Khơi thông nguồn lực văn hóa cho tăng trưởng

Bước chuyển từ tư duy bảo tồn sang tư duy phát triển

Trong nhiều năm, văn hóa luôn được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, nhưng khi nói tới tăng trưởng, thì vốn, công nghệ hay đầu tư thường được nhắc đến nhiều hơn là văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW (Nghị quyết 80) đã thay đổi cách nhìn đó khi lần đầu đặt văn hóa vào vị trí của một nguồn lực phát triển.

Nghị quyết 80 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Điểm mới không nằm ở việc thay đổi mục tiêu bảo tồn văn hóa, mà ở cách tiếp cận: di sản không chỉ được gìn giữ, mà còn phải tạo ra giá trị gia tăng, việc làm và sức cạnh tranh cho nền kinh tế.

Phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống gắn với phát triển công nghiệp văn hóa là một trong những định hướng quan trọng của Nghị quyết 80-NQ/TW. Ảnh: Hồng Hạnh

Lần đầu tiên, những chỉ tiêu đóng góp kinh tế của văn hóa được lượng hóa trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Theo đó, đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực có tiềm năng.

Xa hơn, đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định trở thành trụ cột của phát triển bền vững, đóng góp khoảng 9% GDP, đồng thời đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia đứng đầu thế giới về chỉ số Sức mạnh mềm. Đây là lần đầu tiên những chỉ tiêu cụ thể về đóng góp kinh tế của văn hóa được đặt ra ở tầm chiến lược quốc gia.

Yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi những quyết sách mang tính chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển văn hóa, khẳng định vị thế và tầm vóc của nền văn hóa Việt Nam, đóng góp xứng đáng vào quá trình phát triển đất nước. Định hướng đó đang được các địa phương cụ thể hóa bằng những chương trình và mô hình phát triển mới.

Hà Nội đẩy mạnh số hóa di sản, hoàn thiện hồ sơ các di sản trình UNESCO. TP. Hồ Chí Minh phát triển các sản phẩm âm nhạc kết hợp chất liệu truyền thống với công nghệ số. Ninh Bình định hướng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa từ lợi thế di sản...

Những chuyển động đó cho thấy, Nghị quyết 80 không dừng lại ở việc khẳng định vị thế của văn hóa, mà đang tạo nền tảng để các địa phương từng bước biến nguồn lực văn hóa thành nguồn lực phát triển, đưa văn hóa tham gia sâu hơn vào quá trình tăng trưởng của nền kinh tế. Cách làm của mỗi địa phương có thể khác nhau, song đều cho thấy, văn hóa đã được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển, thay vì chỉ là đối tượng bảo tồn.

Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ đang mở ra không gian mới để bảo tồn, quảng bá và khai thác các giá trị văn hóa. Ảnh: Hồng Hạnh

Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tăng trưởng dài hạn

Nghị quyết 80 không chỉ đặt ra mục tiêu, mà còn yêu cầu hoàn thiện thể chế, bố trí nguồn lực, phát triển thị trường văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi số và huy động sự tham gia của toàn xã hội để văn hóa thực sự trở thành một động lực phát triển.

Đáng chú ý, Nghị quyết 80 yêu cầu dành tối thiểu khoảng 2% tổng chi ngân sách cho văn hóa và khuyến khích huy động nguồn lực xã hội, cho thấy đầu tư cho văn hóa không còn được nhìn nhận là khoản chi tiêu đơn thuần, mà là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, một trong những điểm quan trọng nhất của Nghị quyết 80 là thay đổi cách nhìn về vị trí của văn hóa trong phát triển đất nước.

“Nghị quyết 80 nhấn mạnh văn hóa là trụ cột, văn hóa là hệ điều tiết. Vậy nên, điều căn bản là phải biến nhận thức này thành hành động cụ thể, để từ đó có đầu tư, bố trí nguồn lực và các hành động khác” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhìn nhận.

Ở góc độ triển khai, NSND. Vương Duy Biên - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, Nghị quyết 80 là bước đột phá quan trọng vì đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống, đồng thời tạo ra tâm thế mới cho những người làm văn hóa. Theo ông, yếu tố quyết định nằm ở việc thống nhất nhận thức và cụ thể hóa chủ trương thành các chương trình hành động khả thi. Muốn Nghị quyết đi vào cuộc sống, cần đồng bộ từ cơ chế, nguồn lực và sự vào cuộc của các địa phương, doanh nghiệp, cộng đồng.

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị quyết 80 là xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là lĩnh vực đột phá trong phát triển văn hóa. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản, phát triển nền tảng số và mở rộng không gian văn hóa số được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để các giá trị văn hóa tiếp cận đông đảo công chúng hơn, đồng thời mở rộng thị trường cho các sản phẩm sáng tạo của Việt Nam.

Nghị quyết 80 không chỉ mở rộng không gian phát triển của văn hóa, mà còn mở rộng cách nhìn về tăng trưởng. Khi văn hóa được xem là một nguồn lực kinh tế, được đầu tư đúng mức và vận hành theo cơ chế thị trường phù hợp, đây sẽ là một lợi thế cạnh tranh mới của Việt Nam trong hành trình phát triển nhanh và bền vững./.