Khơi thông tín dụng xanh: Không thể chỉ trông chờ vào ngân hàng

Đến nay, đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 828.000 tỷ đồng. (Ảnh: Vietnam+)

Dòng vốn tín dụng xanh đang tăng trưởng, nhiều ngân hàng đã dành nguồn lực lớn cho các chương trình cho vay phục vụ chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, từ khuôn khổ pháp lý, nguồn vốn dài hạn đến năng lực hấp thụ của doanh nghiệp, hàng loạt "nút thắt" vẫn khiến dòng vốn này chưa thể chảy mạnh như kỳ vọng. Theo các chuyên gia, để tín dụng xanh thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững, cần một hệ sinh thái chính sách đồng bộ thay vì chỉ đặt gánh nặng lên hệ thống ngân hàng.

Áp lực vốn dài hạn dồn lên hệ thống ngân hàng

Theo bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), ngành ngân hàng đã từng bước hình thành hệ thống chính sách dẫn vốn vào các lĩnh vực xanh.

Các tổ chức tín dụng hiện thực hiện quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng theo Thông tư 17/2022/TT-NHNN. Chính sách tín dụng đối với nông nghiệp cũng đã bổ sung nhiều ưu đãi cho nông nghiệp sạch, hữu cơ, công nghệ cao và sản xuất theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Đối với Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, lãi suất cho vay được áp dụng thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với thông thường.

Đến nay, đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 828.000 tỷ đồng.

Dù vậy, theo bà Hà Thu Giang, quá trình phát triển tín dụng xanh vẫn đối mặt nhiều rào cản. Khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện dự án xanh hiện chưa hoàn thiện, gây khó cho cả ngân hàng và khách hàng trong khâu thẩm định.

Bên cạnh đó, đặc thù của các dự án xanh là nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi dài, trong khi hệ thống ngân hàng phải bảo đảm cân đối nguồn vốn huy động và an toàn thanh khoản.

"Nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế-xã hội và chuyển đổi xanh của nền kinh tế là rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn nhiều thách thức," bà Giang nhấn mạnh.

Ở góc độ tổ chức tín dụng, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank, cho biết ngân hàng đã dành nguồn lực lớn cho tín dụng xanh với gói 50.000 tỷ đồng dành cho nông nghiệp công nghệ cao và 30.000 tỷ đồng cho Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao.

Tuy nhiên, theo ông Ngọc, việc triển khai vẫn gặp khó khăn do Việt Nam chưa có hệ thống phân loại ngành kinh tế xanh được chuẩn hóa. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc xác định, thẩm định và mở rộng tín dụng xanh còn nhiều vướng mắc.

Doanh nghiệp đối mặt "khó khăn kép"

Không chỉ ngân hàng gặp khó về nguồn vốn và cơ chế, khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng đang đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình chuyển đổi xanh.

Theo Tiến sỹ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), doanh nghiệp nhỏ và vừa đang rơi vào tình trạng "khó khăn kép".

Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải tạo hệ thống xử lý nước thải, thay đổi bao bì, số hóa quản trị sản xuất hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của khách hàng. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn dài khiến không ít doanh nghiệp chần chừ. Đặc biệt, tài sản bảo đảm vẫn là "nút thắt" lớn nhất.

Khơi thông tín dụng xanh, cần hệ sinh thái đồng bộ để thúc đẩy chuyển đổi xanh. (Ảnh: Vietnam+)

Ông Minh dẫn ví dụ nhiều doanh nghiệp nuôi biển tại Quảng Ninh có mô hình sản xuất rất tiềm năng nhưng tài sản nằm dưới mặt nước, quyền sử dụng không gian biển chưa rõ ràng nên ngân hàng không thể thẩm định làm tài sản bảo đảm.

Ở góc nhìn thực tế, ông Bùi Khánh Dũng, Giám đốc Công ty Musa Pacta, cho biết dù có nhiều chính sách hỗ trợ, người nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp vẫn là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

"Những câu nói như 'cây này ăn sổ đỏ nhanh lắm' hay 'con này ăn nhiều sổ đỏ lắm' phản ánh sự đơn độc và bất lực của người nông dân trước rủi ro thiên tai, dịch bệnh," ông Dũng chia sẻ.

