.

Khai thác lợi thế, mở rộng dư địa phát triển năng lượng

Miền Trung - Tây Nguyên được đánh giá là khu vực có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình năng lượng, đặc biệt là thủy điện, điện gió và điện mặt trời.

Những năm qua, việc khai thác tiềm năng, thu hút đầu tư các dự án điện đã góp phần bổ sung nguồn cung cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương.

Toàn cảnh Hội nghị.

Tại Quảng Ngãi, tiềm năng phát triển năng lượng tiếp tục được xác định là một trong những dư địa quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng.

Theo ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2026 - 2030, địa phương được quy hoạch 102 dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với tổng công suất 3.088,15MW.

Trong số này có 73 dự án thủy điện nhỏ với tổng công suất 816,1MW; 8 dự án điện gió, công suất 676,05MW và 13 dự án điện mặt trời, công suất 800MW. Ngoài ra, quy hoạch còn bố trí các dự án thủy điện lớn, điện rác và điện sinh khối.

Đến nay, Quảng Ngãi có 60 nhà máy điện đi vào vận hành với tổng công suất 1.240,5MW. Trong đó, 56 nhà máy thủy điện có tổng công suất 1.085,5MW; 3 nhà máy điện mặt trời đạt 105MW và Nhà máy điện gió Tân Tấn Nhật - Đăk Glei có công suất 50MW. Bên cạnh đó, 19 dự án thủy điện nhỏ đang được thi công với tổng công suất 288,5MW.

Ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi phát biểu thảo luận tại Hội nghị.

Những con số này cho thấy, dư địa phát triển năng lượng của Quảng Ngãi vẫn còn khá lớn. Việc tiếp tục thu hút đầu tư, đưa các dự án vào vận hành không chỉ góp phần nâng cao năng lực cung ứng điện, mà còn mở ra cơ hội phát triển công nghiệp, dịch vụ và tạo nguồn thu cho ngân sách địa phương.

Tại Gia Lai, quy mô phát triển nguồn điện trong giai đoạn tới cũng rất đáng chú ý.

Theo ông Dương Minh Đức, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, tổng công suất các dự án điện giai đoạn 2026 - 2030 theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là 5.768MW.

Hiện địa phương có 92 dự án đạt tiến độ triển khai với tổng công suất 4.959MW. Trong đó, 4 dự án điện gió đã vận hành phát điện thương mại với tổng công suất 238MW. Một dự án điện gió công suất 145MW đã hoàn thành thi công, đang trong quá trình thử nghiệm và dự kiến vận hành trong tháng 12/2026.

Trong khi đó, Khánh Hòa tiếp tục khẳng định lợi thế trong phát triển năng lượng tái tạo. Tính đến tháng 10/2026, tỉnh có 75 nhà máy, nguồn điện đang vận hành với tổng công suất 6.197,84MW. Riêng điện mặt trời đạt hơn 3.708MW, điện gió hơn 665MW, chiếm khoảng 70,6% tổng công suất nguồn điện đang vận hành. Nếu tính cả thủy điện và điện sinh khối, tỷ trọng công suất năng lượng tái tạo đạt khoảng 78,7%.

Theo định hướng phát triển, Khánh Hòa dự kiến có khoảng 107 dự án nguồn điện với tổng công suất từ 16.535 - 18.935MW. Đến tháng 9/2026, tỉnh đã lựa chọn nhà đầu tư cho 13 dự án với tổng công suất 4.169MW.

Thực tế tại Quảng Ngãi, Gia Lai và Khánh Hòa cho thấy, phát triển năng lượng đang mở ra nhiều cơ hội thu hút nguồn vốn đầu tư, khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên và hình thành các động lực tăng trưởng mới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các địa phương từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng phục vụ sản xuất công nghiệp và đời sống dân sinh.

Tháo gỡ điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng truyền tải

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển năng lượng tại các địa phương vẫn còn không ít khó khăn, nhất là sự thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch, thủ tục đầu tư và hạ tầng truyền tải điện. Đây cũng là những vấn đề được nhiều đại biểu tập trung thảo luận tại hội nghị.

