Khói thuốc lá - kẻ 'giết người' thầm lặng

Ảnh: Minh họa

Trong mỗi điếu thuốc đang cháy có hơn 7.000 chất hóa học độc hại, trong đó ít nhất 70 chất gây ung thư như: Hắc ín, benzen, formaldehyde, asen và khí carbon monoxide. 

Khói thuốc được xác định liên quan đến 28 nhóm bệnh lý, chủ yếu thuộc các nhóm ung thư, tim mạch, hô hấp, đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản ở cả nam và nữ.

Khi khói thuốc đi vào cơ thể, carbon monoxide nhanh chóng hấp thụ vào máu và gắn kết với hemoglobin trong hồng cầu, làm giảm khả năng vận chuyển oxy. 

Không có sản phẩm thuốc lá nào, dù là thuốc lá truyền thống hay các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, được xem là an toàn cho sức khỏe. 

Từ bỏ thuốc lá là cách thiết thực để giảm nguy cơ bệnh tật, bảo vệ những người xung quanh và hạn chế những tổn thất đối với gia đình, xã hội và môi trường.

Tim phải hoạt động nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể, từ đó làm gia tăng gánh nặng lên hệ tuần hoàn.

Trong khi đó, hắc ín tích tụ lâu ngày tại đường hô hấp, làm suy giảm hoạt động của lớp lông rung niêm mạc phế quản. 

Chức năng làm sạch đường thở bị ảnh hưởng, tạo điều kiện cho đờm và vi khuẩn tích tụ. Đây là một trong những cơ chế góp phần hình thành bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và ung thư phổi.

Theo thống kê y tế, khoảng 90% số ca tử vong do ung thư phổi có liên quan trực tiếp đến hút thuốc lá. Đây cũng là lý do các tổn thương ở phổi thường được xem là một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của việc sử dụng thuốc lá kéo dài. 

Khói thuốc đồng thời tác động lên hệ mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa và hình thành cục máu đông. Khi mạch máu bị tắc nghẽn, dòng máu cung cấp cho tim hoặc não bị gián đoạn, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Người hút thuốc có nguy cơ đột quỵ cao gấp 2 - 4 lần so với người không hút thuốc.

Một yếu tố khiến việc từ bỏ thuốc lá trở nên khó khăn là nicotine. Đây là chất gây nghiện mạnh, có khả năng kích thích não bộ giải phóng dopamine, tạo cảm giác hưng phấn trong thời gian ngắn. 

Khi sử dụng thường xuyên, cơ thể hình thành sự lệ thuộc; người hút có thể cảm thấy lo âu, bồn chồn và khó chịu khi thiếu nicotine.

Hậu quả của thuốc lá không dừng lại ở người sử dụng, mà còn kéo theo những chi phí đáng kể cho xã hội. Trên toàn cầu, chi phí liên quan đến hút thuốc, bao gồm chăm sóc sức khỏe và tổn thất năng suất lao động, ước tính lên tới 1,4 ngàn tỷ USD mỗi năm.

Sản xuất và tiêu thụ thuốc lá để lại dấu ấn rõ rệt đối với môi trường. Hằng năm, khoảng 5% diện tích rừng được sử dụng để trồng cây thuốc lá và lấy gỗ phục vụ quá trình sấy thuốc lá. Ước tính khoảng 18 tỷ cây xanh được sử dụng làm củi sấy thuốc lá mỗi năm. 

Sau khi sử dụng, các sản phẩm thuốc lá tiếp tục trở thành nguồn chất thải. Mỗi năm, môi trường phải tiếp nhận khoảng 3.000 - 6.000 tấn formaldehyde, 12.000 - 47.000 tấn nicotine và 300 - 600 triệu kg chất thải độc hại từ các mẩu thuốc lá.

Tại Việt Nam, theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chi phí y tế và kinh tế hằng năm do thuốc lá gây ra ước tính 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP, bao gồm tổn thất do bệnh tật và tử vong sớm. 

Chi phí liên quan đến ô nhiễm môi trường do thuốc lá ước tính khoảng 99.000 tỷ đồng/năm, tương đương 1,04% GDP. 

Đáng lưu ý, chi tiêu cho thuốc lá còn có thể ảnh hưởng đến kinh tế hộ gia đình. Khi một phần thu nhập thường xuyên được dành cho thuốc lá, các khoản chi cho y tế, giáo dục và dinh dưỡng có thể bị thu hẹp, đặc biệt ở những gia đình có thu nhập thấp. 

Điều này khiến thuốc lá không chỉ là vấn đề sức khỏe, mà còn liên quan đến chất lượng cuộc sống và nguy cơ nghèo đói.