Phát triển điện gió ngoài khơi: Cần khơi thông cơ chế, đồng bộ hạ tầng

Cụ thể hóa mục tiêu quy hoạch, khơi thông đầu tư

Sáng 10/11, phát biểu tham luận tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 do Bộ Công Thương tổ chức, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đã đề cập những giải pháp thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đưa điện gió ngoài khơi từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai thực tế.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) nhấn mạnh yêu cầu đưa điện gió ngoài khơi từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai thực tế.

Theo ông Trần Hoài Trang, Việt Nam có lợi thế lớn về tài nguyên năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, với tiềm năng kỹ thuật ước tính khoảng 600.000 MW. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh ban hành kèm theo Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 đã xác định mục tiêu công suất điện gió ngoài khơi phục vụ nhu cầu điện trong nước đạt khoảng 6.000-17.000 MW trong giai đoạn 2030-2035. Đến năm 2050, quy mô công suất định hướng đạt khoảng 113.000-139.000 MW.

Không chỉ bổ sung nguồn điện sạch, điện gió ngoài khơi còn mở ra khả năng phát triển các lĩnh vực năng lượng mới như hydrogen xanh và amoniac xanh. Qua đó, lĩnh vực này có thể đóng góp đồng thời vào mục tiêu bảo đảm nguồn cung năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có đặc thù đầu tư phức tạp. Các dự án đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian chuẩn bị kéo dài, công nghệ cao và chịu sự quản lý của nhiều ngành, lĩnh vực như điện lực, tài nguyên và môi trường, hàng hải, xây dựng, quốc phòng, an ninh.

Ông Trần Hoài Trang cho biết, thời gian qua, hành lang pháp lý cho điện gió ngoài khơi từng bước được hoàn thiện thông qua Luật Điện lực số 61/2024/QH15, Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 272/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Những quy định này góp phần tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến khảo sát, chuẩn bị đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư và tổ chức triển khai dự án.

Dù vậy, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục cụ thể hóa trình tự, thủ tục, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan quản lý trong các giai đoạn thực hiện. Việc phân định rõ vai trò của các bên sẽ góp phần hạn chế chồng chéo, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.

Cùng với đó, các cơ chế về giá điện, hợp đồng mua bán điện, sản lượng điện hợp đồng, phương án đấu nối và truyền tải cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia. Quy hoạch phát triển điện gió ngoài khơi cũng cần gắn kết với quy hoạch không gian biển, hạ tầng cảng biển và hệ thống truyền tải, bảo đảm sự hài hòa với các hoạt động kinh tế biển, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.

Đồng bộ nguồn điện, lưới điện và năng lực triển khai dự án

Theo lãnh đạo Cục Điện lực, việc chuyển hóa các mục tiêu quy hoạch thành những dự án cụ thể là khâu có ý nghĩa quyết định. Để thực hiện được điều này, cần tập trung vào 4 nhóm nhiệm vụ, từ khảo sát, chuẩn bị đầu tư đến huy động vốn và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Trước hết, cần đẩy nhanh khảo sát tài nguyên gió, địa chất, địa hình đáy biển và các điều kiện môi trường biển. Đây là cơ sở để đánh giá tính khả thi, lựa chọn công nghệ và xác định hiệu quả đầu tư của từng dự án. Chất lượng dữ liệu khảo sát cần được nâng cao, đi kèm với cơ chế chia sẻ thông tin và phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm sự đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, các dự án cần xác định rõ phương án đấu nối, truyền tải và giải tỏa công suất. Song song với phát triển nguồn điện, hạ tầng truyền tải, lưu trữ năng lượng và các giải pháp vận hành linh hoạt cũng cần được chú trọng đầu tư nhằm duy trì an toàn, ổn định hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.

Việt Nam có lợi thế lớn về tài nguyên năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, với tiềm năng kỹ thuật ước tính khoảng 600.000 MW. (Ảnh minh họa)

Về nguồn vốn, điện gió ngoài khơi đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, việc đa dạng hóa các kênh huy động vốn, thúc đẩy tín dụng xanh, tài chính quốc tế và xây dựng cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý là những yêu cầu cần thiết. Quá trình lựa chọn nhà đầu tư cũng cần đặt trọng tâm vào năng lực tài chính, kinh nghiệm, công nghệ và khả năng bảo đảm tiến độ thực hiện dự án.

Bên cạnh các điều kiện về thể chế, vốn và hạ tầng, phát triển chuỗi cung ứng trong nước được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược. Đây là yếu tố quyết định khả năng giữ lại giá trị gia tăng trong nước, thay vì chỉ tập trung vào phát triển các dự án phát điện.

Việt Nam hiện có thế mạnh trong các lĩnh vực cơ khí chế tạo, kết cấu thép, đóng tàu, dịch vụ dầu khí ngoài khơi, xây dựng công trình biển và sản xuất cáp điện. Những năng lực này có thể được phát huy để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi.

Tuy nhiên, một số lĩnh vực vẫn cần được đầu tư phát triển, nhất là chế tạo tuabin công suất lớn, cáp điện ngầm biển sâu, thiết bị lắp đặt chuyên dụng, tàu chuyên dụng và hạ tầng cảng phục vụ các dự án điện gió ngoài khơi.

Hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tái tạo trong nước

Để nâng cao năng lực tham gia của doanh nghiệp Việt Nam, ông Trần Hoài Trang đề xuất thúc đẩy mô hình liên doanh, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn công nghệ quốc tế nhằm tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ.

Cùng với đó, cần đầu tư hạ tầng cảng biển, logistics và các trung tâm công nghiệp phục vụ chế tạo, lắp ráp thiết bị. Công tác đào tạo nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và xây dựng lộ trình nội địa hóa phù hợp với năng lực thực tế cần được triển khai đồng bộ.

Mục tiêu là từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tái tạo có giá trị gia tăng cao, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thiết bị năng lượng trong khu vực và trên thế giới.

Theo lãnh đạo Cục Điện lực, vai trò kiến tạo của cơ quan quản lý nhà nước có ý nghĩa quan trọng trong quá trình này. Cục Điện lực sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện chính sách, tháo gỡ những vướng mắc phát sinh và thúc đẩy đầu tư đồng bộ hạ tầng nguồn - lưới điện.

Điện gió ngoài khơi vì vậy không chỉ được nhìn nhận như một nguồn phát điện mới mà còn là cơ hội để Việt Nam phát triển một ngành công nghiệp năng lượng mới. Quá trình này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, từ hoàn thiện thể chế, triển khai dự án, đầu tư hạ tầng đến phát triển chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghiệp trong nước.

Ông Trần Hoài Trang bày tỏ tin tưởng, với tiềm năng tài nguyên, nền tảng chính sách đang từng bước được hoàn thiện và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp trong nước, quốc tế, điện gió ngoài khơi cùng các nguồn năng lượng tái tạo sẽ ngày càng đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và phát triển kinh tế bền vững.