Theo Sở Công Thương Quảng Ngãi, các dự án năng lượng hiện chịu sự điều chỉnh của nhiều loại quy hoạch như quy hoạch điện, quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch lâm nghiệp và quy hoạch xây dựng. Một số nội dung giữa các quy hoạch chưa thống nhất, phải tiếp tục rà soát, cập nhật, ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện thủ tục và lựa chọn nhà đầu tư.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Hội nghị.

Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và chuyển mục đích sử dụng rừng cũng là những khó khăn cần được tháo gỡ. Nếu không được giải quyết kịp thời, những vướng mắc này có thể làm kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và hiệu quả khai thác các dự án.

Trước những kiến nghị của các địa phương, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ đang tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn về cơ chế giá điện, thủ tục đầu tư, phát triển điện mặt trời mái nhà và điều chỉnh quy hoạch điện.

Đối với 172 dự án năng lượng tái tạo còn vướng mắc liên quan đến cơ chế giá FIT, Quốc hội đã ban hành nghị quyết tháo gỡ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang triển khai thực hiện theo quy định. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm xử lý những tồn tại kéo dài, tạo cơ sở để các dự án tiếp tục hoạt động ổn định.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư các dự án đường dây truyền tải điện theo hình thức BOT, tương tự mô hình đầu tư đã được áp dụng trong lĩnh vực giao thông. Cơ chế này hướng đến huy động thêm nguồn lực xã hội tham gia đầu tư hạ tầng điện, giảm áp lực về vốn đầu tư công và từng bước khắc phục tình trạng nguồn điện phát triển nhanh nhưng hệ thống truyền tải chưa đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất.

Cùng với đó, Luật Điện lực sửa đổi đã bổ sung các quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục đối với công trình điện đã có trong quy hoạch, tạo thuận lợi hơn cho quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.

Đối với điện mặt trời mái nhà, Bộ Công Thương đang trình Chính phủ cơ chế khuyến khích phát triển, đồng thời nghiên cứu chính sách phù hợp với công sở, đơn vị sự nghiệp và hộ gia đình.

Đại diện Cục Điện lực cũng đề nghị ngành điện đẩy mạnh việc mua điện dư từ các hộ dân theo quy định, qua đó tạo thêm động lực để người dân đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Phát triển nguồn điện gắn với năng lực truyền tải và yêu cầu thực tiễn

Liên quan đến việc điều chỉnh quy hoạch điện, ông Bùi Quốc Hùng nhấn mạnh, việc cập nhật, bổ sung danh mục các dự án nguồn điện phải xuất phát từ đề xuất của địa phương, đồng thời được tính toán trên cơ sở khả năng truyền tải và giải tỏa công suất của hệ thống điện. Việc phát triển nguồn điện cần bảo đảm tính đồng bộ, tránh tình trạng đầu tư dàn trải hoặc phát sinh nguồn điện vượt quá khả năng tiếp nhận của lưới điện.

Hiện Cục Điện lực đang phối hợp với Viện Năng lượng nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung các nguồn điện như nhiệt điện than, điện khí LNG và thủy điện tích năng nhằm bảo đảm phù hợp với nhu cầu phát triển của hệ thống điện trong thời gian tới.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) giải đáp một số khó khăn, vướng mắc tại Hội nghị.

Riêng đối với điện gió ngoài khơi, việc xem xét bổ sung quy hoạch cần được thực hiện đồng bộ với quy hoạch không gian biển, các yêu cầu về quốc phòng, an ninh và giao thông đường thủy. Đây là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhưng đòi hỏi quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu khai thác tài nguyên, phát triển năng lượng và yêu cầu quản lý không gian biển.

Từ những nội dung được trao đổi tại hội nghị có thể thấy, phát triển năng lượng tại miền Trung - Tây Nguyên đang đứng trước nhiều cơ hội, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện cơ chế, chính sách và đầu tư hạ tầng đồng bộ. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư và truyền tải điện sẽ có ý nghĩa quyết định trong việc chuyển hóa tiềm năng thành các dự án cụ thể, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Với lợi thế về tài nguyên và dư địa phát triển các loại hình năng lượng, miền Trung - Tây Nguyên được kỳ vọng tiếp tục đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trong đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, chính quyền địa phương và doanh nghiệp sẽ là yếu tố quan trọng để thúc đẩy các dự án nguồn điện, lưới điện triển khai đúng tiến độ, khai thác hiệu quả tiềm năng và tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.