Theo Tiến sỹ Bùi Thanh Minh, nếu chính sách tài chính xanh chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn, quá trình chuyển đổi xanh sẽ thiếu tính bao trùm. Khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ đối mặt với rủi ro kép: vừa khó tiếp cận vốn để chuyển đổi, vừa có nguy cơ mất thị trường vì không đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.

Cần một hệ sinh thái để khơi thông dòng vốn xanh

Theo Tiến sỹ Bùi Thanh Minh, nhiều chương trình cụ thể hóa Nghị quyết 68 đang được thúc đẩy, từ hỗ trợ lãi suất cho các dự án xanh, khuyến khích thực hành ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), kinh tế tuần hoàn, hỗ trợ doanh nghiệp "go global" đến phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong. Đây có thể trở thành "đường băng" để thử nghiệm các cơ chế hỗ trợ mới cho khu vực kinh tế tư nhân, trong đó tín dụng xanh cần được xem là công cụ trọng tâm.

Để khơi thông dòng vốn xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo ông Minh, chính sách cần thay đổi cách tiếp cận. Không thể chỉ yêu cầu ngân hàng tăng dư nợ xanh hay chỉ kêu gọi doanh nghiệp chủ động chuyển đổi, mà cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ với sự tham gia của Nhà nước, ngân hàng, hiệp hội, tổ chức tư vấn, quỹ bảo lãnh và các chương trình phát triển doanh nghiệp nhằm chia sẻ rủi ro và nâng cao năng lực hấp thụ vốn.

Việt Nam gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ, trở thành một trung tâm sản xuất lớn cho các sản phẩm điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh. (Ảnh: Vietnam+)

Theo đó, doanh nghiệp cần được phân tầng theo mức độ sẵn sàng chuyển đổi xanh. Nhóm chưa sẵn sàng cần được tư vấn, đào tạo và chuẩn hóa hồ sơ; nhóm có phương án đầu tư nhưng thiếu tài sản bảo đảm cần được hỗ trợ bảo lãnh tín dụng; còn các dự án khả thi cần được ưu tiên tiếp cận hỗ trợ lãi suất, vốn dài hạn hoặc các chương trình đồng tài trợ.

Bên cạnh đó, tiêu chí xác nhận dự án xanh cũng cần được đơn giản hóa theo hướng phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa; xây dựng danh mục các khoản đầu tư xanh quy mô nhỏ được công nhận trước, áp dụng quy trình xác nhận nhanh, hồ sơ đơn giản và hậu kiểm theo mức độ rủi ro.

Theo ông Minh, tín dụng xanh cần gắn với thị trường thông qua mua sắm công xanh, tiêu chuẩn sản phẩm xanh, nhãn sinh thái, xúc tiến thương mại xanh và kết nối doanh nghiệp nhỏ với các doanh nghiệp dẫn dắt để tạo động lực đầu tư.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, bà Hà Thu Giang cho biết Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách đối với doanh nghiệp tư nhân, hộ và cá nhân kinh doanh vay vốn thực hiện các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn hoặc áp dụng tiêu chuẩn ESG.

Đáng chú ý, bà Giang đề xuất đổi mới phương thức hỗ trợ theo hướng địa phương trực tiếp thực hiện hỗ trợ lãi suất cho khách hàng có dự án trên địa bàn, qua đó tăng tính phân cấp, xác định đúng đối tượng thụ hưởng và khắc phục những hạn chế của mô hình hỗ trợ thông qua ngân hàng thương mại trước đây.

Bà cũng kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và tình hình chấp hành pháp luật của doanh nghiệp để ngân hàng có cơ sở kiểm tra hồ sơ, đánh giá rủi ro và theo dõi dự án sau giải ngân.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và dự án áp dụng ESG; rà soát tiêu chí phân loại xanh, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành cập nhật danh mục phù hợp với từng lĩnh vực.

Theo các chuyên gia, hỗ trợ lãi suất có thể giúp giảm chi phí vốn nhưng không thể thay thế việc đánh giá hiệu quả tài chính và hiệu quả môi trường của dự án. Chỉ khi dự án được nhận diện đúng, dữ liệu có thể kiểm chứng và kết quả được giám sát xuyên suốt, tín dụng xanh mới vừa bảo đảm an toàn vốn, vừa trở thành động lực thực chất cho tăng trưởng kinh tế./.